Monthly Archives: Νοεμβρίου 2019

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΕΙΔΟΥΣ – LEE SANG-HEE, YOON SHIN-YOUNG

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι η επιστήμη της Παλαιοανθρωπολογίας ασχολείται μόνο με το παρελθόν. Η σκέψη είναι ότι, πέρα από ένα περίεργο, κάπως ρομαντικό ενδιαφέρον για τους πρώτους των προγόνων μας, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο, ικανό μπορεί να προσθέσει στην κατανόηση των σημερινών ανθρώπων. Η Νοτιοκορεάτισσα παλαιοανθρωπολόγος Sang-Hee Lee αμφισβητεί αυτή την άποψη στο βιβλίο της Close Encounters with Humankind (πρόσφατα εκδόθηκε στα ελληνικά με τον τίτλο «Η εξέλιξη του ανθρώπινου είδους») . Η συγγραφέας μας παρουσιάζει τον εαυτό μας ως το ζωντανό (και, σε σημαντικό βαθμό, ακόμα μεταβαλλόμενο) αποτέλεσμα μιας θαυμάσιας αλληλεπίδρασης μεταξύ βιολογίας και φυσικής επιλογής κατά τα τελευταία 6 περίπου εκατομμύρια χρόνια, από τότε που οι ανθρωποειδείς αποκλίναμε από την οικογένεια των χιμπατζήδων.

Αποφεύγοντας τη συνηθισμένη αφήγηση, η Lee προσφέρει ένα πρωτότυπο ταξίδι κατά μήκος της μοναδικής μας εξελικτικής πορείας. Πότε οι προγόνοι μας έχασαν το έντονο τρίχωμα τους; Η αγάπη μας για το κρέας άλλαξε το πεπρωμένο μας; Ήταν η γεωργία μια ευλογία ή μια κατάρα; Αλτρουισμό δείχνει μόνο το ανθρώπινο είδος; Λελογισμένα και προσεκτικά, η Lee επανεξετάζει αυτά και άλλα βασικά ερωτήματα σχετικά με την ιστορία των εξελισσόμενων ειδών μας – και δίνει κάποιες παράξενες κι ασυνήθιστες απαντήσεις.
Ειδικότερα, υποστηρίζει τον «πολυπεριφερειακό» χαρακτήρα μας. Αυτή είναι η θεωρία ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι προέκυψαν σε πολλά μέρη ταυτόχρονα, σε αντίθεση με το μοντέλο «όλοι προήρθαμε από την Αφρική» που θέτει μια ενιαία προέλευση για το είδος μας. . Στο βιβλίο της, η Ασιατική Ήπειρος φαίνεται να είναι η κύρια γενέτειρα των σύγχρονων ανθρώπων και των προγόνων τους. Η Lee μας υπενθυμίζει ότι τα απολιθώματα της περιοχής Dmanisi της Γεωργίας είναι τόσο παλιά όσο τα πρώτα απολιθώματαHomo που βρέθηκαν στην Αφρική και ότι ο Homo Erectus μπορεί να προέρχεται από την Ασία και να μετανάστευσε «πίσω στην Αφρική» για να δημιουργήσει μεταγενέστερα είδη Homo . Μας συστήνει επίσης τους Denisovans, τους μυστηριώδεις αυτούς ανθρωπίνους που συνυπήρχαν με τους σύγχρονους ανθρώπους και άφησαν πίσω το εκτενές DNA τους, αλλά πραγματικά λίγα απολιθώματα…
Οι άνθρωποι εξακολουθούν να εξελίσσονται; Συνήθως πιστεύεται ότι η αλληλεπίδρασή μας με τον κόσμο μέσω του πολιτισμού και της τεχνολογίας (όπως ρούχα, εργαλεία ή φάρμακα) έχει περιορίσει το σώμα μας για να προσαρμοστεί βιολογικά στο περιβάλλον. Η Lee αμφισβητεί αυτή την άποψη και εντοπίζει μια σειρά από άλλα στοιχεία για τη συνεχή εξέλιξη του ανθρώπου. Μας παρουσιάζει μελέτες σχετικά με το χρώμα του δέρματος ως απόδειξη.

Το σκουρόχρωμο δέρμα θεωρείται ότι το εμφάνισαν οι πρώτοι άτριχοι ανθρωπίνοι στην Αφρική, για να τους προστατεύσει από την υπεριώδη ακτινοβολία απόρροια του έντονου κι άμεσου ηλιακού φωτός. Οι ανθρωπίνοι που έζησαν σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη, εκτίθονταν σε λιγότερη υπεριώδη ακτινοβολία και έτσι χρειάζονταν λιγότερο ενεργά μελανοκύτταρα (τα κύτταρα που παρήγαγαν τη μελανίνη).Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει σε μεγάλο βαθμό το λευκότερο δέρμα των πληθυσμών σε περιοχές μακρύτερα από τον Ισημερινό. Ωστόσο, οι μελέτες του γενετιστή Iain Mathieson, τώρα στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβανίας στη Φιλαδέλφεια, και των συναδέλφων του σε ένα μεγάλο δείγμα αρχαίου DNA από δυτικούς Ευρασιανούς πληθυσμούς αποκάλυψαν ότι το ανοικτότερο δέρμα των Ευρωπαίων οφείλεται σε μια νέα παραλλαγή γονιδίων που εμφανίστηκε πριν από μόλις 4.000 χρόνια! Συνδέουν το ανοικτότερο χρωματικά δέρμα αυτών των πληθυσμών με την άνθηση της γεωργίας και των καθιστικών τρόπων ζωής, μια άποψη που υποστηρίζει η Lee.

Όπως δείχνει, η μετάβαση στη γεωργία οδήγησε σε μια διατροφή βασισμένη σε επεξεργασμένους κόκκους και άμυλα, η οποία ήταν ανεπαρκής σε πολλά θρεπτικά συστατικά, συμπεριλαμβανομένης της βιταμίνης D. Αυτή η ανεπάρκεια ανάγκασε το ίδιο το σώμα να συνθέσει τη βιταμίνη – μια μεταβολική διαδικασία που απαιτεί την απορρόφηση της UV ακτινοβολίας από το δέρμα. Η δερματική αυτή μετάλλαξη στους Ευρωπαίους -κατά τον Mathieson- θα μεγιστοποιήσει την απορρόφηση UV σε πληθυσμούς που αντιμετωπίζουν χαμηλή πρόσληψη βιταμίνης D. Με αυτό το παράδειγμα, η Lee υπογραμμίζει πώς ο πολιτισμός – στην περίπτωση αυτή, η γεωργία και η αλλαγή στη διατροφής – θα μπορούσε να έχει επιταχύνει την εξέλιξη μας.

Η γεωργία οδήγησε επίσης σε πληθυσμιακή έκρηξη, παρά την αυξημένη ευπάθεια σε μολυσματικές ασθένειες στις οικιστικές κοινότητες. Η διαθεσιμότητα των σιτηρών επέτρεψε τον πρώιμο απογαλακτισμό των βρεφών και σήμαινε ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να γεννήσουν σε συντομότερα χρονικά διαστήματα. Η επακόλουθη αύξηση του πληθυσμού έφερε υψηλότερη γενετική ποικιλομορφία, «την πρώτη ύλη της εξέλιξης».Μια άλλη επίδειξη του τρόπου με τον οποίο η βιολογία μας εξακολουθεί να υπόκειται σε αλλαγές είναι η μετάλλαξη της λακτάσης που επέτρεψε σε ορισμένους ανθρώπους τουλάχιστον τα τελευταία 5.000 χρόνια να αφομοιώνουν το γάλα σε όλη τη περίοδο της ενηλικίωσης τους. Αυτή η .. εκκεντικότητα , λιγότερο συχνή στην Ανατολική Ασία (κυρίως την Κίνα), αποτέλεσε βασικό πλεονέκτημα και ίσως να αποτέλεσε έναν πρόσθετο μηχανισμό για την υπέρβαση της ανεπάρκειας της βιταμίνης D, επειδή το αγελαδινό γάλα είναι πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά!
Επιπλέον, η διαβίωση σε κοινότητες ήταν και είναι μία μεγάλη επιτυχία του είδους μας. Όπως σημειώνει η Lee, οι μεγάλες ομάδες ανθρώπων έγιναν ουσιαστικές για την επιβίωση επειδή προσέφεραν αλληλοβοήθεια, ιδιαιτέρως στο μεγάλωμα των παιδιών μέσα από τη μακρά νηπιακή τους ηλικία. Οι σύγχρονοι άνθρωποι είμαστε επίσης τα μακροβιότερα πρωτεύοντα : τρεις γενιές μας μπορούν να επικαλυφθούν στο χρόνο.

Η αφήγηση της Lee είναι συναρπαστική . Στο κεφάλαιο με τίτλο «King Kong» περιγράφει τον Gigantopithecus , τον αινιγματικό γιγαντιαίο πίθηκο που βρέθηκε στην Κίνα και ίσως συνυπήρχε με τον Homo Erectus από 1,2 εκατομμύρια έως 300,000 χρόνια πριν. Στο κεφάλαιο «Breaking Back» εξετάζει τους πόνους στην πλάτη μας ως εμπόδιο του διποδισμού.
Ωστόσο, τελικά, η Lee θα εμπνεύσει ακόμη και εμπειρογνώμονες με τις προσπάθειές της να διασαφηνίσει ένα πεδίο που συχνά θεωρείται από άγονο έως και ανυπόφορο! Στο βιβλίο της μας τονίζει το πόσο το παρελθόν έχει σημασία. Η ιστορία μας των 6 εκατομμυρίων ετών έχει διαμορφωθεί μαζικά τόσο από την τύχη όσο και από ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η Lee αποδεικνύει ότι, τώρα περισσότερο από ποτέ, οι αποφάσεις μας μπορούν να διαμορφώσουν το μέλλον της Γης και των ζωντανών όντων της, συμπεριλαμβανομένων κι ημών των ιδίων.
Περισσότερα για το βιβλίο στο www.books.gr

Καλή ανάγνωση & Καλές Γιορτές!

Ειρήνη Μανδηλαρά.

Με αφορμή τη κυκλοφορία της νέας βιογραφίας της Janis Joplin με τίτλο «Janis : Her Life and Music» της Holly George-Warren.

Ας ξεκινήσουμε με τη συγγραφέα της εξαιρετικής αυτής μουσικής βιογραφίας. Τη Holly George-Warren. H 63χρονη Holly έχει βραβευτεί με δύο βραβεία Grammy και είναι η συγγραφέας δεκαέξι βιβλίων μεταξύ των οποίων το New York Times bestseller με τίτλο The Road to Woodstock και το Janis: Her Life and Music, που κυκλοφόρησε στις 31 Οκτωβρίου τρέχοντος έτους.

Όταν η Janis έπληξε με την εκπληκτική ερμηνεία της τη σκηνή του Monterey τον Ιούνιο του 1967, λίγοι άνθρωποι έξω από το Σαν Φρανσίσκο γνώριζαν το όνομά της. «Τι είναι αυτό το κορίτσι;» Ο συμπαραγωγός του Monterey, Lou Adler, αναρωτήθηκε. «Από πού ήρθε, με αυτή την εμφάνιση και πως μπορεί να ηγείται αυτής της παν-ανδρικής μπάντας;» Προσφέροντας μια ένδειξη, ο Chet Helms τη παρουσίασε ως εξής: «Πριν από τρία ή τέσσερα χρόνια, σε ένα από τα tour μου σε όλη τη χώρα, έπεσα πάνω σε μία τύπισσα από το Τέξας με το όνομα Janis Joplin», δήλωσε στο ανυποψίαστο πλήθος. «Την άκουσα να τραγουδάει και η Janis και εγώ γυρίσαμε τη Δυτική Ακτή με ωτοστόπ. Πολλά πράγματα έχουν συμβεί από τότε, αλλά μου δίνει μεγάλη υπερηφάνεια σήμερα που σας παρουσιάσω το τελικό προϊόν: τους Big Brother and the Holding Company!»

Η εκπληκτική παράσταση της Janis εκείνη την ημέρα έμελλε να αλλάξει τη ζωή της – και το μέλλον της ροκ μουσικής. Από τη στιγμή που το σετ των πέντε τραγουδιών της τελείωσε, ιδιαιτέρως το τραγούδι «Ball and Chain» της Willie Mae (Big Mama) Thornton (αξίζει το κόπο να δείτε το video με αυτό το τραγούδι και την έκπληξη/αντίδραση της Cass Elliot, της περίφημης Mama Cass των The Mamas & the Papas), χιλιάδες οπαδοί-και εκατοντάδες έκθαμβοι δημοσιογράφοι – γνώρισαν το όνομά της και διέδωσαν τα νέα. Το συναρπαστικό φωνητικό ύφος της επηρέασε άλλους αναπτυσσόμενους τραγουδιστές. Ο Robert Plant των Led Zeppelin ήταν ένας από αυτούς. Επίσης και τους μετέπειτα Pink, Amy Winehouse, Lady Gaga και Lucinda Williams. Οι νεαρές γυναίκες που είδαν την Janis στην αίθουσα Ballroom του Avalon ή στο χώρο Fillmore του Bill Graham εξακολουθούν να θυμούνται την εμπειρία: Ήταν σαν να τραγουδούσε για αυτές, να λέει τις ιστορίες τους, να αισθάνεται τον πόνο τους, να τις ενθαρρύνει και να τις απαλλάσσει από κάθε ντροπή. Η Janis ήταν σαν ένα ζωντανό νεύρο, ικανό να εμφανίζει συναισθήματα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούσαν ή δεν θα ήθελαν να βγάλουν στην επιφάνεια και ήταν πρόθυμη να υπομείνει το οποιοδήποτε τίμημα για αυτό.

Η Janis Lyn Joplin γεννήθηκε στις 19 Ιανουαρίου του 1943. Ήταν μία από τις πιο επιτυχημένες και ευρέως γνωστές γυναίκες ροκ σταρ της εποχής της. Ήταν επίσης ζωγράφος, χορεύτρια και ενορχηστρώτρια μουσικής. Ήλθε στο προσκήνιο στα τέλη της δεκαετίας του 1960, αρχικά ως τραγουδίστρια των Big Brother and the Holding Company και αργότερα με σόλο καριέρα, με συγκροτήματα όπως οι Kozmic Blues Band και οι Full Tilt Boogie Band. Κυκλοφόρησε μόλις τέσσερα στούντιο άλμπουμ, εκ των οποίων ένα μετά θάνατον. Το περιοδικό Time της έδωσε τον τίτλο της «πιθανότατα ισχυρότερης τραγουδίστριας που είχε να επιδείξει το κίνημα των λευκών της ροκ μουσικής», ενώ ο Ρίτσαρντ Γκόλντσταϊν έγραψε για εκείνη το Μάιο του 1968 στο περιοδικό Vogue: «Είναι η πιο συγκλονιστική ροκ τραγουδίστρια.» To 1995 τιμήθηκε με την είσοδό της στο Rock and Roll Hall of Fame, ενώ το 2005 κέρδισε το βραβείο Γκράμμυ Lifetime Achievement Award. Το Rolling Stone την κατέταξε στην 46η θέση στη λίστα του με τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες όλων των εποχών το 2004 και στην 28η με τους καλύτερους τραγουδιστές όλων των εποχών το 2008.

Όταν γινόταν η ηχογράφηση του περίφημου άλμπουμ της Cheap Thrills, η Janis ήταν η πρώτη που έφθανε στο στούντιο και η τελευταία που έφευγε από αυτό. Πλάνα από τις ηχογραφήσεις τη δείχνουν ως τη μεγάλη μορφή, η οποία ανέλαβε όλη την ευθύνη για την ηχογράφηση του θρυλικού κομματιού, Summertime. Τον Αύγουστο του 1970 μετακόμισε κοντά στα στούντιο Sunset Sound Recorders, όπου ξεκίνησε να ηχογραφεί το καλύτερο κατά πολλούς άλμπουμ της. Το Pearl. To Pearl κυκλοφόρησε το 1971 (λίγο μετά το θάνατό της) και έγινε το πιο επιτυχημένο άλμπουμ της καριέρας της. To άλμπουμ περιλαμβάνει τη διασκευή του τραγουδιού Me and Bobby McGee, του πρώην εραστή της, Κρις Κριστόφερσον ενώ τo πρώτο κομμάτι του , «Move Over», το έγραψε η ίδια η Joplin, ανακλώντας μέσα από τους στίχους τα συναισθήματά της για την μεταχείριση των γυναικών από τους άνδρες.

Η Janis δεν συμβίβασε ποτέ το όραμά της. Δεν φοβήθηκε να διασχίσει τα όρια – μουσικά, πολιτιστικά και σεξουαλικά. Ανοικτά αμφιφυλόφιλη σε μια εποχή που ήταν παράνομο και κατακριτέο, δεν φοβήθηκε την κρίση και την κατακραυγή. Ομοίως, όταν οι κριτικοί και οι fans της δεν συμφώνησαν με τη τόλμη της να σταματήσει να είναι η μόνη γυνάικα τραγουδίστρια σε μια μπάντα που έφερε θαρρείς στη πλάτη της, το έκανε ούτως ή άλλως. Μόλις τέσσερις ημέρες πριν το θάνατό της, στις 4 Οκτωβρίου 1970, είπε στον δημοσιογράφο Howard Smith: «Είστε μόνο όσα εσείς αποφασίζετε.»

Η Joplin δεν ησύχαζε ποτέ. Το μεγαλύτερο παιδί μιας συντηρητικής οικογένειας, λάτρευε τον πατέρα της, έναν μυστικό πνευματικό και συνάμα έναν αθεϊστή σε μια συντηρητική πετρελαϊκή πόλη. Η έφηβη Janis ήταν ένα αυταρχικό αγοροκόριστσο που ήταν επίσης εγκεφαλικό, περίεργο και μία ταλαντούχος εικαστική καλλιτέχνις, κάτι το οποίο οι γονείς της το ενθάρρυναν. Από το γυμνάσιο, τη δεκαετία του 1950, έγινε οπαδός της Beat Generation και των προοδευτικών φυλετικών απόψεων, πράγματα τα οποία την απομάκρυναν από την κοινότητά της. Η πρώτη παραβατική πράξη της Janis ήταν να είναι ένα λευκό κορίτσι που κέρδισε μια πρώιμη αίσθηση της δύναμης των blues, κυνηγώντας τη μουσική στις ατελείωτες παραλίες του Gulf Coast και σε σκοτεινά αρχεία. Δεν ανέκαμψε ποτέ από την έντονη περιφρόνηση των συνομηλίκων της, οι οποίοι την γελοιοποιούσαν με αφορμή την εμφάνισή της.

Με την τολμηρή της τοποθέτηση «εκεί έξω» σε μια σκηνή που κυριαρχούσαν οι άνδρες, η Joplin υπέμεινε έναν σεξισμό που τώρα φαίνεται σχεδόν αδιανόητος: οι κριτικοί σχολίασαν το βάρος και την εμφάνισή της. Ένας συνεργάτης του Rolling Stone χαρακτήρισε τη σκηνική της παρουσία ως μια «αυτοκρατορική πόρνη». Υπάρχουν και άλλες πιο συγκλονιστικές στιγμές με χρήση ακόμη και σωματικής βίας, συμπεριλαμβανομένης μιας συνάντησης με τον Τζέρι Λι Λιούις, στην οποία χτύπησε την Joplin, λέγοντας: «Αν ενεργείς σαν ένας άνδρας, τότε θα σε αντιμετωπίσω σαν ένα άνδρα.»!!!

Η Holly George-Warren χειρίζεται με σεβασμό την Janis, το «Haight-Ashbury’s first pinup» του Monterey και του Woodstock.

Σε ολόκληρο το βιβλίο, η φωνή της Joplin ζωντανεύει μέσω παλιών συνεντεύξεων, μέσω συνομιλιών με φίλους και συνομηλίκους της και, από τις επιστολές που έστελνε στους γονείς της στο Τέξας, περιγράφοντας τα πάντα που της συνέβαιναν με συγκίνηση. « Έπαιξα σε ένα hippie πάρτι στο Golden Gate Park χθες», έγραψε στο σπίτι της στις αρχές του 1967 «Υποστηριζόμενη από τους Άγγελους της Κόλασης οι οποίοι, τουλάχιστον στο S.F., είναι πολύ ωραίοι.» Η αποδοκιμασία της οικογένειάς της για τον χίπικο τρόπο ζωής της τους οδήγησε σε ρήξη, κάτι που θα έπαιζε σημαντικό ρόλο στην ώθηση της σε μια βαθιά μοναχικότητα, την οποία προσπαθούσε να ξορκίσει κάνοντας συνεχή χρήση ναρκωτικών ουσιών και αλκοόλ. Οι καταχρήσεις αυτές η Janis ισχυριζόταν ότι την βοήθησαν να «θάψει όλες τις σκέψεις της και να αντέξει τούτο το κόσμο». Είναι μία παραδοχή που σου ραγίζει τη καρδιά, ειδικά όταν προέρχεται από κάποια που πρόσφερε στον κόσμο τόσα πολλά…

Αναγνωστικό tip για περισσότερες μουσικοβιογραφικές αναγνώσεις!:
Το φετινό φθινόπωρο σημαδεύτηκε εκδοτικά από δύο ακόμη σημαντικές μουσικές βιογραφίες.
Το βιβλίο Face It την αυτοβιογραφία της εκπληκτικής Debbie Harry των Blondie και το βιβλίο Me που αποτελεί την επίσημη αυτοβιογραφία του Elton John! Περισσότερες πληροφορίες για τα βιβλία στο www.books.gr

Καλή ανάγνωση!

Ειρήνη Μανδηλαρά