Mark Honigsbaum «The Pandemic Century»

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές βρισκόμαστε ήδη στην τρίτη εβδομάδα του Ελληνικού lockdown2. Καθημερινά στη χώρα μας εξακολουθούν να καταγράφονται τετραψήφιοι αριθμοί νέων νοσούντων και υψηλοί, διψήφιοι αριθμοί θανάτων εξαιτίας της πανδημίας Covid-19.

Σχεδόν ένα χρόνο μετά την εμφάνιση του νέου SARS κι ο παγκόσμιος ιικός Αρμαγεδδών δεν λέει να κοπάσει. Ζούμε ημέρες βγαλμένες από τα blockbusters των προηγούμενων δεκαετιών. Σκηνές από τα φιλμ όπως το Outbreak, το Contagion και το The Flu αποτελούν την καθημερινότητα μας και λαμβάνουν χώρα σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της πατρίδας μας κι όχι μόνο…

Σε τι λοιπόν θα μπορούσε να μας χρησιμεύσει ένα βιβλίο που αφορά την ιστορία των πανδημιών της τελευταίας εκατονταετίας;

Ένας από τους επτά σοφούς της Αρχαίας Ελλάδας, ο Πιττακός ο Μυτιληναίος, είχε πει «Γνούς Πράττε». Να ενεργείς έχοντας γνώση.

Μια και αναφέρθηκα στην Αρχαία Ελλάδα, ας ξεκινήσω από εκεί.

Στην αρχή του Πελοποννησιακού Πολέμου ο Περικλής διέταξε τους συμπολίτες του Αθηναίους να υποχωρήσουν μέσα στα τείχη της πόλης τους υπό τον φόβο του Σπαρτιατικού στρατού που πλησίαζε την Αθήνα. Η Σπάρτη ήταν ισχυρότερη στο στρατό αλλά η Αθήνα ήταν ισχυρότερη στο ναυτικό. Με τους Αθηναίους συγκεντρωμένους εντός της πόλης και εφοδιασμένους με τις απαραίτητες προμήθειες σε τροφή και νερό, ο Περικλής θα είχε όλο τον καιρό να χτυπήσει τους αντιπάλους του από τη θάλασσα.

Αυτή ήταν μία καταστροφική απόφαση.

300.000 Αθηναίοι συνωστισμένοι μέσα στα τείχη σε συνθήκες έντονης ζέστης έγιναν οι ώριμοι στόχοι για τις ασθένειες που τους έπληξαν «χωρίς κανένα περιορισμό», σύμφωνα με τον Θουκυδίδη. Ο ασθενής μηδέν δεν βρέθηκε ποτέ, αλλά ο τύφος, η ευλογιά και η ελονοσία αποδεκάτισε περί τα δύο τρίτα της πόλης…

Κι όπως λέει ο συγγραφέας του βιβλίου Mark Honigsbaum, δημοσιογράφος και ιατρικός ιστορικός, «Δεν υπάρχει τίποτα σαν την ένοπλη εξέγερση, που να προκαλεί το μολυσματικό χάος.»

Ο Honigsbaum ερευνά τη γενεαλογία και το ιστορικό δέκα πανδημιών αποκαλύπτοντας την περίπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ του φυσικού και του κοινωνικού. Οι ιστορίες αυτές είναι δοσμένες τόσο από την βιολογική όσο και από την κοινωνική προοπτική τους.

Ξεκινά την αφήγηση της κάθε ιστορίας από τον ασθενή μηδέν, αναφέρει το πώς εμφανίζονται τα κρούσματα και έπειτα πώς αντιμετωπίζονται πολιτικά και οικονομικά από τις κυβερνήσεις και τα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο όλες οι πανδημικές ιστορίες (ασθένειες) έχουν κάτι κοινό. Την διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας με αποτέλεσμα η μετάλλαξη των ιών να εκπλήσσει κάθε φορά την ανθρωπότητα.

Και οι δέκα ασθένειες που εξετάζονται εδώ, έθεσαν συχνά την επιδημιολογία, την παρασιτολογία, τη ζωολογία, τη μοριακή βιολογία, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τις κυβερνήσεις και άλλους σε λάθος πορεία διερεύνησης υπό την επήρεια της τρέχουσας επιστήμης. Καθώς οι ιοί μεταλλάσσονται απέναντι σε οικολογικές αλλαγές, το ίδιο κάνουν και τα επιστημονικά παραδείγματα.

Οι πόλεμοι, η αστική ανάπτυξη, οι παπαγάλοι ως κατοικίδια ζώα, τα πολυτελή κλιματιζόμενα ξενοδοχεία και γραφεία, ένας ολοένα και πιο παγκοσμιοποιημένος κόσμος διεθνών ταξιδιών και εξελίξεων στην αγορά, έχουν διαταράξει τις οικολογίες τα τελευταία 100 χρόνια.

Ας δούμε συνοπτικά τις πανδημίες :

-Ισπανική Γρίπη. Εκδηλώθηκε το 1918. Περί τα 50.000.000 θάνατοι παγκοσμίως.
-Πνευμονική Πανώλη. Εκδηλώθηκε το 1924. 30 θάνατοι στο Los Angeles των ΗΠΑ.
-Ψιττακίαση ή Νόσος των Παπαγάλων. Εκδηλώθηκε σε 21 χώρες από όλες τις Ηπείρους. Ποσοστό θανάτων επί των κρουσμάτων 15%.
-Νόσος των Λεγεωνάριων (στο βιβλίο σε δύο κεφάλαια). Πρωτοεκδηλώθηκε το 1976 κι έκτοτε εκδηλώνεται σχεδόν σε ετήσια βάση ανά τον κόσμο λόγο του βακτηριδίου L. Pneumophila που ζει στα κλιματιστικά. Ποσοστό θανάτων επί των κρουσμάτων από 10 – 80%.
-Νόσος του AIDS – HIV. Πρωτοεμφανίστηκε στην Κεντροδυτική Αφρική στις αρχές του 20ου αιώνα. Αναγνωρίστηκε ως ασθένεια το 1981. Πάνω από 30.000.000 θάνατοι παγκοσμίως.
– Αιμορραγικός Πυρετός Έμπολα. Πρωτοεμφανίστηκε το 1976 κι από τότε έχουν καταγραφεί 26 ξεσπάσματα της νόσου στη υποσαχάρια Αφρική με περίπου 25.000 θανάτους. Ποσοστό θανάτων επί των κρουσμάτων από 25 – 90%.
-SARS-Cov-1. Εκδηλώθηκε το 2002. Κρούσματα περί τα 8.500. Ποσοστό θανάτων επί των κρουσμάτων 11%.
-Ιός Ζίκα. Πρωτοεμφανίστηκε το 1947. Ως επιδημία εκδηλώθηκε το 2015 στην Γαλλική Πολυνησία, στην Μικρονησία και στην Νότιο Αμερική. Σπάνια θανατηφόρα. Ωστόσο το 10 – 15% των μωρών που γεννιούνται από μητέρες που στην διάρκεια της εγκυμοσύνης τους κόλλησαν τον ιό, πάσχουν από μικροκεφαλία.
– SARS-CoV-2. Πρωτοεμφανίστηκε τον Δεκέμβριο του 2019. Έως τα μισά Νοεμβρίου του 2020 καταγράφηκαν περί τα 57.850.000 κρούσματα και 1.400.000 θάνατοι παγκοσμίως.

Στο βιβλίο συνάντησα αρκετές φορές τις λέξεις bushmeat και wet market.

To «κρέας των θάμνων» είναι το κρέας προερχόμενο από είδη άγριας πανίδας, το οποίο προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση. Αντιπροσωπεύει μια κύρια πηγή ζωικής πρωτεΐνης αλλά και ένα προϊόν που η πώληση του αποτελεί το κύριο εισόδημα για τους κατοίκους υγρών τροπικών δασικών περιοχών στην Αφρική, την Ασία και τη Νότια Αμερική. Το κρέας των θάμνων είναι ένας σημαντικός πόρος για τους φτωχούς ανθρώπους, ιδίως στις αγροτικές περιοχές. Το bushmeat αυξάνει δραματικά την ευκαιρία για μετάδοση αρκετών ζωονοσογόνων ιών από ζωικούς ξενιστές σε ανθρώπους, όπως το AIDS, ο Έμπολα και διάφορα είδη κοροναϊών, συμπεριλαμβανομένου του SARS-CoV-2.

Σε πολλά wet markets («υγρές αγορές») αν και όχι σε όλα, πωλούνται ζωντανά ζώα εκ των οποίων μεγάλο μέρος τους αποτελείται από εξωτικά είδη. Οι συνθήκες φύλαξης των ζώων αυτών αλλά και γενικότερα η υγιεινή είναι πολύ κακές. Εκεί οι πωλητές σφαγιάζουν τα ζώα μπροστά στους πελάτες που τα παρήγγειλαν. Τα wet markets είναι κάτι σύνηθες σε πολλά μέρη του κόσμου ιδιαιτέρως στην Κίνα, την Νότια και την Νοτιοανατολική Ασία.

Στα wet markets πωλούνται άγρια πουλιά, πίθηκοι, νυχτερίδες , μυρμηκοφάγοι, κουνάβια, κουτάβια λύκων, σαλαμάνδρες, αρουραίοι, μοσχογαλές και πολλά άλλα. Μετά το ξέσπασμα της παρούσης πανδημίας πολλοί οργανισμοί έχουν ζητήσει το παγκόσμιο κλείσιμο των αγορών ζώων προερχόμενων από την άγρια φύση λόγω του δυναμικού ζωονόσων και του κινδύνου για τα απειλούμενα είδη.

Αυτό το εξαιρετικό βιβλίο για τις πρόσφατες επιδημίες μας δείχνει ότι ο ανθρώπινος παράγοντας συχνά εμποδίζει μια/την λύση.

Ο Honigsbaum κάνει έναν συναρπαστικό απολογισμό ενός βαθιά σημαντικού θέματος – γιατί αν τα τελευταία 100 χρόνια μας έχουν διδάξει κάτι, είναι ότι νέες ασθένειες και στελέχη ιών αναπόφευκτα θα μας πλήττουν, ανεξάρτητα από το πόσο εξελιγμένη γίνεται η Επιστήμη . Ή όπως το λέει ο Honigsbaum: «Οι λοιμοί μπορεί να είναι απρόβλεπτοι, αλλά θα πρέπει να περιμένουμε να επαναληφθούν».

Ειρήνη Μανδηλαρά.
www.books,gr & eleftheroudakispublications@gmail.com

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>