Monthly Archives: Μαρτίου 2019

Daniel Baud-Bovy – Fred Boissonas «Ελλάδος Περιήγησις» (2+1 τόμοι – δίγλωσση έκδοση)

-Ποιοι είναι οι συντελεστές της μνημειώδους αυτής έκδοσης;

Ο Frederic Boissonas (1858 – 1946) ήταν Γαλλοελβετός φωτογράφος, ιδιαίτερα γνωστός για τη φωτογραφική τεχνική του, αλλά και την εκτεταμένη φωτογράφιση του ελληνικού χώρου επί τριάντα περίπου έτη, μαζί με τον συνοδοιπόρο φίλο του Daniel Baud-Bovy, πρύτανη της Σχολής Καλών Τεχνών της Γενεύης. Το έργο του, σε ό,τι αφορά τουλάχιστον την Ελλάδα, θεωρείται εν γένει «πρωτοποριακό αλλά και καθοριστικό για την εξέλιξη της ελληνικής φωτογραφίας κατά τον 20ό αιώνα» .
O Daniel Baud-Bovy (1870 – 1958), γιός του ζωγράφου Auguste Baud-Bovy, υπήρξε μεγάλη προσωπικότητα του καλλιτεχνικού κόσμου της Ελβετίας. Διετέλεσε επιμελητής του Musée Rath , διευθυντής της Σχολής Καλών Τεχνών της Γενεύης και πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Επιτροπής των Καλών Τεχνών. Ήταν ακόμη ποιητής, συγγραφέας πολλών μυθιστορημάτων, κριτικός και ιστορικός της τέχνης.

– Τα έργα και οι ημέρες τους.

Ο Fred κι ο Daniel ήταν αχώριστοι φίλοι και φανατικοί πεζοπόροι. Ταξίδεψαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1903. Ακολούθησαν και άλλα ταξίδια στην Ελλάδα συνοδεία του γνωστού ομηριστή Victor Berard. Έως το 1920 φωτογράφησαν παντού από την Ήπειρο μέχρι την Πελοπόννησο και την Κρήτη, και από την Ιθάκη μέχρι το Άγιον Όρος.

Τον Αύγουστο του 1913, Daniel και Fred μαζί με τον κυνηγό αγριοκάτσικων Χρήστο Κάκκαλο, κατακτούν την κορυφή του Ολύμπου. Το πέρασμά τους από τον Όλυμπο στάθηκε ιδιαίτερα σημαντικό για το ιερό βουνό και το Λιτόχωρο, αφού στην ουσία τότε τέθηκαν οι πρώτες βάσεις για την ορειβασία που σήμερα αποτελεί έναν από τους τουριστικούς πυλώνες της περιοχής. Οι τρεις ορειβάτες ξεκίνησαν την προσπάθειά τους στις 29 Ιουλίου 1913,
ακολουθώντας την κλασσική διαδρομή προς το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία. Στις 30 Ιουλίου φθάνουν στον προορισμό τους και αντικρίζουν τον Μύτικα, αλλά αποφασίζουν να επιστρέψουν στη βάση τους, επειδή νυχτώνει. Την επομένη, έχοντας πάρει το δρόμο της επιστροφής, το μετανιώνουν και αποφασίζουν να επιχειρήσουν το μεγάλο κατόρθωμα. Τα χαράματα της 2ας Αυγούστου ξεκινούν την τελική τους προσπάθεια. Η επιμονή του Χρήστου Κάκαλου, ο οποίος αναρριχάται ξυπόλητος, οδηγεί τους ορειβάτες στις 10:25 το πρωί στην ψηλότερη κορυφή, τον Μύτικα. Ο Boissonas έγραψε τότε για τον Όλυμπο «Κανένα έθνος δεν έχει μια έκταση που να μπορεί να συγκριθεί με την περιοχή του Ολύμπου, τόσο πλούσια σε μύθους, αναμνήσεις ιστορικές, ομορφιές κάθε λογής».

Ο Boissonas αναμετρήθηκε με το ελληνικό φως, το κάλλος και τη μνήμη, διακόνησε στον σκοπό αυτό πάνω από τριάντα χρόνια με ζήλο και ακάματη εργασία και παρέδωσε μία Eλλάδα δικιά του, που παρουσιάζει το παρελθόν, το δικό του παρόν και εγγράφεται στο μέλλον. Yπηρέτησε τη φωτογραφική τέχνη με τον δικό του ρηξικέλευθο τρόπο και πρόβαλλε τη χώρα με όλη τη διαφάνεια και τη μοναδικότητα που το φως την περιβάλλει. Xάρη στο πάθος, το ταλέντο και την ευαισθησία του οραματιστή Boissonnas, μια νέα ματιά –στα μνημεία, στους ανθρώπους, και στα τοπία– υπενθυμίζει την αρμονία που υπήρχε πάντα στον χώρο αυτό. Φως, τοπία, ιστορία και άνθρωπος συνενώνονται σε μια μοναδική αποτύπωση, που διδάσκει τον αλληλοσεβασμό, χαμένον πια μόλις έναν αιώνα αργότερα. Δωρική απλότητα κατέχει τις μορφές που στέκονται σαν να αποσπώνται από το λυρικό τοπίο, δωρική στιβαρότητα ντύνει τα μνημεία που παιγνιδίζουν στο κάθετο φως – όλα είναι λουσμένα με μια ιωνική λάμψη. Στα 1910 είχε γράψει: «Αυτός ο λαός, τόσο στις ακτές όσο και στο εσωτερικό της χώρας, ο ψαράς της Αίγινας, ο γεωργός της Αργολίδας, ο βοσκός του Χελμού ή του Παρνασσού, όλος αυτός ο λαός έχει τόσο σπινθηροβόλο πνεύμα, τόση καλοσύνη, τόσο πάθος για την ελευθερία, μια τέτοια λατρεία για το παρελθόν του, μια τέτοια προσήλωση στις αρχαίες συνήθειες…».

Το έργο του Boissonas αξίζει σήμερα μια δεύτερη ανάγνωση. Η πρόοδος σε τεχνικά θέματα, η ανακάλυψη του χρώματος, η ευχρηστία των μηχανών και οι ανέσεις του ταξιδιού, μπορεί σήμερα να καθιστούν το έργο του απαρχαιωμένο, αλλά η ιστορική ματιά αποκαλύπτει τον μοντερνισμό του σε σύγκριση με άλλους φωτογράφους που περιπλανήθηκαν στην Ελλάδα. Ο καλλιτέχνης, πέρα από το καταγραφικό ενδιαφέρον του για όλα όσα εξαφανίζονται, μας δίνει μια εικόνα της Ελλάδας που εκτείνεται πέρα από την εθνογραφική μαρτυρία. Η μεγάλη πίστη και ο θαυμασμός του για τη χώρα αυτή μεταδίδονται μέσα από το έργο του με μια τρυφερότητα και μια αγάπη που η δύναμη τους ακόμη και σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, δίνει ψυχή σ” αυτά τα κομμάτια χαρτιού, τα οποία θα μπορούσαν να είχαν παραμείνει απλές φωτογραφίες…

-Η παρούσα έκδοση

Οι εκδόσεις «Μίλητος» και «Ελεθερουδάκη» τύπωσαν το δίτομο αυτό έργο των Daniel Baud-Bovy και Fred Boissonnas σε 1.050 αριθμημένα αντίτυπα, σε χειροποίητο χαρτί Velada Avorio της Cartiera Magnani. Έξι από αυτά, δίχως αριθμό, είναι ονομαστικά και προορίζονται δια την Αυτού Θειοτάτη Παναγιότητα τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό, τον Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων, τον Πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών και την Εθνική Βιβλιοθήκη. Δεκαπέντε αντίτυπα, με λατινική αρίθμηση, τυπώθηκαν ειδικά για τους συντελεστές της έκδοσης ενώ τα αριθμημένα από το 1 έως το 1.029 διατίθενται στο εμπόριο.

(πηγές: από την έκδοση, Ολύμπιο Βήμα, Travelogues)

Ειρήνη Μανδηλαρά.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΣΜΩΝ του H.G. WELLS

Παρακαλώ προσδεθείτε. Έτοιμοι; Ας ταξιδέψουμε λοιπόν. Όχημα μας ένα από τα λογοτεχνικά διαμάντια του προπερασμένου αιώνα. Ελάτε να παρακολουθήσουμε από κοντά τον Πόλεμο των Κόσμων.

«Κανείς δε θα το πίστευε, στα τέλη του δεκάτου ενάτου αιώνα, ότι ο κόσμος αυτός παρακολουθούνταν στενά και με προσο¬χή από διάνοιες ανώτερες της ανθρώπινης, κι ωστόσο θνητές όσο κι εκείνη· ότι όσο οι άνθρωποι ασχολούνταν με τις κάθε λο¬γής έγνοιες τους, αποτελούσαν επίσης αντικείμενο ενδελεχούς εξέτασης και μελέτης, ίσως ακόμα και τόσο στενά όσο ένας άν¬θρωπος με μικροσκόπιο μπορεί να περιεργάζεται τα εφήμερα πλάσματα που κατακλύζουν και πολλαπλασιάζονται μέσα σε μια σταγόνα νερό. Μακαρίως καταγίνονταν οι άνθρωποι ανά τον πλανήτη με τις μικρές τους υποθέσεις, απόλυτα γαλήνιοι στη βε¬βαιότητά τους για την εξουσία τους επί της ύλης…»

Βρισκόμαστε σε μία από τις μικρές πόλεις της Αγγλικής εξοχής που ονομάζεται Woking. Και γιατί σε αυτή τη μικρή πόλη; Μα εκεί είναι το σπίτι του ανώνυμου αφηγητή αυτής της συναρπαστικής ιστορίας. Ο αφηγητής μας είναι συγγραφέας, φιλόσοφος και ερασιτέχνης αστρονόμος. Υπήρξε ένας από τους πρώτους ανθρώπους που παρατήρησε κάποιες ιδιαιτερότητες στην επιφάνεια του πλανήτη Άρη και κάνοντας κάποιους απλούς για τον ίδιο συσχετισμούς, αντιλήφθηκε ότι οι Αρειανοί ξεκινούσαν μία εισβολή.

«…Καθώς ο Άρης πλησίαζε στην αντίθεση, ο Λαβέλ της Ιάβας έβαλε φωτιά στα τη¬λεγραφικά δίκτυα ανταλλαγής αστρονομικών δεδομένων με την πληροφορία για μια τεραστίων διαστάσεων έκρηξη πυρακτω¬μένων αερίων επάνω στον πλανήτη. Είχε συμβεί γύρω στα μεσά¬νυχτα, 12 του μηνός· και το φασματοσκόπιο, στο οποίο αμέσως κατέφυγε, έδειξε μια μάζα φλεγόμενων αερίων, κυρίως υδρογό¬νου, που κινούνταν με απίστευτη ταχύτητα προς τη Γη. Στις δώ¬δεκα και τέταρτο, η πύρινη μάζα είχε πάψει να είναι ορατή. Ο Λα¬ βέλ τη συνέκρινε με μια κολοσσιαία τολύπη φωτιάς που ξεπήδη¬σε απότομα και βίαια μέσα από τον πλανήτη, “σαν καυτά αέρια που εκτινάσσονται από όπλο”».

Ο αφηγητής είναι ένας απλός άνθρωπος που κάθε αναγνώστης είναι σε θέση να τον συμπαθήσει. Εργαζόταν όταν εισέβαλαν οι Αρειανοί, ξεκινά να αναζητεί τη σύζυγο του και προσπαθεί να επιβιώσει σε ένα κόσμο κι ένα περιβάλλον που έχει αλλάξει ξαφνικά και δραματικά. Δέκα προερχόμενοι από τον Άρη φλεγόμενοι κύλινδροι προσγειώνονται στην Αγγλική ύπαιθρο. Οι κύλινδροι ανοίγουν κι οι δυσκίνητοι πάνω σε τρίποδα Αρειανοί αρχίζουν να περιφέρονται στο τοπίο κατακαίγοντας με τις θερμικές τους ακτίνες όποιον κι ότι βρίσκεται στο δρόμο τους. Η Ανθρωπότητα αποδεικνύεται ανίσχυρη στη σφοδρή και κακόβουλη αυτή επίθεση κι οι Αρειανοί αποκτούν εύκολα τον έλεγχο. Οι Αρειανοί είναι τρομακτικά, σκουληκόμορφα τέρατα με διογκωμένα, σκοτεινά μάτια και με δεκαέξι μακριά, ευκίνητα πλοκάμια που προεξέχουν από το χωρίς χείλια στόμα τους. Ωστόσο είναι πολύ πιο εξελιγμένοι από τους ανθρώπους και θέλουν να μετατρέψουν τη Γη σε πεδίο σίτισης. Διψούν για ζωντανό αίμα και προτίθενται να τραφούν με ανθρώπους.

Ο αφηγητής καταφέρνει κι επιβιώνει της εισβολής. Η παρατεταμένη έκθεση του στις φρικαλεότητες των Αρειανών παραλίγο να του κοστίσουν την λογική του. Μετά από πολλές περιπέτειες και σίγουρος πια ότι οι Αρειανοί δεν μπορούν να ηττηθούν, σχεδιάζει μία υπόγεια ζωή. Θα προσπαθήσει να επιζήσει στους υπονόμους όσο το δυνατόν μακρύτερα από τους νέους κυρίαρχους του πλανήτη. Πότε όμως δεν θα καταφέρει να αποδεχτεί την ιδέα μίας τέτοιας υπανθρώπινης ύπαρξης. Εκπλήσσεται ωστόσο όταν σύντομα συναντά κάποια νεκρά σώματα Αρειανών και συνειδητοποιεί το τι ήταν αυτό που τα σκότωσε…

Ο ανώνυμος αφηγητής συνήθως θεωρείται ότι είναι ο ίδιος ο H.G.Wells. Σύγχρονοι αναλυτές του «Ο Πόλεμος των Κόσμων» τον συγκρίνουν με τον Ευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό και την επέκταση του, η οποία βασίζεται στην ανώτερη τεχνολογία. Ο Wells μέσω του έργου του μας παρέχει την πρώτη λογοτεχνική περιγραφή του σύγχρονου μηχανοποιημένου πολέμου. Οι εικόνες των πόλεων που εξαφανίστηκαν με όπλα μαζικής καταστροφής ήταν καταπληκτικές και προφητικές. Αυτή η εν πολλοίς επιστημονικής φαντασίας νουβέλα προανήγγειλε έναν αιώνα άνευ προηγουμένου καταστροφής, τον εκτοπισμό ολόκληρων ανθρώπινων πληθυσμών και τη χρήση της τεχνολογίας ως εργαλείου εξαθλίωσης.

Ο Wells πίστευε, βεβαίως, ότι η επιστήμη και η τεχνολογία του 20ού αιώνα θα κάνουν αξιοσημείωτες ανακαλύψεις, αλλά συγχρόνως έγραψε μια σειρά από μυθιστορήματα που προέβλεπαν έναν καταστροφικό πόλεμο. «Ο Πόλεμος των Κόσμων» είναι μία προειδοποίηση, μία ανίχνευση για τη θέση της ανθρωπότητας στο σύμπαν και μία συμβουλή κατά της αυταρέσκειας.

Ο Πόλεμος των Κόσμων δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες στο Pearson’s Magazine το 1897. Ο πλήρης τόμος δημοσιεύτηκε από τον William Heinemann το 1898. Μετά τη δημοσίευσή του, το έργο έγινε γενικά δεκτό με πολύ θετικές κριτικές τόσο από τους αναγνώστες όσο και από τους κριτικούς. Μεταφέρθηκε δύο φορές στον κινηματογράφο. Την πρώτη φορά το 1953 με σκηνοθέτη τον Μπάιρον Χάσκιν και πρωταγωνιστή τον Τζιν Μπάρι και τη δεύτερη φορά το 2005 με σκηνοθέτη τον Στίβεν Σπίλμπεργκ και πρωταγωνιστή τον Τομ Κρουζ.

Το βιβλίο στην Ελληνική γλώσσα έχει κυκλοφορήσει σε πολλές εκδόσεις μεταξύ άλλων από τους: Γαβριηλίδης (1993), Ερατώ (2003/2015), Άγκυρα (2006), Μίνωας (2006), Οξύ (2018) και Ψυχογιός (2019). Στα Αγγλικά προτείνω την revised edition 2011 από τις εκδόσεις Penguin «The War of the Worlds».

Καλή ανάγνωση!

Ειρήνη Μανδηλαρά