A sick woman wearing a medical face mask and reading a book. 
(iStock)

Περί Ιών και άλλων Δαιμονίων

(όπως θα δημοσιευτεί στο ReadMagazine Απριλίου 2020)

Την ώρα που ξεκινώ να γράφω αυτές τις γραμμές βρισκόμαστε λίγο μετά τα μισά Μαρτίου του 2020. Προς το παρόν παραμένω στο σπίτι, αισθάνομαι υγιής, η πατρίδα μας βρίσκεται στη φάση β’ αυτής της πρωτοφανούς πανδημίας με μερικές εκατοντάδες κρούσματα του covid-19 και μονοψήφιο αριθμό νεκρών. Δεν είμαι φυσικά σε θέση να γνωρίζω, πως θα έχει διαμορφωθεί η κατάσταση στην χώρα μας, έως ότου η καλή μου φίλη Ρούλα Μονογιού φιλοξενήσει στο παρόν ηλεκτρονικό περιοδικό το άρθρο μου. Το μόνο που μπορώ κι εύχομαι είναι το καλύτερο δυνατό. Για εμένα, την οικογένεια μου, τους φίλους μου και όλους τους συνανθρώπους μου. Τόσο στην Ελλάδα μας όσο και στον υπόλοιπο κόσμο.

Το άρθρο αυτό δεν είναι ιατρικό. Έχει να κάνει με τα βιβλία, με την ανάλυση τους και την ανάγνωση τους. Στην προκειμένη περίπτωση με τα βιβλία που είτε έχω ήδη διαβάσει, είτε με αυτά που εισάχθηκαν –κακήν κακώς λόγω της πανδημίας- στο wish reading list μου. Βιβλία πεζογραφίας αλλά κι εκλαϊκευμένης επιστήμης που έχουν να κάνουν με τους ιούς –τι άλλο;- και τις επιδημίες . Αυτής της θεματογραφίας τα βιβλία ( ανεξάρτητα από τον πονηρό και πανούργο covid-19 που στοίχειωσε την φετινή μας άνοιξη) ποτέ δεν είχαν τόσο το σκοπό να μας ψυχαγωγήσουν, όσο να μας επιμορφώσουν με κάποιο τρόπο. Στα πλαίσια λοιπόν του #menoume_spiti , το οποίο θα ισχύσει τουλάχιστον και για τον μήνα Απρίλιο, παραθέτω τις βιβλιοπροτάσεις μου, οι οποίες άλλοτε με χαλαρό κι άλλοτε με λίγο πιο σκληρό τρόπο, θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε κάπως καλύτερα τα περί ιών κι επιδημιών.

Θα ξεκινήσω με το περίφημο βιβλίο του Richard Preston με τίτλο Hot Zone, το οποίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1995 κι αναφέρεται στον γνωστό ιό Ebola. Πρόκειται για ένα non-fiction βιβλίο, πρωτοπόρο για το είδος του. Από το 1976 που πρωτοεμφανίστηκε ο Ebola έως και το 2019 που ο ΠΟΥ τον χαρακτήρισε ως «παγκόσμιο υγειονομικό κατεπείγον», ο ιός αυτός δεν μας αφήνει σε ησυχία. Τα συμπτώματα του καταρχάς είναι παρόμοια με αυτά της κοινής γρίπης, αλλά καταλήγουν πολλές φορές σε έναν ακατάσχετο αιμορραγικό πυρετό και στον θάνατο. 24 ξεσπάσματα του ιού έχουν καταγραφεί έως τις μέρες με πολλές, πολλές χιλιάδες θανάτους ιδιαιτέρως στις χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής . Ο Ebola ξανάγινε επίκαιρος στις μέρες μας διότι οι διάφορες συμπτωματικές θεραπείες του εφαρμόζονται πειραματικά στους βαριά προσβεβλημένους με covid-19 συνανθρώπους μας.

Ένα από τα βιβλία που πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσουμε πριν πεθάνουμε, ανεξαρτήτως συγκυρίας είναι «Η Πανούκλα» του Albert Camus. Γραμμένο στα 1947 η κλασσική αυτή νουβέλα του Νομπελίστα συγγραφέα, μας μεταφέρει στην Γαλλοαλγερινή πόλη του Οράν και στην αναβίωση του μεσαιωνικού Μαύρου Θανάτου. Πολλοί αναρωτιούνται πόσα μπορεί να μας διδάξει η βουβωνική πανώλη του Camus σε σχέση με τον covid-19 κι όχι άδικα! Η «Πανούκλα» κυκλοφορεί και στα ελληνικά.
Στα 1969 ο Michael Crichton στο μυθιστόρημα του με τίτλο The Andromeda Strain μας περιγράφει τον αγώνα μίας ομάδας επιστημόνων να αντιμετωπίσουν μία επιδημία προερχόμενη από έναν εξωγήινο οργανισμό.

Ο φοβερός και τρομερός Stephen King δεν θα μπορούσε να μην έχει καταπιαστεί και με τις πανδημίες! Το έκανε και μάλιστα πρώιμα στο συγγραφικό του έργο το 1978 με το The Stand. Όσοι δεν έχετε τρομοκρατηθεί ακόμη με τις ανατριχιαστικές κι άκρως μεταφυσικές ιστορίες του βιβλίου αυτού, σπεύσατε. Όλα ξεκινούν όταν ένας ασθενής προσβεβλημένος με μία υπερ-γρίπη, η οποία δύναται να σκοτώσει το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού, δραπετεύει από ένα κέντρο νοσηλείας.

Ο συγγραφέας Dean Koontz στο προφητικό όπως αποδείχτηκε βιβλίο του The Eyes of Darkness γραμμένο στα 1981 μας περιγράφει έναν θανατηφόρο ιό, ο οποίος αντιστέκεται σε όλες τις γνωστές θεραπείες προκαλώντας σοβαρότατη πνευμονία. Και το όνομα του ιού – κρατηθείτε!- Wuhan 400!!!!

Πριν από έξι χρόνια, το 2014, γράφτηκαν δύο εξαίρετα πανδημικά μυθιστορήματα. Το Bird Box του Josh Malerman και το Station Eleven της Emily St.John Mantel. Για το πρώτο αυτό που έχω να πω είναι ότι, το βιβλίο είναι μακράν ανώτερο από την ταινία. Το δεύτερο βιβλίο μας ταξιδεύει μπρος πίσω στο χρόνο και μας περιγράφει τη ζωή πριν και μετά την Γρίπη της Τζώρτζια που σκότωσε την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού.

Κι ένα ολοκαίνουργιο μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε στις 3 Μαρτίου με τίτλο The Companions της Katie M.Flynn. Πρόκειται για ένα δυστοπικό, μεταφυσικό θρίλερ όπου οι επιζήσαντες αλλά κι οι θανόντες μίας επιδημίας που ξέσπασε στην Καλιφόρνια καλούνται να βρουν τρόπο να συνυπάρξουν!

Ένα non-fiction βιβλίo για τη συνέχεια. Το ευπώλητο βιβλίο του John M.Barry με τίτλο The Great Influenza κι υπότιτλο The Story of the Deadliest Pandemic in History. Από την Ισπανική Γρίπη στον σχεδόν τρίχρονο κύκλο της (Ιανουάριος 1918 – Δεκέμβριος 1920) νόσησαν περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Από αυτούς κοντά στα 100 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν την ζωή τους από αιμορραγική πνευμονίτιδα.

Στα καθ’ ημάς.
Στην «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι οι αρχαίοι Αθηναίοι έσπευσαν να κατηγορήσουν τους ξένους για την ασθένεια που έπληξε την Αθήνα κατά την διάρκεια της σύγκρουσης τους με τους Σπαρτιάτες. Κάποιοι υποστήριξαν ότι οι ίδιοι οι Σπαρτιάτες μόλυναν τις δεξαμενές τους, ενώ κάποιοι άλλοι πρόγονοι μας υποστήριξαν ότι η ασθένεια είχε προέλθει μέσω Αιγύπτου από τη βόρεια Αιθιοπία.
Ο βασιλιάς Οιδίπους στο ομώνυμο έργο του Σοφοκλή προσπαθεί να εντοπίσει την αιτία της πανώλης που άφησε την αρχαία Θήβα «ένα ναυάγιο από θρήνους, στεναγμούς, μυρωδιές, ύμνους και θυμίαμα». Η αιτία βέβαια ήταν ο ίδιος. «Εσύ είσαι η ρύπανση του τόπου» του είχε πει ο Τειρεσίας για τους λόγους που όλοι γνωρίζουμε.

Δύο κλασσικά έργα για τη συνέχεια που έχουν να κάνουν πάλι με την βουβωνική πανώλη. Το «Δεκαήμερο» του Βοκάκιου και το A Journal of the Plague Year του Daniel Defoe. Ο πρωταγωνιστής του Defoe επιλέγει να μην διαφύγει από το χτυπημένο από τη πανώλη Λονδίνο, ενώ οι ευγενείς κύριοι του Βοκάκιου όταν ο «Μαύρος Θάνατος» χτυπά τη Φλωρεντία, απομονώνονται στις βίλες τους στα βουνά λέγοντας πικάντικες ιστορίες ο ένας στον άλλον.

Αξίζει σαφώς να αναφέρω έστω κι επιγραμματικά κάποιους από τους φετινούς τίτλους που αφορούν τους κοροναϊούς. «Wuhan Coronavirus» της Dr Vanessa Adams, «Wuhan Coronovirus. A concise and Rational Guide to the 2020 Outbreak» του Tyler J. Morrison, «Coronavirus Outbreak» του Ron Kness, «Mers Coronavirus» του Rahul Vijay και το παιδικό «A Kid’s Guide to Coronavirus» του Ian Olio.

Κλείνοντας. Στην Ελληνική γλώσσα υπάρχουν πολλά ιατρικά βιβλία αναφορικά με τις επιδημίες και την επιδημιολογία. Παραθέτω εδώ δύο εκλαϊκευμένα βιβλία.

1. «Επιδημίες. 50 από τις χειρότερες επιδημίες και μεταδοτικές ασθένειες.» του Peter Moore σε επιμέλεια Καλλιόπης Πιτσόλη: Εξανθήματα, ρίγη, ναυτίες, πυρετοί, ζαλάδες, οιδήματα, λιποθυμίες, αιμορραγίες, σπασμοί, τύφλωση, σοκ, κώμα, θάνατος. Μπροστά στην ανησυχία που δημιουργούν τα κρούσματα του Έμπολα και της γρίπης των χοίρων, το βιβλίο «Επιδημίες» θέτει τα πράγματα στο σωστό τους πλαίσιο. Το βιβλίο αυτό είναι μια συνοπτική και συναρπαστική περιήγηση στις 50 πιο επιθετικές και χειρότερες μάστιγες, πανδημίες και μεταδοτικές ασθένειες που έχει γνωρίσει μέχρι σήμερα η ιατρική επιστήμη. Είναι ο οδηγός σας για τις ασθένειες του παρελθόντος και του παρόντος με ορισμένες προειδοποιήσεις για το μέλλον. Από την προέλευση και τα συμπτώματα μέχρι το ποσοστό επιβίωσης, όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τους επικίνδυνους ιούς και τα βλαβερά βακτήρια βρίσκεται εδώ.(Για ενήλικες)

2. «Η ζωή στο μικροσκόπιο. Βακτήρια, μύκητες, ιοί, πρωτόζωα» του Richard Walker σε μετάφραση Αλέξη Γαλάνη: Στο βιβλίο αυτό διερευνάται ο κόσμος των μικροσκοπικών οργανισμών που υπάρχουν ανάμεσά μας, από τα βακτήρια στο σώμα μας έως τα ακάρεα που ζουν στα χαλιά του σπιτιού μας. Θα συναντήσουμε τους μύκητες, που μας είναι χρήσιμοι στην καθημερινότητά μας, όπως επίσης τους μικροσκοπικούς σκώληκες και τους ιούς που μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμιες επιδημίες. Θα ανακαλύψουμε πώς γίνεται η μελέτη τους με τα μικροσκόπια και θα μάθουμε πώς οι επιστήμονες εργάζονται πάνω σε αυτά για να ανακαλύψουν θεραπείες για διάφορες ασθένειες, προκειμένου να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης. (Για παιδιά και νεαρούς αναγνώστες)

«Υπάρχει μία παρηγοριά στην ασθένεια. Και αυτή είναι η πιθανότητα ότι μπορεί να ανακάμψετε, και μάλιστα να είστε σε καλύτερη θέση, απ΄ότι ήσασταν πριν» Henry David Thoreau.

(Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο μου είναι από το istock της ηλεκτρονικής Washington Post)

Ειρήνη Μανδηλαρά
https://www.facebook.com/irini66

Πληροφορίες για τα βιβλία στα www.books.gr & internet@books.gr

ΑΝΘΡΩΠΟΙ: ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΩΣ ΤΑ Γ…ΜΕ ΟΛΑ! του Τομ Φίλιπς

Το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό βλέποντας τον τίτλο του βιβλίου αυτού ήταν ότι διαβάζοντας το, θα μάθω διασκεδάζοντας ή θα διασκεδάσω μαθαίνοντας μέσα από την μακραίωνη ιστορία των ανθρώπινων μαλ****ν ! Και δεν έπεσα έξω! Είναι σπάνιες οι φορές που η εκλαϊκευμένη επιστήμη συνδυάζεται τόσο αρμονικά με το έξυπνο χιούμορ.

Ο πολυγραφέστατος Λονδρέζος δημοσιογράφος και χιουμοριστικός συγγραφέας Τομ Φίλιπς χρησιμοποιεί το λαμπρό, σαρκαστικό του πνεύμα για να κάνει το ιστορικό του κείμενο ζωντανό, ενημερωτικό και εξαιρετικά διασκεδαστικό. Ο Φίλιπς εξετάζει ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη κι αναλύει μερικές αληθινά καταστροφικές ατυχίες σε τομείς όπως το περιβάλλον, ο πόλεμος, η αποικιοκρατία και πολλά άλλα. Και μέσα από το θέμα του «της βαθιάς και σταθερής ικανότητάς μας να ξεγελάμε τον εαυτό μας με ιστορίες και αυταπάτες για το τι πραγματικά κάνουμε», δίνει στους αναγνώστες του πολλά για να γελάσουν έως και να καγχάσουν!

«..Το βιβλίο αυτό μιλάει για τους ανθρώπους και την απίστευτη ικανότητά τους να τα σκατώνουν. Για τους λόγους για τους οποίους πίσω από κάθε επίτευγμα που μας κάνει περήφανους που ανήκουμε στο ανθρώπινο είδος (τέχνη, επιστήμη, μπαρ), υπάρχει πάντα κάτι άλλο που μας κάνει να αισθανόμαστε σύγχυση και απελπισία (πόλεμος, ρύπανση, μπαρ σε αεροδρόμια). Είναι πολύ πιθανό κάποια στιγμή μέσα στα τελευταία χρό¬νια, ανεξάρτητα από τις προσωπικές ή πολιτικές σας πεποιθήσεις, να αναλογιστήκατε την κατάσταση του κόσμου σήμερα και να μονολογήσατε: ω ρε γαμώτο, τι κάναμε; Το βιβλίο αυτό είναι εδώ για να δώσει ένα ψήγμα παρηγοριάς κι ελπίδας: μην ανησυχείτε, πάντα έτσι ήμασταν. Και να που είμαστε ακόμα εδώ!.. Η ιστορία της ανθρώπινης προόδου ξεκινά με την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε και να δημιουργούμε. Αυτό το στοιχείο είναι που μας διαφοροποιεί από τα άλλα ζώα – αλλά και που μας κάνει να γινόμαστε εντελώς ρεζίλι ανά τακτά χρονικά διαστήματα.. Μια ευγενική προειδοποίηση: αν δεν είστε ιδιαιτέρως χαιρέκακοι, καλύτερα να σταματήσετε εδώ την ανάγνωση…»
Από τον Πρόλογο της Ελληνικής έκδοσης με τίτλο «Η Αρχή (ή πότε τα σκατώσαμε για πρώτη φορά)»

Ξεκινώντας από τη Λούσυ (τον Αυστραλοπίθηκο Αφαρένζις που ανακαλύφθηκε στα 1970 στην Αιθιοπία) έως τις μέρες μας όλοι εμείς οι άνθρωποι έχουμε μία πολυποίκιλη ιστορία του να κακοποιούμε, πολλές φορές βάναυσα, τα καθ’ημάς. Οι δεξιότητες μας, τα πρότυπα μας, τα μοτίβα μας, η επικοινωνία μας, η αγωνία μας για προβλέψουμε το μέλλον αλλά και πιο απλά πράγματα όπως η απληστία, η αλαζονεία, το αλκοόλ μας έχουν οδηγήσει σε μνημειώδεις αποτυχίες, τις οποίες ο συγγραφέας μας παρουσιάζει μέσα από μία ξεκαρδιστική περιήγηση.

Μεταξύ προλόγου και επίλογου περιλαμβάνονται δέκα κεφάλαια:

-Γιατί ο εγκέφαλός σας είναι ηλίθιος
Καταρχάς θα δούμε πως οι προσπάθειες μας να εξηγήσουμε τον κόσμο γύρω μας καταλήγουν να μας ξεγελούν οδηγώντας μας σε όλες εκείνες τις φρικτές αποφάσεις.
-Ωραίο περιβάλλον έχετε εδώ
Στο δεύτερο κεφάλαιο θα ακολουθήσουμε την ανθρωπότητα στην αρχή της γεωργίας και θα δούμε πως καταφέρνουμε πάντα να ρημάζουμε το μέρος όπου ζούμε.
-.Η ζωή πάντα βρίσκει τον δρόμο ε; ..
Ας ρίξουμε μία ματιά στις μονίμως άγαρμπες απόπειρες μας να ελέγξουμε τη φύση.
-Ακολούθα τον ηγέτη
Στο τέταρτο κεφάλαιο θα γνωρίσουμε τα χειρότερα άτομα που βρέθηκαν στη θέση του ηγέτη και τις αποφάσεις που χρειάστηκαν να πάρουν για εμάς.
-Εξουσία στον λαό
Συνεχίζοντας στο πέμπτο κεφάλαιο θα δούμε πως εξαπλώθηκε η ανθρώπινη βλακεία μέσω των ταξιδιών ενώ,
-Πόλεμος: ποιο το νόημα;
και η πολύχρονη παράδοση που έχουν οι άνθρωποι να εμπλέκονται σε άσκοπες μάχες.
-Ξέφρενο αποικιακό πάρτι
Έβδομο κεφάλαιο και θα σαλπάρουμε με τις ηρωικές φιγούρες της Εποχής των Ανακαλύψεων και θα αναλύσουμε όλα (με τα περισσότερα κακώς κείμενα) τα της αποικιοκρατίας.
-Οδηγός διπλωματίας για πρωτάρηδες και/ή εν ενεργεία Προέδρους
Το κεφάλαιο οκτώ εξετάζει αυτό ακριβώς! (φευ) την διπλωματία για πρωτάρηδες αλλά και για εν ενεργεία προέδρους…. (πάει κάπου το μυαλό σας;;; )
-Η λερή θερμότητα της τεχνολογίας
Κεφάλαιο εννέα κι επιστήμη, η οποία δεν τα καταφέρνει πάντα και τόσο καλά. Οι αλλαγές συμβαίνουν πλέον τόσο γρήγορα που ο σύγχρονος κόσμος μπορεί να προκαλέσει πραγματική σύγχυση.
-Μια μικρή ιστορία του πώς δεν το είδαμε να έρχεται
Στο δέκατο κεφάλαιο θα δούμε πόσο συχνά αποτυγχάνουμε να προβλέπουμε τα φρικτά, καινούργια πράγματα που πρόκειται να συμβούν.
Στο τέλος κάθε κεφαλαίου υπάρχει κι ένας πίνακας … μπόνους με ακόμη περισσότερες βλακείες εν περίληψη !!!

Προσπαθώντας ο αναγνώστης του βιβλίου αυτού να κατηγοριοποιήσει ή να ιεραρχίσει τις βλακείες μας από την πιο σοβαρή στην πιο ασήμαντη ή ανάστροφα, σίγουρα θα τα βρει σκούρα! Ποιό είναι το μεγαλύτερο f*ck up όλων των εποχών; Το ότι εφηύραμε τα παγκόσμια ταξίδια πριν αναπτύξουμε τη μικροβιακή θεωρία της ασθένειας μεταφέροντας έτσι θανατηφόρες αρρώστιες σε ολόκληρο τον κόσμο ή το ότι ο Shah Ala ad-Din Muhammad II προκάλεσε την καταστροφή της αυτοκρατορίας του από τον Τζένγκις Χαν χωρίς λόγο αλλάζοντας βασικά την πορεία της Ασιατικής και της Ευρωπαϊκής Ιστορίας;

Ο συγγραφέας μας αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται ποτέ να σταματήσουμε να τα σκ***με. Ο κόσμος είναι πραγματικά πολύ περίπλοκος και δύσκολα θα προβλεφθεί. Οπότε το πιο πολύτιμο πράγμα που μπορεί να πει κάποιος, ειδικά αν βρίσκεται σε θέση εξουσίας, είναι «ναι, αλλά τι γίνεται αν κάνω λάθος;» Δεν πρόκειται για πρόληψη: πρόκειται για αποδοχή και μετριασμό. Πρέπει να υπάρχει ένα Σχέδιο Β, και πιθανώς κι ένα Σχέδιο Γ σε αυτή τη περίπτωση.

Αυτό δεν είναι ένα απαισιόδοξο βιβλίο. Οι άνθρωποι είμαστε καταπληκτικοί και περίεργοι και, ναι, συχνά ηλίθιοι και μερικές φορές εντελώς μ****ς … αλλά ας επικεντρωθούμε στην εκπληκτική και μαγική μας πτυχή!

Το στυλ της γραφής του Φίλιπς δεν είναι για όλους. Αρκετές φορές γίνεται ιδιαίτερα συνομιλιακό, ανεπίσημο, διανθισμένο με «κακές» λέξεις. Αν και τα θέματα που πραγματεύεται είναι σοβαρά, η αφηγηματική του γραφή συχνά γίνεται αρκετά νευρική κι αγχωμένη. Ωστόσο το χιούμορ του, οι ερευνητικές του δεξιότητες κι η ευφυΐα του είναι αρκετά εμφανείς σε κάθε γραμμή, κρατώντας μας ευχάριστα προσκολλημένους σε αυτό το βιβλίο μέχρι την τελευταία σελίδα του! Τολμήστε το! : http://tiny.cc/3xp1iz

Καλή ανάγνωση!

Ειρήνη Μανδηλαρά.

«Ακατοίκητη Γη – Μία Ιστορία του Μέλλοντος» – David Wallace-Wells.

Άρχισα τη μελέτη του βιβλίου αυτού με την άφιξη της κακοκαιρίας «Διδώ». Με πρόφτασε η κακοκαιρία «Ετεοκλής», όταν βρισκόμουν στα μισά του βιβλίου. Το τέλος της ανάγνωσης συνέπεσε με τις θανατηφόρες καταιγίδες «Έλσα» και «Φαμπιάν» που έφεραν τεράστιες καταστροφές σε Γαλλία και Ιβηρική Χερσόνησο. ’Εως ότου δημοσιευτεί το άρθρο μου, πολύ φοβάμαι, ότι θα έχει προχωρήσει ικανά το μετεωρολογικό .. αλφάβητο τόσο εντός όσο κι εκτός Ελλάδας…

Το βιβλίο «Ακατοίκητη Γη» («The Uninhabitable Earth» στο πρωτότυπο) κυκλοφόρησε στην Αγγλική γλώσσα στις 19 Φεβρουαρίου 2019 κι έγινε αμέσως bestseller, ενώ τα Sunday Times, Spectator και New Statesman το χαρακτήρισαν ως το Βιβλίο της Χρονιάς για το 2019. Συγγραφέας του είναι ο γνωστός για τις οικολογικές και κλιματικές του ανησυχίες δημοσιογράφος David Wallace-Wells. O Wells έχει σπουδάσει στα Πανεπιστήμια Brown και Chicago κι αρθρογραφεί στο New York Magazine και στη Guardian. Στα Ελληνικά το βιβλίο κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2019 από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» σε μετάφραση του Κωστή Πανσέληνου.

«Τα πράγματα είναι άσχημα. Πολύ άσχημα. Ο αργός ρυθμός της κλιματικής αλλαγής είναι ένα παραμύθι σχεδόν τόσο ολέθριο όσο και το παραμύθι πως δεν συμβαίνει καν, και μας πλασάρεται μαζί με μια σειρά άλλες αυταπάτες που σκοπό έχουν να μας κάνουν να νιώσουμε καλύτερα: Ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη λαμβάνει χώρα μακριά μας και αφορά μόνο τον Αρκτικό Κύκλο. Ότι αφορά απλώς το επίπεδο της θάλασσας και τις ακτές, και δεν είναι μια απειλή κατά κάθε τοποθεσίας και κάθε μορφής ζωής. Ότι είναι μια απειλή κατά του «φυσικού» κόσμου, όχι του ανθρώπινου . Ότι οι δύο αυτοί κόσμοι είναι δήθεν ξεχωριστοί, και πως σήμερα ζούμε κατά κάποιον τρόπο εκτός ή «υπεράνω» ή προστατευμένοι από τη φύση, και όχι εντός της και κυριολεκτικά κατακλυσμένοι από αυτήν. Ότι ο πλούτος μπορεί να χρησιμεύσει σαν ασπίδα μπροστά στον όλεθρο της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Ότι έχει υπάρξει στο παρελθόν κάτι ανάλο¬γο της απειλής που αντιμετωπίζει σήμερα το ανθρώπινο είδος, που μας επιτρέπει να ατενίσουμε το μέλλον μας με αισιοδοξία. Τίποτε απ’ όλα αυτά δεν είναι αλήθεια..»
Το παραπάνω κείμενο αποτελεί τη πρώτη παράγραφο του πρώτου κεφαλαίου του βιβλίου με τίτλο «Το Ντόμινο της Καταστροφής» κι είναι αρκετό για να μας προκαλέσει μία πρώτη κρίση πανικού! Γιατί θα ακολουθήσουν αναπόφευκτα κι άλλες! Ολόκληρο το βιβλίο είναι μία βάναυση προφητεία για την επερχόμενη κλιματική αλλαγή αλλά και για τη μελλοντική μας ζωή πάνω στη Γη. Διαθέτουμε άραγε τα κατάλληλα εργαλεία και το χρόνο να την αποτρέψουμε;

Το μεγαλύτερο τμήμα του βιβλίου είναι το 2ο Μέρος του, με κεντρικό τίτλο «Τα Στοιχεία του Χάους», το οποίο αποτελείται από 12 σύντομα κεφάλαια, καθένα από τα οποία προδίδει μια συγκεκριμένη διάσταση της πρόωρης μοίρας μας και των οποίων οι τίτλοι μόνο μας προϊδεάζουν για το σκληρό, σχεδόν βάρβαρο περιεχόμενο τους: Καύσωνες, Πείνα, Πνιγμοί, Πυρκαγιές, Αφύσικες Καταστροφές, Λειψυδρία, Ωκεανοί που πεθαίνουν, Δηλητηριασμένος Αέρας, Μάστιγες της Υπερθέρμανσης, Οικονομική Κατάρρευση, Κλιματικές Συγκρούσεις, «Συστήματα». Ο συγγραφέας δεν μας λυπάται καθόλου! Η μεστή, επαγγελματική, περιεκτική του (κατα)γραφή είναι εξαιρετικά αποτελεσματική, ώστε να μας ταρακουνήσει και να μας βγάλει από τον εφησυχασμό μας.

Οι περισσότεροι από εμάς θεωρούμε τον βιομηχανικό καπιταλισμό των δύο τελευταίων αιώνων υπαίτιο για την κλιματική αλλαγή. Είναι όμως έτσι; Ο Wallace-Wells μας αποδεικνύει ότι κάνουμε λάθος! Το μαγαλύτερο μέρος της πραγματικής καταστροφής έγινε -κι εξακολουθεί να γίνεται με αμείωτους ρυθμούς- μετά την εποχή που συνειδητοποιήσαμε ότι το κλίμα αλλάζει!!! «Τώρα καίμε 80% περισσότερο άνθρακα από ότι το 2000»!
Παρόλο που σήμερα περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος, εξακολουθούν να ενεργούν σαν να μην συμβαίνει τίποτα! Ανάμεσα σε αυτούς κι αρκετοί κυβερνητικοί παράγοντες των κρατών του πλανήτη μας!
Ο βραβευμένος Ινδός συγγραφέας Amitav Ghosh (αναφέρεται ο εν λόγω συγγραφέας στο βιβλίο στις σελίδες 176-177) πηγαίνοντας ακόμη παραπέρα, διαπιστώνει ότι η κλιματική κρίση απασχολεί ελάχιστα τη λογοτεχνική μυθοπλασία από ότι στη δημόσια συζήτηση.
Ζούμε μέσα σε μία κρίση πολιτισμού αλλά και φαντασίας.
Η πεζογραφία που ασχολείται με την κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται πολύ ελαφριά και κατατάσει το μυθιστόρημα ή το αφήγημα που κάνει έστω και μία απλή αναφορά σε αυτή, ως έργο της Επιστημονικής Φαντασίας.

Η θερμοκρασία ανεβαίνει, ο καιρός αλλάζει, η ρύπανση βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα της από τότε που υπάρχουν καταγραφές. Η κλιματική αλλαγή είναι ένα γεγονός που ήδη λαμβάνει χώρα καλπάζοντας κι είναι οι φτωχότερες χώρες του πλανήτη εκείνες που θα υποφέρουν περισσότερο στο νέο μας καυτό κόσμο…
«Πως θα νιώσουμε διαβάζοντας την Οδύσσεια, όταν θα έχει ερημοποιηθεί ολόκληρη η λεκάνη της Μεσογείου; Πόσο θα αλλάξουν τα χρώματα των Ελληνικών νησιών, όταν ο ουρανός τους θα είναι μονίμως σκεπασμένος από το νέφος της Αφρικανικής σκόνης;»

Αρκετά πράγματα που δεν θέλουμε/αντέχουμε να τα μάθουμε/συνειδητοποιήσουμε, τα μαθαίνουμε ούτως ή άλλως: (π.χ.)

-Το καλλιεργήσιμο χώμα έχει αρχίσει κυριολεκτικά να εξαφανίζεται. Κάθε χρόνο υπάρχει απώλεια του που ανέρχεται στα 75 δισεκατομμύρια τόνους! Ελληνική έκδοση(Ε.Ε.) σελίδα(σ.) 69.
– Μέχρι το 2030 η ζήτηση πόσιμου νερού παγκοσμίως αναμένεται να ξεπεράσει τη προσφορά κατά 40%!!! Ε.Ε.σ.109.
– Η «μεγάλη χωματερή του Ειρηνικού» αποτελείται από μία μάζα πλαστικού ίση με τη διπλάσια έκταση της πολιτείας του Τέξας! Ε.Ε. σ.129. Μόνο ντο 13% των Ωκεανών του πλανήτη μας έχει παραμείνει ανεπηρέαστο! Ε.Ε.σ.. 119.
-Υπάρχουν ασθένειες παγιδευμένες τους πάγους της Αρκτικής που δεν έχουν κυκλοφορήσει στον αέρα εδώ και εκατομμύρια χρόνια, κάποιες από αυτές δεν τις πρόλαβε καν το ανθρώπινο είδος. Ο πλανήτης στα έγκατα του υπολογίζεται ότι κρύβει πάνω από 1 εκατομμύριο ιούς! Ε.Ε. σ.134,139.
-Η κλιματική αλλαγή αποτελεί συστημική κρίση και λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής απειλών. Όταν δεν προκαλεί συγκρούσεις (μάχες, πολέμους) ωθεί στη μετανάστευση, δηλαδή δημιουργεί κλιματικούς πρόσφυγες. Σύμφωνα με επίσημες μελέτες από το 2008 έως σήμερα έχει δημιουργήσει 22 εκατομμύρια τέτοιους πρόσφυγες! Ε.Ε.σ. 159.
-Η πενταετής ξηρασία στη Συρία (2006 – 2011) που προκάλεσε καταστροφές στις σοδειές, πιστεύεται ότι, οδήγησε στη πολιτική αστάθεια και τελικά στον εμφύλιο πόλεμο που προκάλεσε παγκόσμια ανθρωπιστική κρίση.. Ε.Ε.σ. 117.
– Βάσει περσινής μελέτης της Παγκόσμιας Τράπεζας περισσότεροι από 140 εκατομμύρια άνθρωποι από μόλις τρεις περιοχές του πλανήτη θα μετατραπούν σε κλιματικούς πρόσφυγες έως το 2050. 86 εκατομμύρια από την υποσαχάρια Αφρική, 40 από τη Νότια Ασία και 17 από τη Λατινική Αμερική. Ο ΟΗΕ υπολογίζει σε 200 εκατομμύρια τους κλιματικούς πρόσφυγες έως τα μισά του 21ου αιώνα! Ε.Ε σ.161.

Στην εποχή μας που ονομάζουμε « Ανθωπόκαινο» μεταβάλαμε τη φύση τόσο πολύ, που φέραμε μία ολόκληρη γεωλογική εποχή στο πρόωρο τέλος της. Το 22% της επιφάνειας του πλανήτη έχει αλλοιωθεί από ανθρώπινα χέρια. Έχουμε στριμώξει κι έχουμε ωθήσει σε εξαφάνιση κάθε άλλο είδος του πλανήτη μας. Ο E.O.Wilson (ο γνωστός Αμερικανός βιολόγος και συγγραφέας) πιστεύει ότι είναι σωστότερο να αποκαλούμε την εποχή μας «Ερημόκαινο – η εποχή της μοναξιάς».

Ο Wallace-Wells επικρίθηκε για το βιβλίο του ως υπερβολικός, κακός και θλιβερός. Οι επικρίσεις αυτές ήταν ως επί το πλείστον άστοχες. Ο Wallace-Wells απλώς θέτει όλα εκείνα τα ανησυχητικά γεγονότα και το τι είναι πιθανό να συμβεί, αν δεν αλλάξουμε ριζικά τη πορεία μας. Τονίζει ότι, δεν πρέπει οι κλιματικές απειλές να αντιμετωπίζονται από όλους μας σαν κάτι αφηρημένο και απόμακρο. Αποκαλύπτει ότι, η ανθρωπότητα διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία για να αποφύγουμε τα χειρότερα. Το μόνο που λείπει είναι η πολιτική βούληση. Σκοπός του δεν είναι να μας απελπίσει, αλλά να μας βοηθήσει να βγούμε από την περιβαλλοντική μας άγνοια. Είναι στο χέρι μας να κρατήσουμε τη Γη μας στη φυσική της κατάσταση και να μην την μετατρέψουμε σε μία δυστοπική κόλαση φρενάροντας την υπερβολική οικονομική ανάπτυξη. Η αλόγιστη χρήση/καύση των ορυκτών καυσίμων πρέπει να σταματήσει το συντομότερο και να στραφούμε σε μία πραγματική πράσινη ανάπτυξη.

Προσωπικά θεωρώ το βιβλίο εκπληκτικό και το συνιστώ σε όλους τους αναγνώστες με οικολογικές ανησυχίες. Ιδιαιτέρως στους νέους ανθρώπους. http://tiny.cc/amc3hz

Καλή ανάγνωση και Καλή Χρονιά!

Ειρήνη Μανδηλαρά.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΕΙΔΟΥΣ – LEE SANG-HEE, YOON SHIN-YOUNG

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι η επιστήμη της Παλαιοανθρωπολογίας ασχολείται μόνο με το παρελθόν. Η σκέψη είναι ότι, πέρα από ένα περίεργο, κάπως ρομαντικό ενδιαφέρον για τους πρώτους των προγόνων μας, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο, ικανό μπορεί να προσθέσει στην κατανόηση των σημερινών ανθρώπων. Η Νοτιοκορεάτισσα παλαιοανθρωπολόγος Sang-Hee Lee αμφισβητεί αυτή την άποψη στο βιβλίο της Close Encounters with Humankind (πρόσφατα εκδόθηκε στα ελληνικά με τον τίτλο «Η εξέλιξη του ανθρώπινου είδους») . Η συγγραφέας μας παρουσιάζει τον εαυτό μας ως το ζωντανό (και, σε σημαντικό βαθμό, ακόμα μεταβαλλόμενο) αποτέλεσμα μιας θαυμάσιας αλληλεπίδρασης μεταξύ βιολογίας και φυσικής επιλογής κατά τα τελευταία 6 περίπου εκατομμύρια χρόνια, από τότε που οι ανθρωποειδείς αποκλίναμε από την οικογένεια των χιμπατζήδων.

Αποφεύγοντας τη συνηθισμένη αφήγηση, η Lee προσφέρει ένα πρωτότυπο ταξίδι κατά μήκος της μοναδικής μας εξελικτικής πορείας. Πότε οι προγόνοι μας έχασαν το έντονο τρίχωμα τους; Η αγάπη μας για το κρέας άλλαξε το πεπρωμένο μας; Ήταν η γεωργία μια ευλογία ή μια κατάρα; Αλτρουισμό δείχνει μόνο το ανθρώπινο είδος; Λελογισμένα και προσεκτικά, η Lee επανεξετάζει αυτά και άλλα βασικά ερωτήματα σχετικά με την ιστορία των εξελισσόμενων ειδών μας – και δίνει κάποιες παράξενες κι ασυνήθιστες απαντήσεις.
Ειδικότερα, υποστηρίζει τον «πολυπεριφερειακό» χαρακτήρα μας. Αυτή είναι η θεωρία ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι προέκυψαν σε πολλά μέρη ταυτόχρονα, σε αντίθεση με το μοντέλο «όλοι προήρθαμε από την Αφρική» που θέτει μια ενιαία προέλευση για το είδος μας. . Στο βιβλίο της, η Ασιατική Ήπειρος φαίνεται να είναι η κύρια γενέτειρα των σύγχρονων ανθρώπων και των προγόνων τους. Η Lee μας υπενθυμίζει ότι τα απολιθώματα της περιοχής Dmanisi της Γεωργίας είναι τόσο παλιά όσο τα πρώτα απολιθώματαHomo που βρέθηκαν στην Αφρική και ότι ο Homo Erectus μπορεί να προέρχεται από την Ασία και να μετανάστευσε «πίσω στην Αφρική» για να δημιουργήσει μεταγενέστερα είδη Homo . Μας συστήνει επίσης τους Denisovans, τους μυστηριώδεις αυτούς ανθρωπίνους που συνυπήρχαν με τους σύγχρονους ανθρώπους και άφησαν πίσω το εκτενές DNA τους, αλλά πραγματικά λίγα απολιθώματα…
Οι άνθρωποι εξακολουθούν να εξελίσσονται; Συνήθως πιστεύεται ότι η αλληλεπίδρασή μας με τον κόσμο μέσω του πολιτισμού και της τεχνολογίας (όπως ρούχα, εργαλεία ή φάρμακα) έχει περιορίσει το σώμα μας για να προσαρμοστεί βιολογικά στο περιβάλλον. Η Lee αμφισβητεί αυτή την άποψη και εντοπίζει μια σειρά από άλλα στοιχεία για τη συνεχή εξέλιξη του ανθρώπου. Μας παρουσιάζει μελέτες σχετικά με το χρώμα του δέρματος ως απόδειξη.

Το σκουρόχρωμο δέρμα θεωρείται ότι το εμφάνισαν οι πρώτοι άτριχοι ανθρωπίνοι στην Αφρική, για να τους προστατεύσει από την υπεριώδη ακτινοβολία απόρροια του έντονου κι άμεσου ηλιακού φωτός. Οι ανθρωπίνοι που έζησαν σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη, εκτίθονταν σε λιγότερη υπεριώδη ακτινοβολία και έτσι χρειάζονταν λιγότερο ενεργά μελανοκύτταρα (τα κύτταρα που παρήγαγαν τη μελανίνη).Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει σε μεγάλο βαθμό το λευκότερο δέρμα των πληθυσμών σε περιοχές μακρύτερα από τον Ισημερινό. Ωστόσο, οι μελέτες του γενετιστή Iain Mathieson, τώρα στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβανίας στη Φιλαδέλφεια, και των συναδέλφων του σε ένα μεγάλο δείγμα αρχαίου DNA από δυτικούς Ευρασιανούς πληθυσμούς αποκάλυψαν ότι το ανοικτότερο δέρμα των Ευρωπαίων οφείλεται σε μια νέα παραλλαγή γονιδίων που εμφανίστηκε πριν από μόλις 4.000 χρόνια! Συνδέουν το ανοικτότερο χρωματικά δέρμα αυτών των πληθυσμών με την άνθηση της γεωργίας και των καθιστικών τρόπων ζωής, μια άποψη που υποστηρίζει η Lee.

Όπως δείχνει, η μετάβαση στη γεωργία οδήγησε σε μια διατροφή βασισμένη σε επεξεργασμένους κόκκους και άμυλα, η οποία ήταν ανεπαρκής σε πολλά θρεπτικά συστατικά, συμπεριλαμβανομένης της βιταμίνης D. Αυτή η ανεπάρκεια ανάγκασε το ίδιο το σώμα να συνθέσει τη βιταμίνη – μια μεταβολική διαδικασία που απαιτεί την απορρόφηση της UV ακτινοβολίας από το δέρμα. Η δερματική αυτή μετάλλαξη στους Ευρωπαίους -κατά τον Mathieson- θα μεγιστοποιήσει την απορρόφηση UV σε πληθυσμούς που αντιμετωπίζουν χαμηλή πρόσληψη βιταμίνης D. Με αυτό το παράδειγμα, η Lee υπογραμμίζει πώς ο πολιτισμός – στην περίπτωση αυτή, η γεωργία και η αλλαγή στη διατροφής – θα μπορούσε να έχει επιταχύνει την εξέλιξη μας.

Η γεωργία οδήγησε επίσης σε πληθυσμιακή έκρηξη, παρά την αυξημένη ευπάθεια σε μολυσματικές ασθένειες στις οικιστικές κοινότητες. Η διαθεσιμότητα των σιτηρών επέτρεψε τον πρώιμο απογαλακτισμό των βρεφών και σήμαινε ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να γεννήσουν σε συντομότερα χρονικά διαστήματα. Η επακόλουθη αύξηση του πληθυσμού έφερε υψηλότερη γενετική ποικιλομορφία, «την πρώτη ύλη της εξέλιξης».Μια άλλη επίδειξη του τρόπου με τον οποίο η βιολογία μας εξακολουθεί να υπόκειται σε αλλαγές είναι η μετάλλαξη της λακτάσης που επέτρεψε σε ορισμένους ανθρώπους τουλάχιστον τα τελευταία 5.000 χρόνια να αφομοιώνουν το γάλα σε όλη τη περίοδο της ενηλικίωσης τους. Αυτή η .. εκκεντικότητα , λιγότερο συχνή στην Ανατολική Ασία (κυρίως την Κίνα), αποτέλεσε βασικό πλεονέκτημα και ίσως να αποτέλεσε έναν πρόσθετο μηχανισμό για την υπέρβαση της ανεπάρκειας της βιταμίνης D, επειδή το αγελαδινό γάλα είναι πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά!
Επιπλέον, η διαβίωση σε κοινότητες ήταν και είναι μία μεγάλη επιτυχία του είδους μας. Όπως σημειώνει η Lee, οι μεγάλες ομάδες ανθρώπων έγιναν ουσιαστικές για την επιβίωση επειδή προσέφεραν αλληλοβοήθεια, ιδιαιτέρως στο μεγάλωμα των παιδιών μέσα από τη μακρά νηπιακή τους ηλικία. Οι σύγχρονοι άνθρωποι είμαστε επίσης τα μακροβιότερα πρωτεύοντα : τρεις γενιές μας μπορούν να επικαλυφθούν στο χρόνο.

Η αφήγηση της Lee είναι συναρπαστική . Στο κεφάλαιο με τίτλο «King Kong» περιγράφει τον Gigantopithecus , τον αινιγματικό γιγαντιαίο πίθηκο που βρέθηκε στην Κίνα και ίσως συνυπήρχε με τον Homo Erectus από 1,2 εκατομμύρια έως 300,000 χρόνια πριν. Στο κεφάλαιο «Breaking Back» εξετάζει τους πόνους στην πλάτη μας ως εμπόδιο του διποδισμού.
Ωστόσο, τελικά, η Lee θα εμπνεύσει ακόμη και εμπειρογνώμονες με τις προσπάθειές της να διασαφηνίσει ένα πεδίο που συχνά θεωρείται από άγονο έως και ανυπόφορο! Στο βιβλίο της μας τονίζει το πόσο το παρελθόν έχει σημασία. Η ιστορία μας των 6 εκατομμυρίων ετών έχει διαμορφωθεί μαζικά τόσο από την τύχη όσο και από ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η Lee αποδεικνύει ότι, τώρα περισσότερο από ποτέ, οι αποφάσεις μας μπορούν να διαμορφώσουν το μέλλον της Γης και των ζωντανών όντων της, συμπεριλαμβανομένων κι ημών των ιδίων.
Περισσότερα για το βιβλίο στο www.books.gr

Καλή ανάγνωση & Καλές Γιορτές!

Ειρήνη Μανδηλαρά.

Με αφορμή τη κυκλοφορία της νέας βιογραφίας της Janis Joplin με τίτλο «Janis : Her Life and Music» της Holly George-Warren.

Ας ξεκινήσουμε με τη συγγραφέα της εξαιρετικής αυτής μουσικής βιογραφίας. Τη Holly George-Warren. H 63χρονη Holly έχει βραβευτεί με δύο βραβεία Grammy και είναι η συγγραφέας δεκαέξι βιβλίων μεταξύ των οποίων το New York Times bestseller με τίτλο The Road to Woodstock και το Janis: Her Life and Music, που κυκλοφόρησε στις 31 Οκτωβρίου τρέχοντος έτους.

Όταν η Janis έπληξε με την εκπληκτική ερμηνεία της τη σκηνή του Monterey τον Ιούνιο του 1967, λίγοι άνθρωποι έξω από το Σαν Φρανσίσκο γνώριζαν το όνομά της. «Τι είναι αυτό το κορίτσι;» Ο συμπαραγωγός του Monterey, Lou Adler, αναρωτήθηκε. «Από πού ήρθε, με αυτή την εμφάνιση και πως μπορεί να ηγείται αυτής της παν-ανδρικής μπάντας;» Προσφέροντας μια ένδειξη, ο Chet Helms τη παρουσίασε ως εξής: «Πριν από τρία ή τέσσερα χρόνια, σε ένα από τα tour μου σε όλη τη χώρα, έπεσα πάνω σε μία τύπισσα από το Τέξας με το όνομα Janis Joplin», δήλωσε στο ανυποψίαστο πλήθος. «Την άκουσα να τραγουδάει και η Janis και εγώ γυρίσαμε τη Δυτική Ακτή με ωτοστόπ. Πολλά πράγματα έχουν συμβεί από τότε, αλλά μου δίνει μεγάλη υπερηφάνεια σήμερα που σας παρουσιάσω το τελικό προϊόν: τους Big Brother and the Holding Company!»

Η εκπληκτική παράσταση της Janis εκείνη την ημέρα έμελλε να αλλάξει τη ζωή της – και το μέλλον της ροκ μουσικής. Από τη στιγμή που το σετ των πέντε τραγουδιών της τελείωσε, ιδιαιτέρως το τραγούδι «Ball and Chain» της Willie Mae (Big Mama) Thornton (αξίζει το κόπο να δείτε το video με αυτό το τραγούδι και την έκπληξη/αντίδραση της Cass Elliot, της περίφημης Mama Cass των The Mamas & the Papas), χιλιάδες οπαδοί-και εκατοντάδες έκθαμβοι δημοσιογράφοι – γνώρισαν το όνομά της και διέδωσαν τα νέα. Το συναρπαστικό φωνητικό ύφος της επηρέασε άλλους αναπτυσσόμενους τραγουδιστές. Ο Robert Plant των Led Zeppelin ήταν ένας από αυτούς. Επίσης και τους μετέπειτα Pink, Amy Winehouse, Lady Gaga και Lucinda Williams. Οι νεαρές γυναίκες που είδαν την Janis στην αίθουσα Ballroom του Avalon ή στο χώρο Fillmore του Bill Graham εξακολουθούν να θυμούνται την εμπειρία: Ήταν σαν να τραγουδούσε για αυτές, να λέει τις ιστορίες τους, να αισθάνεται τον πόνο τους, να τις ενθαρρύνει και να τις απαλλάσσει από κάθε ντροπή. Η Janis ήταν σαν ένα ζωντανό νεύρο, ικανό να εμφανίζει συναισθήματα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούσαν ή δεν θα ήθελαν να βγάλουν στην επιφάνεια και ήταν πρόθυμη να υπομείνει το οποιοδήποτε τίμημα για αυτό.

Η Janis Lyn Joplin γεννήθηκε στις 19 Ιανουαρίου του 1943. Ήταν μία από τις πιο επιτυχημένες και ευρέως γνωστές γυναίκες ροκ σταρ της εποχής της. Ήταν επίσης ζωγράφος, χορεύτρια και ενορχηστρώτρια μουσικής. Ήλθε στο προσκήνιο στα τέλη της δεκαετίας του 1960, αρχικά ως τραγουδίστρια των Big Brother and the Holding Company και αργότερα με σόλο καριέρα, με συγκροτήματα όπως οι Kozmic Blues Band και οι Full Tilt Boogie Band. Κυκλοφόρησε μόλις τέσσερα στούντιο άλμπουμ, εκ των οποίων ένα μετά θάνατον. Το περιοδικό Time της έδωσε τον τίτλο της «πιθανότατα ισχυρότερης τραγουδίστριας που είχε να επιδείξει το κίνημα των λευκών της ροκ μουσικής», ενώ ο Ρίτσαρντ Γκόλντσταϊν έγραψε για εκείνη το Μάιο του 1968 στο περιοδικό Vogue: «Είναι η πιο συγκλονιστική ροκ τραγουδίστρια.» To 1995 τιμήθηκε με την είσοδό της στο Rock and Roll Hall of Fame, ενώ το 2005 κέρδισε το βραβείο Γκράμμυ Lifetime Achievement Award. Το Rolling Stone την κατέταξε στην 46η θέση στη λίστα του με τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες όλων των εποχών το 2004 και στην 28η με τους καλύτερους τραγουδιστές όλων των εποχών το 2008.

Όταν γινόταν η ηχογράφηση του περίφημου άλμπουμ της Cheap Thrills, η Janis ήταν η πρώτη που έφθανε στο στούντιο και η τελευταία που έφευγε από αυτό. Πλάνα από τις ηχογραφήσεις τη δείχνουν ως τη μεγάλη μορφή, η οποία ανέλαβε όλη την ευθύνη για την ηχογράφηση του θρυλικού κομματιού, Summertime. Τον Αύγουστο του 1970 μετακόμισε κοντά στα στούντιο Sunset Sound Recorders, όπου ξεκίνησε να ηχογραφεί το καλύτερο κατά πολλούς άλμπουμ της. Το Pearl. To Pearl κυκλοφόρησε το 1971 (λίγο μετά το θάνατό της) και έγινε το πιο επιτυχημένο άλμπουμ της καριέρας της. To άλμπουμ περιλαμβάνει τη διασκευή του τραγουδιού Me and Bobby McGee, του πρώην εραστή της, Κρις Κριστόφερσον ενώ τo πρώτο κομμάτι του , «Move Over», το έγραψε η ίδια η Joplin, ανακλώντας μέσα από τους στίχους τα συναισθήματά της για την μεταχείριση των γυναικών από τους άνδρες.

Η Janis δεν συμβίβασε ποτέ το όραμά της. Δεν φοβήθηκε να διασχίσει τα όρια – μουσικά, πολιτιστικά και σεξουαλικά. Ανοικτά αμφιφυλόφιλη σε μια εποχή που ήταν παράνομο και κατακριτέο, δεν φοβήθηκε την κρίση και την κατακραυγή. Ομοίως, όταν οι κριτικοί και οι fans της δεν συμφώνησαν με τη τόλμη της να σταματήσει να είναι η μόνη γυνάικα τραγουδίστρια σε μια μπάντα που έφερε θαρρείς στη πλάτη της, το έκανε ούτως ή άλλως. Μόλις τέσσερις ημέρες πριν το θάνατό της, στις 4 Οκτωβρίου 1970, είπε στον δημοσιογράφο Howard Smith: «Είστε μόνο όσα εσείς αποφασίζετε.»

Η Joplin δεν ησύχαζε ποτέ. Το μεγαλύτερο παιδί μιας συντηρητικής οικογένειας, λάτρευε τον πατέρα της, έναν μυστικό πνευματικό και συνάμα έναν αθεϊστή σε μια συντηρητική πετρελαϊκή πόλη. Η έφηβη Janis ήταν ένα αυταρχικό αγοροκόριστσο που ήταν επίσης εγκεφαλικό, περίεργο και μία ταλαντούχος εικαστική καλλιτέχνις, κάτι το οποίο οι γονείς της το ενθάρρυναν. Από το γυμνάσιο, τη δεκαετία του 1950, έγινε οπαδός της Beat Generation και των προοδευτικών φυλετικών απόψεων, πράγματα τα οποία την απομάκρυναν από την κοινότητά της. Η πρώτη παραβατική πράξη της Janis ήταν να είναι ένα λευκό κορίτσι που κέρδισε μια πρώιμη αίσθηση της δύναμης των blues, κυνηγώντας τη μουσική στις ατελείωτες παραλίες του Gulf Coast και σε σκοτεινά αρχεία. Δεν ανέκαμψε ποτέ από την έντονη περιφρόνηση των συνομηλίκων της, οι οποίοι την γελοιοποιούσαν με αφορμή την εμφάνισή της.

Με την τολμηρή της τοποθέτηση «εκεί έξω» σε μια σκηνή που κυριαρχούσαν οι άνδρες, η Joplin υπέμεινε έναν σεξισμό που τώρα φαίνεται σχεδόν αδιανόητος: οι κριτικοί σχολίασαν το βάρος και την εμφάνισή της. Ένας συνεργάτης του Rolling Stone χαρακτήρισε τη σκηνική της παρουσία ως μια «αυτοκρατορική πόρνη». Υπάρχουν και άλλες πιο συγκλονιστικές στιγμές με χρήση ακόμη και σωματικής βίας, συμπεριλαμβανομένης μιας συνάντησης με τον Τζέρι Λι Λιούις, στην οποία χτύπησε την Joplin, λέγοντας: «Αν ενεργείς σαν ένας άνδρας, τότε θα σε αντιμετωπίσω σαν ένα άνδρα.»!!!

Η Holly George-Warren χειρίζεται με σεβασμό την Janis, το «Haight-Ashbury’s first pinup» του Monterey και του Woodstock.

Σε ολόκληρο το βιβλίο, η φωνή της Joplin ζωντανεύει μέσω παλιών συνεντεύξεων, μέσω συνομιλιών με φίλους και συνομηλίκους της και, από τις επιστολές που έστελνε στους γονείς της στο Τέξας, περιγράφοντας τα πάντα που της συνέβαιναν με συγκίνηση. « Έπαιξα σε ένα hippie πάρτι στο Golden Gate Park χθες», έγραψε στο σπίτι της στις αρχές του 1967 «Υποστηριζόμενη από τους Άγγελους της Κόλασης οι οποίοι, τουλάχιστον στο S.F., είναι πολύ ωραίοι.» Η αποδοκιμασία της οικογένειάς της για τον χίπικο τρόπο ζωής της τους οδήγησε σε ρήξη, κάτι που θα έπαιζε σημαντικό ρόλο στην ώθηση της σε μια βαθιά μοναχικότητα, την οποία προσπαθούσε να ξορκίσει κάνοντας συνεχή χρήση ναρκωτικών ουσιών και αλκοόλ. Οι καταχρήσεις αυτές η Janis ισχυριζόταν ότι την βοήθησαν να «θάψει όλες τις σκέψεις της και να αντέξει τούτο το κόσμο». Είναι μία παραδοχή που σου ραγίζει τη καρδιά, ειδικά όταν προέρχεται από κάποια που πρόσφερε στον κόσμο τόσα πολλά…

Αναγνωστικό tip για περισσότερες μουσικοβιογραφικές αναγνώσεις!:
Το φετινό φθινόπωρο σημαδεύτηκε εκδοτικά από δύο ακόμη σημαντικές μουσικές βιογραφίες.
Το βιβλίο Face It την αυτοβιογραφία της εκπληκτικής Debbie Harry των Blondie και το βιβλίο Me που αποτελεί την επίσημη αυτοβιογραφία του Elton John! Περισσότερες πληροφορίες για τα βιβλία στο www.books.gr

Καλή ανάγνωση!

Ειρήνη Μανδηλαρά

Η ελάχιστη αλλαγή του κλίματος της Γης θα εξαφανίσει σχεδόν το 10% της βιοποικιλότητας της. Είμαστε έτοιμοι;;;

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές μόνο το 85% των πυρκαγιών της Αμαζονίας έχει τεθεί υπό μερικό έλεγχο. Μεγάλης έκτασης πυρκαγιές μαίνονται και στα τροπικά δάση της Κεντρικής Αφρικής. Ο δορυφόρος της NASA έχει καταγράψει την τεράστια φωτιά σαν μία κόκκινη αλυσίδα που απλώνεται από την Αγκόλα, περνά το Κονγκό, τη Μοζαμβίκη και καταλήγει στη Μαδαγασκάρη. Το Great Barrier Reef Marine Park Authority στην Αυστραλία μόλις υποβάθμισε τη κατάσταση του μεγάλου κοραλλιογενούς υφάλου από «κακή» σε «πολύ κακή» στην έκθεση της που ανανεώνεται κάθε 5 χρόνια, απόρροια της υπερθέρμανσης των ωκεανών.

Οι «πνεύμονες» της Γης μας ασφυκτιούν, οι θάλασσες μας με τη σπάνια βιοποικιλότητα τους αργοπεθαίνουν, η ανεξέλεγκτη, ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή είναι δυστυχώς η νέα πραγματικότητα.
Το κλίμα της Γης από τη δημιουργία της αλλάζει συνεχώς.

Οι περισσότερες από αυτές τις κλιματολογικές αλλαγές οφείλονταν σε πολύ μικρές παραλλαγές της τροχιάς της Γης που αλλάζουν την ποσότητα ηλιακής ενέργειας που λαμβάνει ο πλανήτης μας. Τα τελευταία 650.000 χρόνια υπήρξαν επτά κύκλοι παγετώδους προόδου και υποχώρησης, με το απότομο τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων πριν από περίπου 7.000 χρόνια να σηματοδοτεί την αρχή της εποχής του σύγχρονου κλίματος – και του ανθρώπινου πολιτισμού. Η τρέχουσα τάση αύξησης της θερμοκρασίας έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το μεγαλύτερο μέρος της είναι εξαιρετικά πιθανό (μεγαλύτερη από 95% πιθανότητα) να είναι το αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας από τα μέσα του 20ου αιώνα και να προχωρά με ρυθμό που δεν έχει προηγούμενο για δεκαετίες έως χιλιετίες… Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος είναι σαφής. «Τα επιστημονικά στοιχεία για τη θέρμανση του κλιματικού συστήματος είναι αναμφισβήτητα.»

Οι δορυφόροι που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη και άλλες τεχνολογικές εξελίξεις έχουν επιτρέψει στους επιστήμονες να δουν τη μεγάλη εικόνα, συλλέγοντας πολλά διαφορετικά είδη πληροφοριών σχετικά με τον πλανήτη μας και το κλίμα του σε παγκόσμια κλίμακα. Αυτό το σύνολο δεδομένων, που συλλέγονται εδώ και πολλά χρόνια, αποκαλύπτει τα σημάδια ενός μεταβαλλόμενου κλίματος. Το διοξειδίου του άνθρακα και άλλα αέρια έχουν την ικανότητα να παγιδεύουν τη θερμότητα, κάτι το οποίο έχει αποδειχτεί ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα. Η ικανότητά τους να επηρεάζουν τη μεταφορά της υπέρυθρης ενέργειας μέσω της ατμόσφαιρας είναι η επιστημονική βάση πολλών οργάνων που χρησιμοποιεί η NASA. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα αυξημένα επίπεδα αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου θα οδηγήσουν με μαθηματική ακρίβεια στην υπερθέρμανση του πλανήτη μας.

Πέραν των εκτενών άρθρων και ρεπορτάζ που φιλοξενούνται σχεδόν καθημερινά στον Τύπο και στα υπόλοιπα ΜΜΕ, πολλοί έγκριτοι επιστήμονες, ακτιβιστές, δημοσιογράφοι κι ερευνητές έχουν υπογραμμίσει μέσω των βιβλίων τους το μέγεθος του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής και κατ’ επέκταση το αδιέξοδο που αυτή θα επιφέρει σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Επιλέγω και προτείνω πέντε βιβλία από αυτά θεωρώντας ότι αξίζουν την ανάγνωση και τη προσοχή μας.

1, «Αυτό αλλάζει τα πάντα» της Naomi Klein.
Ξεχάστε όσα νομίζετε ότι γνωρίζετε για την παγκόσμια υπερθέρμανση. Δεν ευθύνεται ο άνθρακας, απλά ο καπιταλισμός. Η Ναόμι Κλάιν αποκαλύπτει τους μύθους που συσκοτίζουν το δημόσιο διάλογο για το Κλίμα. Σας έχουν πει ότι η αγορά θα μας σώσει, όταν στην πραγματικότητα η αχαλίνωτη επιδίωξη του κέρδους και της οικονομικής μεγέθυνσης μας εξοντώνουν καθημερινά. Σας έχουν πει ότι είναι αδύνατον να απαλλαγούμε από τα ορυκτά καύσιμα, όταν στην πραγματικότητα αρκεί απλώς να παραβιάσουμε όλους τους κανόνες του εγχειριδίου της «ελεύθερης αγοράς»: να χαλιναγωγήσουμε την ισχύ των εταιρειών, να ανοικοδομήσουμε τις τοπικές οικονομίες και να ανακτήσουμε τον έλεγχο των δημοκρατιών μας. Σας έχουν πει ότι η ανθρωπότητα είναι υπερβολικά άπληστη και ιδιοτελής για να αρθεί στο ύψος αυτής της πρόκλησης. Στην πραγματικότητα, ο αγώνας για την επόμενη οικονομία διεξάγεται ήδη με επιτυχία σε ολόκληρο τον κόσμο, με τρόπους που εμπνέουν και εκπλήσσουν. Η κλιματική αλλαγή, υποστηρίζει η Κλάιν, ένα ηχηρό μήνυμα που μεταδίδεται με τη γλώσσα των πυρκαγιών, των πλημμυρών, των καταιγίδων και των ξηρασιών, αποτελεί ένα πολιτισμικό κάλεσμα αφύπνισης. Για να την αντιμετωπίσουμε δεν είναι αρκετό να χρησιμοποιούμε λαμπτήρες υψηλής ενεργειακής απόδοσης πρέπει να αλλάξουμε τον κόσμο, πριν ο κόσμος αλλάξει τόσο δραματικά, ώστε κανείς να μην είναι πλέον ασφαλής. Είτε θα κάνουμε άλμα είτε θα βυθιστούμε…

2 , «Κλίμα. Σταματήστε τώρα το έγκλημα» Συλλογικό.
Η απορρύθμιση του κλίματος σκοτώνει. Αναστατώνει τις ζωές εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων, κυρίως των φτωχότερων και πλέον ευάλωτων πληθυσμών. Για να παραμείνει ο πλανήτης μας βιώσιμος, θα πρέπει να παραμείνει ανεκμετάλλευτο περίπου το 80% των γνωστών σήμερα αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων.
Ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν βαδίζουμε προς αυτήν την κατεύθυνση. Παρά το γεγονός ότι η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Κλίμα στο Παρίσι αποδείχθηκε κατά κοινή ομολογία αισθητά κατώτερη των περιστάσεων, καθώς τα κράτη εγκατέλειψαν το στόχο να επιχειρηθούν όλα όσα απαιτούνται για να μην ξεπεράσει η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη τους 2°C, οι Ηνωμένες Πολιτείες του Ντόναλντ Τραμπ αποσύρονται από τη Συμφωνία για το Κλίμα, θεωρώντας την υπερβολικά περιοριστική για τα οικονομικά τους συμφέροντα.
Όμως, αν η αύξηση της θερμοκρασίας ξεπεράσει αυτό το επίπεδο, γίνονται πιθανά ακόμα και τα δυσμενέστερα σενάρια. Γι” αυτόν το λόγο, η κοινωνία των πολιτών απευθύνει έκκληση για κινητοποίηση και για τη δημιουργία ενός ευρύτατου κινήματος επανίδρυσης των κοινωνιών μας.
Το παρόν βιβλίο μεταφέρει τη φωνή προσωπικοτήτων από όλον τον κόσμο, ερευνητών που συνειδητοποιούν το αδιέξοδο προς το οποίο οδηγούμαστε σήμερα, αλλά επίσης και τις μαρτυρίες των αναρίθμητων θυμάτων, των κλιματικών προσφύγων και των συλλογικοτήτων που αγωνίζονται για να σταματήσουν τους μηχανισμούς που υπερθερμαίνουν τον πλανήτη. Όλοι αυτοί μας θυμίζουν την πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής που έχει δρομολογηθεί, την οδύνη και τις ανισότητες που προκαλεί, αλλά μας δείχνουν και τους δρόμους που θα πρέπει να ακολουθήσουμε για να κατορθώσουμε να ξεπεράσουμε την Εποχή των Ορυκτών Καυσίμων.

3, «Σύγχρονα θέματα φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών» Συλλογικό.
Ο συλλογικός τόμος εστιάζεται στους σύγχρονους κινδύνους (φυσικούς, τεχνολογικούς, ανθρωπογενείς) και τη διαχείρισή τους στο περιβάλλον της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρεται σε ένα ευρύ φάσμα κινδύνων και καταστροφών. Εξετάζει φυσικές επικινδυνότητες που αποτελούν αντικείμενο της πολιτικής προστασίας στην Ελλάδα, όπως ο σεισμός, οι πλημμύρες και οι δασικές πυρκαγιές. Αναφέρεται στο παγκόσμιο μεγάλο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής και τους κινδύνους που συνδέονται με αυτήν, εστιάζοντας στην Ελλάδα. Παράλληλα αναδεικνύει μείζονες κοινωνικοοικονομικούς κινδύνους, όπως η επισιτιστική φτώχεια και η μετανάστευση.
Ειδικότερα, υιοθετώντας μια πολυεπιστημονική οπτική:
-Εξετάζει πώς η πρόσφατη κρίση οδηγεί σε μια νέα ιεράρχηση των κίνδυνων και μεταβάλλει τη γεωγραφία τους, επιδρώντας στις επικινδυνότητες, αυξάνοντας την έκθεση και την τρωτότητα, αλλάζοντας την πρόσληψη και αποδοχή τους
-Ασχολείται με τις αλλαγές προτεραιοτήτων αναφορικά με τη διαχείριση των κινδύνων και τη νέα ατζέντα πολιτικής τόσο σε αναπτυγμένες όσο και αναπτυσσόμενες χώρες.
-Αναστοχάζεται τη σύγχρονη διακυβέρνηση των κινδύνων και τον επαναπροσδιορισμό των ρόλων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των πολιτών.
Το βιβλίο εντάσσεται στις γνωστικές περιοχές της διαχείρισης κινδύνων της πολιτικής προστασίας και της γεωγραφίας των καταστροφών. Γενικότερα απευθύνεται σε όσους και όσες ενδιαφέρονται για τους κινδύνους και τις καταστροφές στο σύγχρονο πλαίσιο.

4. «The Uninhabitable Earth : A Story of the Future» του David Wallace-Wells. (θα κυκλοφορήσει στα Ελληνικά το φθινόπωρο)
Είναι χειρότερο, πολύ χειρότερο από ό, τι νομίζετε.
Η βραδύτητα της κλιματικής αλλαγής είναι ένα παραμύθι, ίσως τόσο ολέθριο όσο αυτό που λέει ότι δεν συμβαίνει καθόλου!
Τις τελευταίες δεκαετίες, ο όρος «ανθρωπόκαινο»» έχει αναρριχηθεί στη λαϊκή φαντασία – ένα όνομα που δίνεται στη γεωλογική εποχή στην οποία ζούμε τώρα, η οποία ορίζεται από την ανθρώπινη παρέμβαση στη ζωή του πλανήτη.
Κάποιοι διαδηλώνουν, εφημερίδες κάνουν αφιερώματα και ντοκιμαντέρ μάς δείχνουν αποστεωμένες πολικές αρκούδες, αλλά στην πραγματικότητα οι υπόλοιποι έχουμε μεσάνυχτα. Από τα πολλά προβλήματα του κόσμου, υπάρχει ένα με το οποίο θα έπρεπε να ασχολούμαστε κάθε μέρα. Ένα, μέσα από το πρίσμα του οποίου θα έπρεπε να περνάει οτιδήποτε άλλο σκεφτόμαστε ή κάνουμε: το γεγονός ότι πλέον, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, ζούμε σε έναν αλλιώτικο κόσμο από αυτόν που γνώρισε (και στον οποίο γεννήθηκε, εξελίχθηκε και ωρίμασε) ο ανθρώπινος πολιτισμός. Η ανθρωπότητα αναπτύχθηκε και ανέπτυξε τον πολιτισμό της προσαρμοσμένη σε ακριβώς αυτές τις συνθήκες, σε αυτές τις θερμοκρασίες, με αυτές τις ποσότητες βροχόπτωσης, σε εδάφη που μπορούσαν να υποστηρίξουν συγκεκριμένες καλλιέργειες, σε τοποθεσίες που αντιμετώπιζαν συγκεκριμένης συχνότητας και έντασης πλημμύρες, τυφώνες, πυρκαγιές ή άλλες καταστροφές. Αυτό τον κόσμο βρήκαμε, και χτίσαμε τον πολιτισμό μας στα μέτρα του ακριβώς. Αυτά τα μέτρα τώρα αλλάζουν….

5. «The Great Derangement : Climate Change and the Unthinkable» του Amitav Ghosh.
Σε αυτό το βιβλίο ο διάσημος Ινδός συγγραφέας Άμιταβ Γκος υ Αμιτάβ Γκος, ο διάσημος Ινδός συγγραφέας υποστηρίζει ότι μέρος της ανικανότητάς μας ως είδος να αντιδράσουμε όλοι μαζί από κοινού σε μια τέτοια κρίση είναι το ότι η ίδια η δομή των ιστοριών που έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε για να καταλαβαίνουμε τον κόσμο εδώ και χιλιετίες είναι ακατάλληλη για να αποτυπώσει τέτοιας κλίμακας απειλές. Μπορούμε να καταλάβουμε τους ανεμόμυλους που υποτίθεται ότι επιτίθενται στον Δον Κιχώτη ή τον μετεωρίτη που πάει να αντιμετωπίσει ο Μπρους Γουίλις, αλλά δεν μπορούμε να καταλάβουμε ή να εξηγήσουμε (ή να συζητήσουμε για) ένα αόρατο πλανητικό φαινόμενο που εξελίσσεται σε ορίζοντα δεκαετιών και για το οποίο ευθυνόμαστε σχεδόν όλοι μας σχεδόν το ίδιο. Οπότε πώς να συλλάβουμε την κλίμακα ενός τέτοιου προβλήματος, πώς να το χωνέψουμε και να το μετουσιώσουμε σε πολιτική απαίτηση για λύσεις σε πρωτόγνωρο, παγκόσμιο επίπεδο;

(πηγές : NASA, NewScientist, Καθημερινή, www.books.gr )

«Το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας είναι πιθανόν να εξαλειφθεί [εντός 50 ετών], εκτός εάν γίνουν πολύ πιο σημαντικές μειώσεις των εκπομπών (των αερίων) από εκείνες που προβλέπονται [και θα είναι] πιθανώς μη αναστρέψιμες, αυτή είναι η προοπτική μιας νέας εποχής των παγετώνων» Jonathan Gregory ( κλιματολόγος του Πανεπιστημίου του Reading, τον Απρίλιο του 2004, σχολιάζοντας το γεγονός ότι κατά την τήξη, ο δεύτερος μεγαλύτερος πάγος στον κόσμο θα μπορούσε να αυξήσει τα επίπεδα της θάλασσας κατά 7 μέτρα, πλημμυρίζοντας τις περισσότερες παράκτιες περιοχές.)

Ειρήνη Μανδηλαρά.

Manhattan Beach της Τζένιφερ Ίγκαν.

Πρωτογνωρίσαμε την 57χρονη Αμερικανίδα συγγραφέα Τζένιφερ Ίγκαν το 2010 και μέσα από τις συναρπαστικές αφηγήσεις της, που περιέγραφαν τις ζωές του punk rocker Bennie Salazar και της υπαλλήλου του Sasha, της παθιασμένης νεαρής γυναίκας που έπασχε από το σύνδρομο της κλεπτομανίας, στο ευπώλητο βιβλίο της A Visit from the Goon Squad που της χάρισε το Βραβείο Pulitzer.

Η Ίγκαν επιστρέφει τώρα με ένα πιο συμβατικό ιστορικό μυθιστόρημα, το Manhattan Beach, το οποίο περιγράφει τις ζωές των μελών μίας οικογένειας στο Μπρούκλιν κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης του Μεσοπολέμου. Πρόκειται για ένα ένα πειραματικό, τολμηρό μυθιστόρημα που αγκαλιάζει θαρρείς την .. ασυνέχεια, σε 13 κεφάλαια, δοσμένο από διαφορετικές οπτικές γωνίες, συμπεριλαμβανομένου ενός εκπληκτικά ρευστά κινουμένου κεφαλαίου με τη μορφή μίας PowerPoint παρουσίασης!

Εκτυλίσσεται σαν μία θαυμάσια ταινία cinemascope στα όρια του νουάρ απεικονίζοντας τη ζωή μιας Ιρλανδικής οικογένειας στο Μπρούκλιν, καδραρισμένη στο φόντο της Μεγάλης Ύφεσης και στη συνέχεια σε αυτόν του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου. Μια νεαρή γυναίκα γίνεται δύτης για να βοηθήσει στην πολεμική προσπάθεια κι ανακαλύπτει τις ισχυρές δυνάμεις που οδήγησαν στην εξαφάνιση του αγαπημένου της πατέρα . Ενός πατέρα που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την οικογένειά του για να σώσει τη ζωή του.

Η Άννα Κέρριγκαν είναι δώδεκα ετών και συνοδεύει τον πατέρα της Έντι στο αρχοντικό του Ντέξτερ Στάιλς στο Manhattan Beach κοντά στο Coney Island . Ο Έντι είναι πρώην χρηματιστής που τώρα εργάζεται για έναν διεφθαρμένο συνδικαλιστή, που όμως είναι παλιός του φίλος. Ο Έντι ψάχνει για μία νέα, καλύτερα αμειβόμενη εργασία, που θα του επιτρέψει την αγορά μιας αναπηρικής πολυθρόνας για την αδελφή της Άννας, τη Λίντια. Η Λίντια πασχει από μία πολύ σοβαρή αναπηρία. Ο μυστηριώδης Ντέξτερ Στάιλς, από ότι αντιλαμβάνεται η μικρή Άννα, είναι πολύ σημαντικός για την επιβίωση του πατέρα της και της οικογένειάς της. Η Άννα παρατηρεί τους ένστολους υπηρέτες του σπιτιού, τα γυαλιστερά παιδικά παιχνίδια της κόρης του Ντέξτερ και μία μυστική συμφωνία που γίνεται μεταξύ του πατέρα της και του Ντέξτερ. Χρόνια αργότερα, ο πατέρας της έχει εξαφανιστεί και η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο. Η 19χρονη Άννα εργάζεται στο Πολεμικό Ναυτικό, όπου οι γυναίκες πλέον επιτρέπεται να κρατούν δουλειές που πάντα ανήκαν στους άνδρες, στηρίζοντας έτσι τη μητέρα της Άγκνες και την ανάπηρη αδελφή της. Γίνεται ο πρώτος θηλυκός δύτης επισκευάζοντας τα πλοία που θα βοηθήσουν την Αμερική να κερδίσει τον πόλεμο.
Σε ένα νάιτ κλαμπ, έχει την ευκαιρία να ξανασυναντήσει τον Στάιλς, τον άνδρα που επισκέφθηκε με τον πατέρα της πριν εξαφανιστεί. Του αποκρύπτει την πραγματική της ταυτότητα και κοιμάται μαζί του ελπίζοντας να μάθει τι συνέβει στον πατέρα της. Σιγά-σιγά η Άννα αρχίζει να καταλαβαίνει την πολυπλοκότητα της ζωής του πατέρα της και τους λόγους για τους οποίους θα μπορούσε να έχει δολοφονηθεί… Η πλοκή ακολουθεί την Άννα στην απελπισμένη αναζήτηση της αλλά και στο σκοτεινό παρελθόν των Έντι και Ντέξτερ.

Η Ίγκαν χρησιμοποιεί ένα ασυνήθιστο μίγμα αξιών που το συνδυάζει με έναν ισχυρό κοινωνικό ρεαλισμό γεμάτο ποιητική φαντασία και γοητεία . Εδώ, τοποθετεί τους χαρακτήρες της σε καταστάσεις που επιτρέπουν τη εκπληκτική παρατήρηση της τότε κουλτούρας, γράφοντας αποκαλυπτικά για τις προκλήσεις που θα κληθούν να απαντήσουν οι άνθρωποι των επόμενων γενεών, ιδιαιτέρως των γυναικών σε μία εποχή που η ζωή τους ήταν ουσιαστικά οριοθετημένη. Αλλά αυτό το μυθιστόρημα είναι επίσης μεταφυσικό: οι χαρακτήρες της Ίγκαν μεταβάλλονται και μετασχηματίζονται από ένα τεράστιο ωκεανό γύρω τους, ο οποίος πότε τους κρύβει και πότε τους αποκαλύπτει. Η Ίγκαν, γράφοντας αυτό το ιστορικό μυθιστόρημα σχετικά με την οργανωμένη εργασία, το οργανωμένο έγκλημα και τον πόλεμο, αντιμετώπισε δύο προκλήσεις: να τεκμηριώσει το παρελθόν χωρίς να γίνει βαρετή και να αποκαλύψει κάτι καινούργιο για μια χρονική περίοδο που βρίθει μύθων προβάλλοντας την αισθητική της στο επίπεδο που έχει ακόμη ένα σύγχρονο ενδιαφέρον.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε στα Ελληνικά τον Ιούνιο του 2019 από τις εκδόσεις Πατάκη.

Ειρήνη Μανδηλαρά.

.

BIRD BOX του Josh Malerman κ.ά. ουτοπιστικά.

Η ουτοπιστική sci fi νουβέλα του Edward Bellamy με τίτλο Looking Backward: 2000–1887 εκδόθηκε το 1888 κι υπήρξε το τρίτο, μεγαλύτερο best seller της εποχής του πίσω από το Uncle Tom’s Cabin and Ben-Hur. Η εκδοτική επιτυχία του βιβλίου αυτού δημιούργησε πάνω από 160 «Bellamy Clubs» στις Ηνωμένες Πολιτείες κι ενέπνευσε αρκετές ουτοπιστικές κοινότητες. Η ουτοπιστική λογοτεχνία έδωσε πάνω από 400 έργα το 1900 μόνο ενώ χιλιάδες ουτοπιστικά έργα έχουν εκδοθεί από τον 12ο αιώνα μέχρι σήμερα.

Ουτοπία, Δυστοπία, Ευτοπία.
Ουτοπία σημαίνει κάτι ανέφικτο, κάτι εκτός πραγματικότητας. Μπορεί να είναι ένας φανταστικός κόσμος, μία κοινωνία, μία θεωρία, μία ιδέα, ένα σύστημα που είναι αδύνατον να εφαρμοστεί. Έχει τις ρίζες της στην Ελληνική φράση «ου τόπος» δηλαδή τόπος ανύπαρκτος.
503 χρόνια έχουν περάσει από τη πρώτη έκδοση του περίφημου βιβλίου του Thomas More με τον τίτλο Utopia που συνοδευόταν από το χάρτη του ομώνυμου φανταστικού νησιού. Η πολιτικοκοινωνική αυτή σάτυρα του More επανέφερε τη λέξη/έννοια της ουτοπίας όχι μόνο στο λογοτεχνικό αλλά και στο πραγματικό στερέωμα. Μια δυστοπία είναι μια δυσάρεστη (τυπικά κατασταλτική) κοινωνία, συχνά προπαγανδισμένη ως ουτοπική.

Η λίστα των δυστοπικών λογοτεχνικών έργων είναι μακριά και σημαντική. Μεταξύ άλλων ξεχωρίζουν τα: Τα Ταξίδια του Γκιούλοβερ (1726) του Jonathan Swift, Σημειώσεις από το Υπόγειο (1864) του Fyodor Dostoevsky, Η Μηχανή του Χρόνου (1895) του H. G. Wells, Η Δίκη (1925) του Franz Kafka, Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος (1932) του Aldus Huxley, 1984 (1949) του George Orwell, Φαρενάιτ 451 (1953) του Ray Bradburry, Το Κουρδιστό Πορτοκάλι (1962) του Anthony Burgess, Σταντ (1978) του Stephen King, Η Ιστορία της Θεραπαινίδας (1985) της Margaret Atwood, Τα Παιδιά των Ανθρώπων (1992) της P.D.James, Fatherland (1992) του Robert Harris, Ο Άτλας του Ουρανού (2004) του David Mitchell, O Κύκλος (2013) του Dave Eggers. Κι ας κλείσω με το βιβλίο Bird Box(2014 αγγ, 2019 ελλ) του Josh Malerman, με το οποίο θα σας απασχολήσω λίγο παρακάτω.

Γιατί μας αρέσουν οι δυστοπικές νουβέλες; Τι είναι αυτό που τις κάνει τόσο δημοφιλείς;
Πόλεμος. Θάνατος. Απελπισία. Καταπίεση. Περιβαλλοντική καταστροφή.
Κακά πράγματα για τα οποία απλώς διαβάζουμε σχετικά και δεν τα ζούμε πραγματικά. Δεν αφορούν το παρόν μας αλλά το εγγύς ή το πιο μακρινό μέλλον μας. Μέσα από αυτά τα μυθιστορήματα σκεφτόμαστε τα του σύγχρονου, προβληματικού κόσμου μας από μακριά και χωρίς να βρισκόμαστε «μέσα στην αρένα». Η Παγκόσμια Ιστορία μας έχει διδάξει τα τρομερά και φοβερά πράγματα που μπορούν να κάνουν οι ανά το κόσμο ηγέτες, πολιτικοί, στρατιωτικοί. Έτσι, αν και άκρως καταθλιπτικά, στα δυστοπικά μυθιστορήματα υπάρχει κάποια «ορθότητα» που τα κάνει να δείχνουν .. ειλικρινή! Θαυμάζουμε τα μυθιστορήματα αυτά γιατί οι πρωταγωνιστές τους είναι άτομα με τα οποία πολύ εύκολα μπορούμε να ταυτιστούμε. Επαινούμε τη γενναιότητα τους και αντιδρούμε με τη δειλία τους. Εξοργιζόμαστε με τον κακό ηγέτη της ιστορίας και το πως έχει καταντήσει το κόσμο του και συνεχίζουμε να γυρίζουμε τις σελίδες καθώς αναρωτιόμαστε αν οι αντάρτες και τα άλλα ηρωικά μέλη του πληθυσμού, μπορούν με κάποιο τρόπο να επαναπροσδιορίσουν μια καταστροφική κοινωνία σε κάτι πιο θετικό. Αναρωτιόμαστε επίσης ποιος θα επιβιώσει και ποιος όχι.
Οι δυστοπικές νουβέλες μας δείχνουν τα χειρότερα δυνατά σενάρια για το κόσμο του μέλλοντος, τα οποία εάν τα γνωρίσουμε έγκαιρα ως πιθανότητες, ίσως ως κοινωνίες να μπορέσουμε τελικώς να τα αποτρέψουμε.

Τον φετινό Μάρτιο κυκλοφόρησε στα ελληνικά το περίφημο βιβλίο του Josh Malerman με τίτλο Bird Box. Η κινηματογραφική ταινία βγήκε από το Netflix στις 21 Δεκεμβρίου του 2018 κι έκανε παγκόσμια αίσθηση. Αρκετοί άνθρωποι του δικού μας, πραγματικού(;) κόσμου (βλακωδώς) άρχισαν να καλύπτουν τα μάτια τους με μαντήλια και να κινούνται στα τυφλά. Υπήρξαν σοβαρά ατυχήματα … Οι fans του φιλμ το κατέταξαν πολύ ψηλά και υποστήριξαν ότι ξεπέρασε τουλάχιστον δέκα φορές σε .. τρομάρα τα Annihilation και It Follows. Το βιβλίο, πιστέψτε με, είναι πολύ σκοτεινότερο και τρομακτικότερο από τη ταινία!
Αλλά για να δούμε τι έχει να μας πει ο τραγουδιστής της ροκ μπάντας που ακούει στο όνομα The High Strung Josh Malerman…

Κεντρική ηρωίδα του βιβλίου είναι η εκκεντρική Malorie. Ανήσυχο πνεύμα, αποφασιστική, δυναμική αλλά συγχρόνως μπερδεμένη σχεδόν άτυχη. Τα σαράντα τρία κεφάλαια του βιβλίου χωρίζονται σε τρία μέρη. Στην αρχή, κι όταν λέμε αρχή εννοούμε στο ξεκίνημα «του προβλήματος» και της νέας κατάστασης που θα βιώσει πολύ τραυματικά όλη η ανθρωπότητα. Στην περίοδο μετά τη γέννα, ναι η Malorie μετά από ένα one night stand είναι έγκυος. Και στην σημερινή μέρα και το μεγάλο ταξίδι που αποφάσισε να κάνει η ηρωίδα μας προς το άγνωστο μαζί με τα δύο τετράχρονα παιδιά της, το Κορίτσι και το Αγόρι, κρύβοντας στην πληγωμένη της καρδιά μερικές στάλες ελπίδας.

Η Malorie είχε μεγαλώσει με τις παρακαταθήκες και τις ανέσεις του πρωτύτερου, πολύ πιο φυσιολογικού κόσμου και για αυτό ήταν, όπως όλοι μας, οπτικός τύπος. Τα παιδιά της από την ημέρα που γεννήθηκαν σε μία βρωμερή σοφίτα κατάφερε να τα εκπαιδεύσει μέσα από τους ήχους. Οι εικόνες εξάλλου που είχαν δει ήταν σκιερές και λιγοστές. Τα μάτια, η όραση ήταν τα μεγαλύτερα ελαττώματα για τον άνθρωπο του παρόντος κόσμου. Ήταν φρικώδη και θανατηφόρα…

Κάτι κακό λοιπόν βρίσκει τον κόσμο μας. Κάτι ήρθε ή ξεφύτρωσε αναπάντεχα ένα γύρω μας. Κάτι σαν τέρας, μία εξωγήινη μορφή. Κάτι που δεν μπορείς ακριβώς να το δεις. Βλέπεις μόνο την επίδραση του. Στα δευτερόλεπτα μετά που θα αντικρίσεις αυτό το πλάσμα ή τα πλάσματα τα μάτια σου διαστέλλονται, αλλάζουν χρώμα. Τρελαίνεσαι, ψάχνεις να βρεις τον καλύτερο και τον γρηγορότερο τρόπο να κάνεις κακό στους άλλους και μετά στον εαυτό σου. Παραφέρεσαι, στριγγλίζεις, αυτοκτονείς. Ο μόνος τρόπος να κρατήσεις τα λογικά σου και να σώσεις τη ζωή σου, ότι έχει απομείνει από αυτή, είναι να δέσεις τα μάτια σου. Να ζεις στο σκοτάδι.

Πολύ λίγοι άνθρωποι έχουν καταφέρει να επιβιώσουν έχοντας ήδη χάσει όλα τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Μέσα σε αυτά κι η Malorie. Άνδρες και γυναίκες, άγνωστοι μέχρι πρότινος μεταξύ τους, εγκλωβισμένοι για μήνες μέσα σε ένα σπίτι που όλα του τα παράθυρα κι οι πόρτες είναι ερμητικά κλειστά. Ένας σκύλος μέσα στο σπίτι κι ένα κουτί γεμάτο πουλιά ακριβώς έξω από αυτό είναι οι «συναγερμοί» του. Ο σκύλος που αλυχτά και τα πουλιά που κράζουν είναι το αδιαμφισβήτητο σημάδι ότι το πλάσμα ή τα πλάσματα πλησιάζουν απειλητικά το σπίτι και τους ενοίκους του.

Με απλές, κοφτές συχνά επαναλαμβανόμενες προτάσεις που γεννούν στο μυαλό μας απόκοσμες, τρομαχτικές εικόνες ο Malerman καταφέρνει να μας κάνει να μασουλάμε τα νύχια μας γυρνώντας γρήγορα (δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς) τις σελίδες του βιβλίου. Παρακολουθούμε με δέος τη καθημερινή, αλλόκοτη ζωή των πρωταγωνιστών μπαίνοντας συχνά κι επώδυνα στη θέση τους. Τι έρχεται μετά; Θα τα καταφέρουν; Πόσοι και ποιοι από αυτούς θα επιβιώσουν και πως; Επιβιβαζόμαστε απρόθυμα στη βάρκα της Malorie. Καθόμαστε ανάμεσα σε εκείνη και τα δύο της παιδιά αφήνοντας την να τραβά με κόπο τα κουπιά. Τελικός μας προορισμός ένα καταφύγιο στα δάση, μετά τα ρεύματα του ποταμού. Για να φτάσουμε εκεί χωρίς να αφανιστούμε από όσα υπάρχουν και φαίνονται γύρω μας, θα πρέπει τα μάτια μας να μείνουν ερμητικά κλειστά. Θα τα καταφέρουμε;

Το βιβλίο έλαβε θετικότατες κριτικές. Κοινό και κριτικοί συγκρίνουν τον Josh Malerman με τον Stephen King και τον Jonathan Carroll. Δεν αποτελεί σαφώς ένα λογοτεχνικό αριστούργημα αλλά είναι ένα καλογραμμένο, δυνατό μυθιστόρημα που έρχεται να .. ανατριχιάσει τις δροσερές, ανοιξιάτικες νύχτες μας! Καλή ανάγνωση.

Ειρήνη Μανδηλαρά.

Daniel Baud-Bovy – Fred Boissonas «Ελλάδος Περιήγησις» (2+1 τόμοι – δίγλωσση έκδοση)

-Ποιοι είναι οι συντελεστές της μνημειώδους αυτής έκδοσης;

Ο Frederic Boissonas (1858 – 1946) ήταν Γαλλοελβετός φωτογράφος, ιδιαίτερα γνωστός για τη φωτογραφική τεχνική του, αλλά και την εκτεταμένη φωτογράφιση του ελληνικού χώρου επί τριάντα περίπου έτη, μαζί με τον συνοδοιπόρο φίλο του Daniel Baud-Bovy, πρύτανη της Σχολής Καλών Τεχνών της Γενεύης. Το έργο του, σε ό,τι αφορά τουλάχιστον την Ελλάδα, θεωρείται εν γένει «πρωτοποριακό αλλά και καθοριστικό για την εξέλιξη της ελληνικής φωτογραφίας κατά τον 20ό αιώνα» .
O Daniel Baud-Bovy (1870 – 1958), γιός του ζωγράφου Auguste Baud-Bovy, υπήρξε μεγάλη προσωπικότητα του καλλιτεχνικού κόσμου της Ελβετίας. Διετέλεσε επιμελητής του Musée Rath , διευθυντής της Σχολής Καλών Τεχνών της Γενεύης και πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Επιτροπής των Καλών Τεχνών. Ήταν ακόμη ποιητής, συγγραφέας πολλών μυθιστορημάτων, κριτικός και ιστορικός της τέχνης.

– Τα έργα και οι ημέρες τους.

Ο Fred κι ο Daniel ήταν αχώριστοι φίλοι και φανατικοί πεζοπόροι. Ταξίδεψαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1903. Ακολούθησαν και άλλα ταξίδια στην Ελλάδα συνοδεία του γνωστού ομηριστή Victor Berard. Έως το 1920 φωτογράφησαν παντού από την Ήπειρο μέχρι την Πελοπόννησο και την Κρήτη, και από την Ιθάκη μέχρι το Άγιον Όρος.

Τον Αύγουστο του 1913, Daniel και Fred μαζί με τον κυνηγό αγριοκάτσικων Χρήστο Κάκκαλο, κατακτούν την κορυφή του Ολύμπου. Το πέρασμά τους από τον Όλυμπο στάθηκε ιδιαίτερα σημαντικό για το ιερό βουνό και το Λιτόχωρο, αφού στην ουσία τότε τέθηκαν οι πρώτες βάσεις για την ορειβασία που σήμερα αποτελεί έναν από τους τουριστικούς πυλώνες της περιοχής. Οι τρεις ορειβάτες ξεκίνησαν την προσπάθειά τους στις 29 Ιουλίου 1913,
ακολουθώντας την κλασσική διαδρομή προς το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία. Στις 30 Ιουλίου φθάνουν στον προορισμό τους και αντικρίζουν τον Μύτικα, αλλά αποφασίζουν να επιστρέψουν στη βάση τους, επειδή νυχτώνει. Την επομένη, έχοντας πάρει το δρόμο της επιστροφής, το μετανιώνουν και αποφασίζουν να επιχειρήσουν το μεγάλο κατόρθωμα. Τα χαράματα της 2ας Αυγούστου ξεκινούν την τελική τους προσπάθεια. Η επιμονή του Χρήστου Κάκαλου, ο οποίος αναρριχάται ξυπόλητος, οδηγεί τους ορειβάτες στις 10:25 το πρωί στην ψηλότερη κορυφή, τον Μύτικα. Ο Boissonas έγραψε τότε για τον Όλυμπο «Κανένα έθνος δεν έχει μια έκταση που να μπορεί να συγκριθεί με την περιοχή του Ολύμπου, τόσο πλούσια σε μύθους, αναμνήσεις ιστορικές, ομορφιές κάθε λογής».

Ο Boissonas αναμετρήθηκε με το ελληνικό φως, το κάλλος και τη μνήμη, διακόνησε στον σκοπό αυτό πάνω από τριάντα χρόνια με ζήλο και ακάματη εργασία και παρέδωσε μία Eλλάδα δικιά του, που παρουσιάζει το παρελθόν, το δικό του παρόν και εγγράφεται στο μέλλον. Yπηρέτησε τη φωτογραφική τέχνη με τον δικό του ρηξικέλευθο τρόπο και πρόβαλλε τη χώρα με όλη τη διαφάνεια και τη μοναδικότητα που το φως την περιβάλλει. Xάρη στο πάθος, το ταλέντο και την ευαισθησία του οραματιστή Boissonnas, μια νέα ματιά –στα μνημεία, στους ανθρώπους, και στα τοπία– υπενθυμίζει την αρμονία που υπήρχε πάντα στον χώρο αυτό. Φως, τοπία, ιστορία και άνθρωπος συνενώνονται σε μια μοναδική αποτύπωση, που διδάσκει τον αλληλοσεβασμό, χαμένον πια μόλις έναν αιώνα αργότερα. Δωρική απλότητα κατέχει τις μορφές που στέκονται σαν να αποσπώνται από το λυρικό τοπίο, δωρική στιβαρότητα ντύνει τα μνημεία που παιγνιδίζουν στο κάθετο φως – όλα είναι λουσμένα με μια ιωνική λάμψη. Στα 1910 είχε γράψει: «Αυτός ο λαός, τόσο στις ακτές όσο και στο εσωτερικό της χώρας, ο ψαράς της Αίγινας, ο γεωργός της Αργολίδας, ο βοσκός του Χελμού ή του Παρνασσού, όλος αυτός ο λαός έχει τόσο σπινθηροβόλο πνεύμα, τόση καλοσύνη, τόσο πάθος για την ελευθερία, μια τέτοια λατρεία για το παρελθόν του, μια τέτοια προσήλωση στις αρχαίες συνήθειες…».

Το έργο του Boissonas αξίζει σήμερα μια δεύτερη ανάγνωση. Η πρόοδος σε τεχνικά θέματα, η ανακάλυψη του χρώματος, η ευχρηστία των μηχανών και οι ανέσεις του ταξιδιού, μπορεί σήμερα να καθιστούν το έργο του απαρχαιωμένο, αλλά η ιστορική ματιά αποκαλύπτει τον μοντερνισμό του σε σύγκριση με άλλους φωτογράφους που περιπλανήθηκαν στην Ελλάδα. Ο καλλιτέχνης, πέρα από το καταγραφικό ενδιαφέρον του για όλα όσα εξαφανίζονται, μας δίνει μια εικόνα της Ελλάδας που εκτείνεται πέρα από την εθνογραφική μαρτυρία. Η μεγάλη πίστη και ο θαυμασμός του για τη χώρα αυτή μεταδίδονται μέσα από το έργο του με μια τρυφερότητα και μια αγάπη που η δύναμη τους ακόμη και σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, δίνει ψυχή σ” αυτά τα κομμάτια χαρτιού, τα οποία θα μπορούσαν να είχαν παραμείνει απλές φωτογραφίες…

-Η παρούσα έκδοση

Οι εκδόσεις «Μίλητος» και «Ελεθερουδάκη» τύπωσαν το δίτομο αυτό έργο των Daniel Baud-Bovy και Fred Boissonnas σε 1.050 αριθμημένα αντίτυπα, σε χειροποίητο χαρτί Velada Avorio της Cartiera Magnani. Έξι από αυτά, δίχως αριθμό, είναι ονομαστικά και προορίζονται δια την Αυτού Θειοτάτη Παναγιότητα τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό, τον Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων, τον Πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών και την Εθνική Βιβλιοθήκη. Δεκαπέντε αντίτυπα, με λατινική αρίθμηση, τυπώθηκαν ειδικά για τους συντελεστές της έκδοσης ενώ τα αριθμημένα από το 1 έως το 1.029 διατίθενται στο εμπόριο.

(πηγές: από την έκδοση, Ολύμπιο Βήμα, Travelogues)

Ειρήνη Μανδηλαρά.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΣΜΩΝ του H.G. WELLS

Παρακαλώ προσδεθείτε. Έτοιμοι; Ας ταξιδέψουμε λοιπόν. Όχημα μας ένα από τα λογοτεχνικά διαμάντια του προπερασμένου αιώνα. Ελάτε να παρακολουθήσουμε από κοντά τον Πόλεμο των Κόσμων.

«Κανείς δε θα το πίστευε, στα τέλη του δεκάτου ενάτου αιώνα, ότι ο κόσμος αυτός παρακολουθούνταν στενά και με προσο¬χή από διάνοιες ανώτερες της ανθρώπινης, κι ωστόσο θνητές όσο κι εκείνη· ότι όσο οι άνθρωποι ασχολούνταν με τις κάθε λο¬γής έγνοιες τους, αποτελούσαν επίσης αντικείμενο ενδελεχούς εξέτασης και μελέτης, ίσως ακόμα και τόσο στενά όσο ένας άν¬θρωπος με μικροσκόπιο μπορεί να περιεργάζεται τα εφήμερα πλάσματα που κατακλύζουν και πολλαπλασιάζονται μέσα σε μια σταγόνα νερό. Μακαρίως καταγίνονταν οι άνθρωποι ανά τον πλανήτη με τις μικρές τους υποθέσεις, απόλυτα γαλήνιοι στη βε¬βαιότητά τους για την εξουσία τους επί της ύλης…»

Βρισκόμαστε σε μία από τις μικρές πόλεις της Αγγλικής εξοχής που ονομάζεται Woking. Και γιατί σε αυτή τη μικρή πόλη; Μα εκεί είναι το σπίτι του ανώνυμου αφηγητή αυτής της συναρπαστικής ιστορίας. Ο αφηγητής μας είναι συγγραφέας, φιλόσοφος και ερασιτέχνης αστρονόμος. Υπήρξε ένας από τους πρώτους ανθρώπους που παρατήρησε κάποιες ιδιαιτερότητες στην επιφάνεια του πλανήτη Άρη και κάνοντας κάποιους απλούς για τον ίδιο συσχετισμούς, αντιλήφθηκε ότι οι Αρειανοί ξεκινούσαν μία εισβολή.

«…Καθώς ο Άρης πλησίαζε στην αντίθεση, ο Λαβέλ της Ιάβας έβαλε φωτιά στα τη¬λεγραφικά δίκτυα ανταλλαγής αστρονομικών δεδομένων με την πληροφορία για μια τεραστίων διαστάσεων έκρηξη πυρακτω¬μένων αερίων επάνω στον πλανήτη. Είχε συμβεί γύρω στα μεσά¬νυχτα, 12 του μηνός· και το φασματοσκόπιο, στο οποίο αμέσως κατέφυγε, έδειξε μια μάζα φλεγόμενων αερίων, κυρίως υδρογό¬νου, που κινούνταν με απίστευτη ταχύτητα προς τη Γη. Στις δώ¬δεκα και τέταρτο, η πύρινη μάζα είχε πάψει να είναι ορατή. Ο Λα¬ βέλ τη συνέκρινε με μια κολοσσιαία τολύπη φωτιάς που ξεπήδη¬σε απότομα και βίαια μέσα από τον πλανήτη, “σαν καυτά αέρια που εκτινάσσονται από όπλο”».

Ο αφηγητής είναι ένας απλός άνθρωπος που κάθε αναγνώστης είναι σε θέση να τον συμπαθήσει. Εργαζόταν όταν εισέβαλαν οι Αρειανοί, ξεκινά να αναζητεί τη σύζυγο του και προσπαθεί να επιβιώσει σε ένα κόσμο κι ένα περιβάλλον που έχει αλλάξει ξαφνικά και δραματικά. Δέκα προερχόμενοι από τον Άρη φλεγόμενοι κύλινδροι προσγειώνονται στην Αγγλική ύπαιθρο. Οι κύλινδροι ανοίγουν κι οι δυσκίνητοι πάνω σε τρίποδα Αρειανοί αρχίζουν να περιφέρονται στο τοπίο κατακαίγοντας με τις θερμικές τους ακτίνες όποιον κι ότι βρίσκεται στο δρόμο τους. Η Ανθρωπότητα αποδεικνύεται ανίσχυρη στη σφοδρή και κακόβουλη αυτή επίθεση κι οι Αρειανοί αποκτούν εύκολα τον έλεγχο. Οι Αρειανοί είναι τρομακτικά, σκουληκόμορφα τέρατα με διογκωμένα, σκοτεινά μάτια και με δεκαέξι μακριά, ευκίνητα πλοκάμια που προεξέχουν από το χωρίς χείλια στόμα τους. Ωστόσο είναι πολύ πιο εξελιγμένοι από τους ανθρώπους και θέλουν να μετατρέψουν τη Γη σε πεδίο σίτισης. Διψούν για ζωντανό αίμα και προτίθενται να τραφούν με ανθρώπους.

Ο αφηγητής καταφέρνει κι επιβιώνει της εισβολής. Η παρατεταμένη έκθεση του στις φρικαλεότητες των Αρειανών παραλίγο να του κοστίσουν την λογική του. Μετά από πολλές περιπέτειες και σίγουρος πια ότι οι Αρειανοί δεν μπορούν να ηττηθούν, σχεδιάζει μία υπόγεια ζωή. Θα προσπαθήσει να επιζήσει στους υπονόμους όσο το δυνατόν μακρύτερα από τους νέους κυρίαρχους του πλανήτη. Πότε όμως δεν θα καταφέρει να αποδεχτεί την ιδέα μίας τέτοιας υπανθρώπινης ύπαρξης. Εκπλήσσεται ωστόσο όταν σύντομα συναντά κάποια νεκρά σώματα Αρειανών και συνειδητοποιεί το τι ήταν αυτό που τα σκότωσε…

Ο ανώνυμος αφηγητής συνήθως θεωρείται ότι είναι ο ίδιος ο H.G.Wells. Σύγχρονοι αναλυτές του «Ο Πόλεμος των Κόσμων» τον συγκρίνουν με τον Ευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό και την επέκταση του, η οποία βασίζεται στην ανώτερη τεχνολογία. Ο Wells μέσω του έργου του μας παρέχει την πρώτη λογοτεχνική περιγραφή του σύγχρονου μηχανοποιημένου πολέμου. Οι εικόνες των πόλεων που εξαφανίστηκαν με όπλα μαζικής καταστροφής ήταν καταπληκτικές και προφητικές. Αυτή η εν πολλοίς επιστημονικής φαντασίας νουβέλα προανήγγειλε έναν αιώνα άνευ προηγουμένου καταστροφής, τον εκτοπισμό ολόκληρων ανθρώπινων πληθυσμών και τη χρήση της τεχνολογίας ως εργαλείου εξαθλίωσης.

Ο Wells πίστευε, βεβαίως, ότι η επιστήμη και η τεχνολογία του 20ού αιώνα θα κάνουν αξιοσημείωτες ανακαλύψεις, αλλά συγχρόνως έγραψε μια σειρά από μυθιστορήματα που προέβλεπαν έναν καταστροφικό πόλεμο. «Ο Πόλεμος των Κόσμων» είναι μία προειδοποίηση, μία ανίχνευση για τη θέση της ανθρωπότητας στο σύμπαν και μία συμβουλή κατά της αυταρέσκειας.

Ο Πόλεμος των Κόσμων δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες στο Pearson’s Magazine το 1897. Ο πλήρης τόμος δημοσιεύτηκε από τον William Heinemann το 1898. Μετά τη δημοσίευσή του, το έργο έγινε γενικά δεκτό με πολύ θετικές κριτικές τόσο από τους αναγνώστες όσο και από τους κριτικούς. Μεταφέρθηκε δύο φορές στον κινηματογράφο. Την πρώτη φορά το 1953 με σκηνοθέτη τον Μπάιρον Χάσκιν και πρωταγωνιστή τον Τζιν Μπάρι και τη δεύτερη φορά το 2005 με σκηνοθέτη τον Στίβεν Σπίλμπεργκ και πρωταγωνιστή τον Τομ Κρουζ.

Το βιβλίο στην Ελληνική γλώσσα έχει κυκλοφορήσει σε πολλές εκδόσεις μεταξύ άλλων από τους: Γαβριηλίδης (1993), Ερατώ (2003/2015), Άγκυρα (2006), Μίνωας (2006), Οξύ (2018) και Ψυχογιός (2019). Στα Αγγλικά προτείνω την revised edition 2011 από τις εκδόσεις Penguin «The War of the Worlds».

Καλή ανάγνωση!

Ειρήνη Μανδηλαρά