A sick woman wearing a medical face mask and reading a book. 
(iStock)

Περί Ιών και άλλων Δαιμονίων

(όπως θα δημοσιευτεί στο ReadMagazine Απριλίου 2020)

Την ώρα που ξεκινώ να γράφω αυτές τις γραμμές βρισκόμαστε λίγο μετά τα μισά Μαρτίου του 2020. Προς το παρόν παραμένω στο σπίτι, αισθάνομαι υγιής, η πατρίδα μας βρίσκεται στη φάση β’ αυτής της πρωτοφανούς πανδημίας με μερικές εκατοντάδες κρούσματα του covid-19 και μονοψήφιο αριθμό νεκρών. Δεν είμαι φυσικά σε θέση να γνωρίζω, πως θα έχει διαμορφωθεί η κατάσταση στην χώρα μας, έως ότου η καλή μου φίλη Ρούλα Μονογιού φιλοξενήσει στο παρόν ηλεκτρονικό περιοδικό το άρθρο μου. Το μόνο που μπορώ κι εύχομαι είναι το καλύτερο δυνατό. Για εμένα, την οικογένεια μου, τους φίλους μου και όλους τους συνανθρώπους μου. Τόσο στην Ελλάδα μας όσο και στον υπόλοιπο κόσμο.

Το άρθρο αυτό δεν είναι ιατρικό. Έχει να κάνει με τα βιβλία, με την ανάλυση τους και την ανάγνωση τους. Στην προκειμένη περίπτωση με τα βιβλία που είτε έχω ήδη διαβάσει, είτε με αυτά που εισάχθηκαν –κακήν κακώς λόγω της πανδημίας- στο wish reading list μου. Βιβλία πεζογραφίας αλλά κι εκλαϊκευμένης επιστήμης που έχουν να κάνουν με τους ιούς –τι άλλο;- και τις επιδημίες . Αυτής της θεματογραφίας τα βιβλία ( ανεξάρτητα από τον πονηρό και πανούργο covid-19 που στοίχειωσε την φετινή μας άνοιξη) ποτέ δεν είχαν τόσο το σκοπό να μας ψυχαγωγήσουν, όσο να μας επιμορφώσουν με κάποιο τρόπο. Στα πλαίσια λοιπόν του #menoume_spiti , το οποίο θα ισχύσει τουλάχιστον και για τον μήνα Απρίλιο, παραθέτω τις βιβλιοπροτάσεις μου, οι οποίες άλλοτε με χαλαρό κι άλλοτε με λίγο πιο σκληρό τρόπο, θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε κάπως καλύτερα τα περί ιών κι επιδημιών.

Θα ξεκινήσω με το περίφημο βιβλίο του Richard Preston με τίτλο Hot Zone, το οποίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1995 κι αναφέρεται στον γνωστό ιό Ebola. Πρόκειται για ένα non-fiction βιβλίο, πρωτοπόρο για το είδος του. Από το 1976 που πρωτοεμφανίστηκε ο Ebola έως και το 2019 που ο ΠΟΥ τον χαρακτήρισε ως «παγκόσμιο υγειονομικό κατεπείγον», ο ιός αυτός δεν μας αφήνει σε ησυχία. Τα συμπτώματα του καταρχάς είναι παρόμοια με αυτά της κοινής γρίπης, αλλά καταλήγουν πολλές φορές σε έναν ακατάσχετο αιμορραγικό πυρετό και στον θάνατο. 24 ξεσπάσματα του ιού έχουν καταγραφεί έως τις μέρες με πολλές, πολλές χιλιάδες θανάτους ιδιαιτέρως στις χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής . Ο Ebola ξανάγινε επίκαιρος στις μέρες μας διότι οι διάφορες συμπτωματικές θεραπείες του εφαρμόζονται πειραματικά στους βαριά προσβεβλημένους με covid-19 συνανθρώπους μας.

Ένα από τα βιβλία που πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσουμε πριν πεθάνουμε, ανεξαρτήτως συγκυρίας είναι «Η Πανούκλα» του Albert Camus. Γραμμένο στα 1947 η κλασσική αυτή νουβέλα του Νομπελίστα συγγραφέα, μας μεταφέρει στην Γαλλοαλγερινή πόλη του Οράν και στην αναβίωση του μεσαιωνικού Μαύρου Θανάτου. Πολλοί αναρωτιούνται πόσα μπορεί να μας διδάξει η βουβωνική πανώλη του Camus σε σχέση με τον covid-19 κι όχι άδικα! Η «Πανούκλα» κυκλοφορεί και στα ελληνικά.
Στα 1969 ο Michael Crichton στο μυθιστόρημα του με τίτλο The Andromeda Strain μας περιγράφει τον αγώνα μίας ομάδας επιστημόνων να αντιμετωπίσουν μία επιδημία προερχόμενη από έναν εξωγήινο οργανισμό.

Ο φοβερός και τρομερός Stephen King δεν θα μπορούσε να μην έχει καταπιαστεί και με τις πανδημίες! Το έκανε και μάλιστα πρώιμα στο συγγραφικό του έργο το 1978 με το The Stand. Όσοι δεν έχετε τρομοκρατηθεί ακόμη με τις ανατριχιαστικές κι άκρως μεταφυσικές ιστορίες του βιβλίου αυτού, σπεύσατε. Όλα ξεκινούν όταν ένας ασθενής προσβεβλημένος με μία υπερ-γρίπη, η οποία δύναται να σκοτώσει το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού, δραπετεύει από ένα κέντρο νοσηλείας.

Ο συγγραφέας Dean Koontz στο προφητικό όπως αποδείχτηκε βιβλίο του The Eyes of Darkness γραμμένο στα 1981 μας περιγράφει έναν θανατηφόρο ιό, ο οποίος αντιστέκεται σε όλες τις γνωστές θεραπείες προκαλώντας σοβαρότατη πνευμονία. Και το όνομα του ιού – κρατηθείτε!- Wuhan 400!!!!

Πριν από έξι χρόνια, το 2014, γράφτηκαν δύο εξαίρετα πανδημικά μυθιστορήματα. Το Bird Box του Josh Malerman και το Station Eleven της Emily St.John Mantel. Για το πρώτο αυτό που έχω να πω είναι ότι, το βιβλίο είναι μακράν ανώτερο από την ταινία. Το δεύτερο βιβλίο μας ταξιδεύει μπρος πίσω στο χρόνο και μας περιγράφει τη ζωή πριν και μετά την Γρίπη της Τζώρτζια που σκότωσε την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού.

Κι ένα ολοκαίνουργιο μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε στις 3 Μαρτίου με τίτλο The Companions της Katie M.Flynn. Πρόκειται για ένα δυστοπικό, μεταφυσικό θρίλερ όπου οι επιζήσαντες αλλά κι οι θανόντες μίας επιδημίας που ξέσπασε στην Καλιφόρνια καλούνται να βρουν τρόπο να συνυπάρξουν!

Ένα non-fiction βιβλίo για τη συνέχεια. Το ευπώλητο βιβλίο του John M.Barry με τίτλο The Great Influenza κι υπότιτλο The Story of the Deadliest Pandemic in History. Από την Ισπανική Γρίπη στον σχεδόν τρίχρονο κύκλο της (Ιανουάριος 1918 – Δεκέμβριος 1920) νόσησαν περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Από αυτούς κοντά στα 100 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν την ζωή τους από αιμορραγική πνευμονίτιδα.

Στα καθ’ ημάς.
Στην «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι οι αρχαίοι Αθηναίοι έσπευσαν να κατηγορήσουν τους ξένους για την ασθένεια που έπληξε την Αθήνα κατά την διάρκεια της σύγκρουσης τους με τους Σπαρτιάτες. Κάποιοι υποστήριξαν ότι οι ίδιοι οι Σπαρτιάτες μόλυναν τις δεξαμενές τους, ενώ κάποιοι άλλοι πρόγονοι μας υποστήριξαν ότι η ασθένεια είχε προέλθει μέσω Αιγύπτου από τη βόρεια Αιθιοπία.
Ο βασιλιάς Οιδίπους στο ομώνυμο έργο του Σοφοκλή προσπαθεί να εντοπίσει την αιτία της πανώλης που άφησε την αρχαία Θήβα «ένα ναυάγιο από θρήνους, στεναγμούς, μυρωδιές, ύμνους και θυμίαμα». Η αιτία βέβαια ήταν ο ίδιος. «Εσύ είσαι η ρύπανση του τόπου» του είχε πει ο Τειρεσίας για τους λόγους που όλοι γνωρίζουμε.

Δύο κλασσικά έργα για τη συνέχεια που έχουν να κάνουν πάλι με την βουβωνική πανώλη. Το «Δεκαήμερο» του Βοκάκιου και το A Journal of the Plague Year του Daniel Defoe. Ο πρωταγωνιστής του Defoe επιλέγει να μην διαφύγει από το χτυπημένο από τη πανώλη Λονδίνο, ενώ οι ευγενείς κύριοι του Βοκάκιου όταν ο «Μαύρος Θάνατος» χτυπά τη Φλωρεντία, απομονώνονται στις βίλες τους στα βουνά λέγοντας πικάντικες ιστορίες ο ένας στον άλλον.

Αξίζει σαφώς να αναφέρω έστω κι επιγραμματικά κάποιους από τους φετινούς τίτλους που αφορούν τους κοροναϊούς. «Wuhan Coronavirus» της Dr Vanessa Adams, «Wuhan Coronovirus. A concise and Rational Guide to the 2020 Outbreak» του Tyler J. Morrison, «Coronavirus Outbreak» του Ron Kness, «Mers Coronavirus» του Rahul Vijay και το παιδικό «A Kid’s Guide to Coronavirus» του Ian Olio.

Κλείνοντας. Στην Ελληνική γλώσσα υπάρχουν πολλά ιατρικά βιβλία αναφορικά με τις επιδημίες και την επιδημιολογία. Παραθέτω εδώ δύο εκλαϊκευμένα βιβλία.

1. «Επιδημίες. 50 από τις χειρότερες επιδημίες και μεταδοτικές ασθένειες.» του Peter Moore σε επιμέλεια Καλλιόπης Πιτσόλη: Εξανθήματα, ρίγη, ναυτίες, πυρετοί, ζαλάδες, οιδήματα, λιποθυμίες, αιμορραγίες, σπασμοί, τύφλωση, σοκ, κώμα, θάνατος. Μπροστά στην ανησυχία που δημιουργούν τα κρούσματα του Έμπολα και της γρίπης των χοίρων, το βιβλίο «Επιδημίες» θέτει τα πράγματα στο σωστό τους πλαίσιο. Το βιβλίο αυτό είναι μια συνοπτική και συναρπαστική περιήγηση στις 50 πιο επιθετικές και χειρότερες μάστιγες, πανδημίες και μεταδοτικές ασθένειες που έχει γνωρίσει μέχρι σήμερα η ιατρική επιστήμη. Είναι ο οδηγός σας για τις ασθένειες του παρελθόντος και του παρόντος με ορισμένες προειδοποιήσεις για το μέλλον. Από την προέλευση και τα συμπτώματα μέχρι το ποσοστό επιβίωσης, όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τους επικίνδυνους ιούς και τα βλαβερά βακτήρια βρίσκεται εδώ.(Για ενήλικες)

2. «Η ζωή στο μικροσκόπιο. Βακτήρια, μύκητες, ιοί, πρωτόζωα» του Richard Walker σε μετάφραση Αλέξη Γαλάνη: Στο βιβλίο αυτό διερευνάται ο κόσμος των μικροσκοπικών οργανισμών που υπάρχουν ανάμεσά μας, από τα βακτήρια στο σώμα μας έως τα ακάρεα που ζουν στα χαλιά του σπιτιού μας. Θα συναντήσουμε τους μύκητες, που μας είναι χρήσιμοι στην καθημερινότητά μας, όπως επίσης τους μικροσκοπικούς σκώληκες και τους ιούς που μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμιες επιδημίες. Θα ανακαλύψουμε πώς γίνεται η μελέτη τους με τα μικροσκόπια και θα μάθουμε πώς οι επιστήμονες εργάζονται πάνω σε αυτά για να ανακαλύψουν θεραπείες για διάφορες ασθένειες, προκειμένου να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης. (Για παιδιά και νεαρούς αναγνώστες)

«Υπάρχει μία παρηγοριά στην ασθένεια. Και αυτή είναι η πιθανότητα ότι μπορεί να ανακάμψετε, και μάλιστα να είστε σε καλύτερη θέση, απ΄ότι ήσασταν πριν» Henry David Thoreau.

(Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο μου είναι από το istock της ηλεκτρονικής Washington Post)

Ειρήνη Μανδηλαρά
https://www.facebook.com/irini66

Πληροφορίες για τα βιβλία στα www.books.gr & internet@books.gr

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>