1

The Ends of the World – Peter Brannen.

Προχωρούμε σε μια έκτη μαζική εξαφάνιση; Αυτό το βιβλίο είναι ένα ταξίδι στο παρελθόν για να αξιολογήσουμε το μέλλον μας.

Ο βραβευμένος επιστημονικός δημοσιογράφος Peter Brannen επισημαίνει ότι η ζωή είναι εξαιρετικά εύθραυστη, «μία λεπτή επικάλυψη ενδιαφέρουσας χημείας σε μια κατά τα άλλα ασήμαντη, δροσερή μπάλα από πέτρα». Τόσο εύθραυστη, που στην ιστορία του πλανήτη υπήρξαν πέντε μαζικές εξαφανίσεις, στις οποίες σχεδόν όλη η ζωή είχε εξαλειφθεί. Το ερώτημα που κρέμεται από αυτό το βιβλίο είναι, εάν το τρέχον πιο κυρίαρχο είδος στον πλανήτη πρόκειται να προκαλέσει μια έκτη μαζική εξαφάνιση .

Για να απαντήσουμε σε αυτό, ο Brannen μας φέρνει πίσω εκατομμύρια χρόνια «για να δούμε τον κόσμο μέσα από το φακό της γεωλογίας, οπότε να δούμε τον κόσμο για πρώτη φορά».

Για περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια η Γη ήταν ένας άψυχος, σιωπηλός πλανήτης. Τίποτε δεν περπατούσε στα βουνά της, τίποτε δεν κολυμπούσε στις θάλασσες της και τίποτε δεν πετούσε στην ατμόσφαιρα της. Ο πλανήτης μας ήταν μία έρημη γη για το 90% της μέχρι τώρα ιστορίας της. (Ας το έχουμε αυτό υπ’ όψιν μας, ενόσω ερευνούμε τους γύρω πλανήτες για ύπαρξη ζωής).

Τα χρόνια μεταξύ 1,85 δισεκατομμύρια και 850 εκατομμύρια ήταν τόσο ήσυχα, που οι απανταχού γεωλόγοι τα έχουν βαφτίσει ως το «βαρετό δισεκατομμύριο». Κατόπιν και περί τα 635 εκατομμύρια χρόνια πριν ένας μικρός ψίθυρος πολύπλοκης ζωής εμφανίστηκε στο Ομάν. To 24-ισοπροπυλοχολεστένιο, ένα οργανικό μόριο που παράγεται από συγκεκριμένους σπόγγους. Ναι, η ζωή ξεκίνησε από τα ταπεινά σφουγγάρια! Αρκετά “παρακατιανή” φαντάζει η καταγωγή αυτή για τον σημερινό Homo Sapiens και το Ανρωπόκαινο του.

Ας πάρουμε λοιπόν τα πράγματα ή μάλλον -για να ακριβολογούμε- τις καταστροφές, από την αρχή.

Τι εστί μαζική εξαφάνιση; Μαζική εξαφάνιση ορίζεται «κάθε γεγονός στο οποίο περισσότερα από τα μισά είδη της γης εξαφανίζονται σε λιγότερο από ένα εκατομμύριο χρόνια».

-Ορδοβιακή Εξαφάνιση. Τα γεγονότα εξαφάνισης των Ορδοβικών – Σιλουρίων , όταν συνδυάζονται, αποτελούν το δεύτερο μεγαλύτερο από τα πέντε μεγάλα γεγονότα εξαφάνισης στην ιστορία της Γης ως προς το ποσοστό των γενών που εξαφανίστηκαν. 445 εκατομμύρια χρόνια πριν.

-Ύστερη Δεβόνια Εξαφάνιση. Συνολικά, το 19% όλων των οικογενειών και το 50% όλων των γενών εξαφανίστηκαν. 374 και 359 εκατομμύρια χρόνια πριν.

– Η Πέρμια Εξαφάνιση. Ή αλλιώς ο «Μέγιστος Θάνατος» . Είναι το πιο σοβαρό γνωστό γεγονός εξαφάνισης της Γης , με έως και 96% όλων των θαλάσσιων ειδών και το 70% των χερσαίων σπονδυλωτών να εξαφανίζονται . Επίσης είναι η μεγαλύτερη γνωστή μαζική εξαφάνιση εντόμων . Περίπου το 57% όλων των βιολογικών οικογενειών και το 83% όλων των γενών εξαφανίστηκαν! Η .. βασίλισσα των εξαφανίσεων έλαβε χώρα περί τα 252 εκατομμύρια χρόνια πριν.

-Η Τριασική Εξαφάνιση. Έλαβε χώρα περί 201 εκατομμύρια χρόνια πίσω επηρεάζοντας βαθιά τη ζωή στην ξηρά και στους ωκεανούς. Στις θάλασσες, μια ολόκληρη τάξη ( οι κωνόδοντες ) και το 23-34% των θαλάσσιων γενών εξαφανίστηκαν. Στην ξηρά τα κροκοδειλόμορφα και τα πρωτοθηλαστικά.

– H Κρητιδική Εξαφάνιση. Μια ξαφνική μαζική εξαφάνιση των τριών τετάρτων των ειδών φυτών και ζώων στη Γη , περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια πριν. Το φαινόμενο K-Pg όπως ονομάστηκε, χαρακτηρίζεται από ένα λεπτό στρώμα ιζήματος που ονομάζεται όριο K-Pg , το οποίο μπορεί να βρεθεί σε ολόκληρο τον κόσμο σε θαλάσσια και χερσαία πετρώματα. Ο οριακός άργιλος εμφανίζει υψηλά επίπεδα του μεταλλικού ιριδίου , το οποίο είναι σπάνιο στο φλοιό της Γης , αλλά είναι άφθονο σε αστεροειδείς…

-Η Εξαφάνιση του Ύστερου Πλειστόκαινου περί τα 50.000 χρόνια πριν. Η εξαφάνιση αυτή ταυτίστηκε με την εξαφάνιση των μεγάλων θηλαστικών συμπεριλαμβανομένων των μαμούθ, των μαστόδοντων, των γιγαντιαίων ιπποπόταμων και των μαχαιρόδοντων αιλουροειδών.

Μία από τις πρώτες ερωτήσεις που έρχονται στο νου του αναγνώστη είναι, πόσο καιρό διήρκησαν αυτές οι εξαφανίσεις;

Η χρονική διάρκεια ποικίλει. Από λίγες γεωλογικές στιγμές (η κάθε γεωλογική στιγμή μεταφράζεται σε 20.000 χρόνια) έως και τα 25.000.000 χρόνια που διήρκησε η Δεβόνια καταστροφή.

Ποια γεγονότα επέφεραν ή δύνανται να επιφέρουν μελλοντικά την σχεδόν ολοκληρωτική εξαφάνιση της ζωής στον πλανήτη μας;

Οι τεράστιες ποσότητες του διοξειδίου του άνθρακα, του υδρογόνου και του μεθανίου. Οι όξινοι ωκεανοί. Οι αλογονοάνθρακες που ανατινάζουν κυριολεκτικά το στρώμα του όζοντος αφήνοντας την υψηλή ραδιενέργεια να περνά στην ατμόσφαιρα. Οι γεμάτες νευροτοξίνες εκρήξεις των ηφαιστείων. Οι όξινες βροχές. Οι υψηλότατες θερμοκρασίες που ούτε τα έντομα δεν μπορούν να αντέξουν. Οι μεγατυφώνες που τρέχουν με πάνω από 800 χλμ την ώρα. Σεισμοί των 11 και 12 Ρίχτερ. Οι πτώσεις κομητών κι αστεροειδών. Τα παραπάνω είναι κάποια από αυτά τα γεγονότα!

Ας θυμηθούμε (ιστορικά) την έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα τον Αύγουστο του 1883. Το πλοίο Norham Castle έπλεε 65 χλμ μακριά από το ηφαίστειο. Τα τύμπανα των αυτιών του πληρώματος έσπασαν, γράφει ο καπετάνιος του πλοίου στο ημερολόγιο του. Ο ήχος του Κρακατόα ακούστηκε περί τα 5.000 χλμ μακριά κι έκανε το γύρο της Γης 4 φορές, αναφέρει ο Brannen. «Ας πάρουμε το Κρακατόα κι ας το πολλαπλασιάσουμε 500.000 φορές για να φτάσουμε στο τι μπορεί να προκαλέσει η πρόσκρουση ενός αστεροειδούς σαν τον Chicxulub* στον πλανήτη»! Αλλά και μικρότερες ηφαιστειακές εκρήξεις από αυτή του Κρακατόα μπορεί να ρίξουν έως και 0,5 βαθμούς Κελσίου την μέση θερμοκρασία της Γης για 3 με 4 χρόνια. Χμ, νομίζω πως πειστήκαμε!

Όπως προειδοποιεί ο συγγραφέας, ο τρόπος προετοιμασίας μας για την πιθανότητα ενός έκτου μεγάλου γεγονότος εξαφάνισης μπορεί να είναι «υπαρξιακός, ακόμη και κοσμολογικά, επακόλουθος».

«Ερευνώντας αυτές τις αρχαίες καταστροφές, περίμενα να βρω μια ιστορία τόσο τακτοποιημένη και ξεκάθαρη όσο αυτή για τον αστεροειδή* που σκότωσε τους δεινόσαυρους. Αυτό που βρήκα αντ “ αυτού ήταν ένα σύνορο της ανακάλυψης με πολλά ακόμη γεγονότα που περιμένουν να αποκαλυφθούν, και μια ιστορία που εξακολουθεί να καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από την ομίχλη του αχανούς χρόνου.» παραδέχεται ο Brannen.

Μέσα από συνεντεύξεις με εξέχοντες γεωλόγους και παλαιοντολόγους, όπως οι Paul Olsen του Πανεπιστημίου της Κολούμπια, Charles Mitchell του Πανεπιστημίου του Μπάφαλο και Lauren Sallan του Πανεπιστημίου Πρίνστον, αλλά και μέσα από τα ταξίδια που έκανε σε ΗΠΑ και Καναδά, ο Brannen μας καταθέτει ένα εκλαϊκευμένο κι ευχάριστο στην ανάγνωση επιστημονικό βιβλίο. Είναι επίσης ένα ταξιδιωτικό βιβλίο που η γραφή του έχει μία ευπρόσδεκτη ελαφρότητα του τύπου “Ας δούμε τι μπορούμε να βρούμε”.

O ενθουσιασμός του συγγραφέα για όλα τα πλάσματα και η παθιασμένη περιέργειά του μειώνουν τον απογοητευτικό τόνο του βιβλίου κάνοντας τους αναγνώστες με λίγο ή καθόλου υπόβαθρο στη γεωλογία ή την παλαιοντολογία να χαθούν στο λαβύρινθο των πλασμάτων και στη χρονολογία τεκτονικών γεγονότων. (Το έκανα).

Ο συγγραφέας παραμένει ανοιχτός σε δυνατότητες και είναι ελπιδοφόρος για το μέλλον της ανθρωπότητας στη Γη και τους γαλαξίες πέρα από αυτήν. Ο Brannen επισημαίνει ότι ο γεωλογικός χρόνος είναι πολύ μεγάλος. Αν λοιπόν η Γη βρίσκεται σε πτώση, θα χρειαστεί κάμποσο από αυτόν!

Μέχρι που γραφόντουσαν αυτές οι γραμμές, το βιβλίο δεν έχει κυκλοφορήσει (ακόμη;) στα Ελληνικά. Το ΔΤ του πρωτότυπου, αγγλικού version μπορείτε να το δείτε εδώ https://books.gr/product/the-ends-of-the-world/

Καλή ανάγνωση.

Ειρήνη Μανδηλαρά

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>