Monthly Archives: Μαρτίου 2016

Βιρτζίνια Γούλφ «Ένα Δικό σου Δωμάτιο».

1

-Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;

Στο χειμωνιάτικο Λονδίνο του 1882, στο Χάιντ Παρκ Γκέιτ στις 22 Ιανουαρίου λαμβάνει χώρα η γέννηση της Άντελιν Βιρτζίνια Στήβεν. Είναι το τρίτο παιδί του Λέσλι και της Τζούλια Στήβεν μετά τη Βανέσσα και τον Τόμπι που γεννήθηκαν τρία και δύο χρόνια πριν αντίστοιχα. Η μικρή Τζίνια με τα πράσινα ζωηρά μάτια και τα κοκκινόξανθα μαλλιά θα τους κλέψει τη καρδιά. Πολύ σύντομα ξεκινούν να την αποκαλούν «η καλλονή». Νεαρό κορίτσι ακόμα η Τζίνια αρχίζει να εκτιμά όλο και περισσότερο την πνευματική τροφή παρά το γεγονός πως κρατιέται μακριά από τους χώρους που διδάσκεται η γνώση. Οι γιοί της οικογένειας έχουν μόνο το προνόμιο να φοιτούν και μάλιστα στο κολλέγιο του Κέιμπριτζ . Τόσο η ίδια η Τζίνια, όσο κι η Νέσσα η αδελφή της, θα πρέπει να αρκεστούν ως «κόρες καλλιεργημένων διανοούμενων» σε εκείνο το γραφείο, το γεμάτο ταμπάκο, στον επάνω όροφο του σπιτιού τους που αποτελεί τη βιβλιοθήκη του πατέρα τους. Σε αυτή τη βιβλιοθήκη με τα μεγάλα παράθυρα που βλέπουν στη πλατεία Κένσινγκτον η νεαρή Τζίνια-Βιρτζίνια θα ανακαλύψει όλους εκείνους τους συγγραφείς που θα αλλάξουν τη πορεία της ζωής της. Σφιχταγκαλιάζοντας τα βιβλία, σαν ένα πολύτιμο φυλακτό πάνω στο στήθος της, χώνεται στο δωμάτιο της διαβάζοντας τα με τις ώρες. Ιστορικά βιβλία, μυθιστορήματα, βιογραφίες, δοκίμια που η μελέτη τους μάταια προσπαθεί να κορέσει την παθιασμένη πείνα της για τη γνώση. Πολλά βράδια κοιμάται έχοντας στο προσκεφάλι της τον Ευριπίδη, τον Σοφοκλή, τον Πλάτωνα αλλά και τους Ώστεν, Ντίκενς, Έλιοτ και Χώθορν. Σε όλη της τη ζωή η Βιρτζίνια θα μείνει ακούραστη αναγνώστρια κρατώντας μάλιστα και κατάλογο όλων των βιβλίων που διαβάζει. Στα 1895 η μητέρα της Βιρτζίνιας πεθαίνει . Η μικρή Βιρτζίνια λίγο μετά εμφανίζει τα πρώτα συμπτώματα κατάθλιψης Εφεξής η ζωή της θα κυλά με αγωνιώδεις κι άκρως επώδυνες «εναλλαγές στιγμών». Τη μία στιγμή θα αισθάνεται απέραντα ευτυχισμένη και την άλλη στιγμή θα νοιώθει αβάσταχτα απελπισμένη. Το 1904, σε ηλικία 22 ετών, θα γράψει το πρώτο της βιβλιοκριτικό άρθρο, το οποίο δημοσιεύεται στη Γκάρντιαν, κάνοντας έτσι το ντεμπούτο της σε κάτι που θα υπηρετήσει λίγο ως πολύ σε όλη της τη ζωή. Το 1928 έχοντας ήδη δύο ευπώλητα βιβλία στο ενεργητικό της, την «Κυρία Ντάλογουέι» και το «Φάρο», αναγνωρισμένη μυθιστοριογράφος πια, θα συνεργαστεί με εφημερίδες μεγάλου κύρους όπως η Νέισον, η Νιου Στέιτμεντ και το λογοτεχνικό ένθετο των Τάιμς. Τον Ιούνιο του 1911 ένας δημόσιος λειτουργός, διορισμένος στην Κεϋλάνη, θα επιστρέψει στην Αγγλία για διακοπές. Το όνομα του Λέοναντ Γουλφ. Ο Τόμπι, ο αδελφός της Βιρτζίνια, είναι γνώριμος του από το Κέιμπριτζ όπου κι δύο φοίτησαν και τον χαρακτηρίζει σαν «ένα παράξενο τύπο που τρέμει ολόκληρος». Ο Λέοναρντ είναι ένας αδιάλλακτος, ασυμβίβαστος κι ακατάτακτος νέος που συχνά υποστηρίζει θέσεις στα όρια του μισανθρωπισμού ισχυριζόμενος ότι «μετά τα εικοσιπέντε κανείς δεν είναι πια καλός για τίποτα»! Ο Λέοναρντ ενώ δείχνει καταρχάς να αιχμαλωτίζεται από τον αισθησιασμό της Βανέσσα Στήβεν σιγά-σιγά αποκρυσταλλώνει τη προτίμηση του στην Βιρτζίνια. Κατά την άποψη του η Βιρτζίνια είναι ένα γλυκό κι ατίθασο κορίτσι που «λαχταράει να ερωτευθεί» Παρόλο που η γνωριμία και η σχέση της Βιρτζίνια και του Λέοναρντ δεν διαθέτει κανένα σημάδι κεραυνοβόλου έρωτα, παντρεύονται το 1912. Ένα χρόνο μετά, το 1913, επανέρχεται η κατάθλιψη της Βιρτζίνια, η οποία κάνει απόπειρα αυτοκτονίας με βαρβιτουρικά χάπια. Η ανορεξία, οι ημικρανίες, η αϋπνία κι οι «φρικτές φωνές» αρχίζουν να κατατρέχουν τη ζωή της και οι αγωνιώδεις στιγμές που βιώνει αποτυπώνονται σαν ξέσπασμα στο ημερολόγιο της. Η «αρρώστια» της γίνεται ο ένας πόλος της ζωής της και τα βιβλία ο άλλος πόλος της. Κάπου ανάμεσα, σε έναν νοητό ισημερινό, ο σύζυγος της Λέοναρντ, να την καθοδηγεί, να την νουθετεί και να την προστατεύει πολλές φορές με σκληρό κι αυταρχικό τρόπο. Η Βιρτζίνια προσπαθεί να συμφιλιωθεί με την ασθένεια της κρατώντας την σε απόσταση. Θέλει να τη βλέπει όχι σαν κάτι κακό και μοιραίο αλλά σαν ένα χάρισμα. Ρίχνεται με τόλμη, με δύναμη και πάθος στη συγγραφή. Τα βιβλία της γίνονται τα υπέροχα νησιά που αναδύονται από τη κόλαση της τρέλας. Τα βιβλία της είναι τα τρόπαια της μάχης της αλλά και της νίκης της- όσο αυτή η τελευταία διαρκεί- πάνω στη κατάθλιψη. Το 1915 θα εκδοθεί το πρώτο της βιβλίο, το οποίο είχε αρχίσει να συγγράφει οκτώ χρόνια νωρίτερα, το « Voyage Out» .Από το 1919 έως το 1922 εκδίδονται το «Νύχτα και Μέρα» καθώς και το «Δωμάτιο του Τζέικομπ». Το 1924 εκδίδεται το «Εγχειρίδιο Ανάγνωσης», ένα χρόνο αργότερα το «Η Κυρία Ντάλογουέι» ενώ στα 1927 έρχεται η έκδοση του «Στον Φάρο». Τα «Ένα Δικό σου Δωμάτιο», «Τα Κύματα» και το «Φλας» έρχονται στα 1929, 1931 και 1933 αντίστοιχα. Το 1938, χρονολογία που η Γερμανία καταλαμβάνει την Αυστρία, εκδίδεται το πολιτικό δοκίμιο της «Τρεις Γκινέες». Η Βιρτζίνια θέλει να περάσει μέσα από την Αγγλική Λογοτεχνία «όπως ένα μαχαίρι μέσα από το βούτυρο ή καλύτερα όπως ένα έντομο που ανοίγει ροκανίζοντας το δρόμο του από βιβλίο σε βιβλίο από τον Τσώσερ στον Λώρενς». Τα έργα της εκδίδονται από το Χόγκαρθ Πρες, του τυπογραφείου που δημιούργησαν οι Γουλφ και που έμελλε να γίνει ένας από τους μεγαλύτερους Αγγλικούς εκδοτικούς οίκους. Ο Χόγκαρθ Πρες εκτός από τα βιβλία της Βιρτζίνια εξέδωσε μεταξύ άλλων κι έργα των Κάθριν Μάνσφηλντ, Γκόρκι, Ρίλκε, Τ.Σ.Έλιοτ και Φρόυντ. Οι Γουλφ αρνήθηκαν ωστόσο να εκδώσουν τον «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόυς… Η Βιρτζίνια Γουλφ πρέπει να συμφιλιωθεί εκτός από τη κατάθλιψη και με τον «σαπφισμό» της. Παραδέχεται πως είναι «σαπφίστρια» (η λέξη «λεσβία» της προκαλεί ανατριχίλα και πανικό) και δεν διστάζει να συνδεθεί φιλικά αλλά κι ερωτικά με αρκετές γυναίκες όπως η Κάθριν Μάνσφηλντ, η Οτολίν Μορέλ κι η Βίτα Σάκβιλ-Γουέστ. Για χάρη της τελευταίας θα γράψει το «Ορλάντο», βιβλίο που θα εκδοθεί στα 1928. Η Βιρτζίνια Γουλφ υπήρξε μία γυναίκα με πολλές πλευρές και ζωές. Μοίρασε τη ζωή της μεταξύ του κοσμικού Λονδίνου και του ερημητηρίου της στο Σάσεξ ζώντας τη με δέος αλλά και με θάρρος μέσα από μεγάλα λογοτεχνικά και μικρά, καθημερινά θαύματα. Μοίρασε εξίσου και τον κοινωνικό της περίγυρο, το κοινό και τους κριτικούς του έργου της. Χαρακτηρίστηκε μία από τις μεγαλύτερες Αγγλίδες συγγραφείς του αιώνα της αλλά συγχρόνως κατηγορήθηκε για ανωριμότητα, σνομπισμό, ανευθυνότητα κι αδυναμία. Στις 28 Μαρτίου του 1941 η Βιρτζίνια, που πάντοτε έβρισκε τη δύναμη να προχωράει μπροστά βγάζοντας έστω και τη τελευταία στιγμή το κεφάλι έξω από το βούρκο της «απαίσιας αρρώστιας» της, παραγεμίζει της τσέπες του πανωφοριού της με βαριές πέτρες και ρίχνεται στο ποταμό Ους αφήνοντας πίσω δύο επιστολές στα δύο πρόσωπα που μετρούσαν περισσότερο στη ζωή της. Στη Βανέσσα και τον Λέοναρντ. «Θα ήταν ένας θάνατος ειρηνικός και απόλυτα φυσικός αν σκοτωνόμασταν στη βεράντα στη διάρκεια μίας παρτίδας μπόουλινγκ στο τέλος εκείνης της ωραίας μέρας…της δροσερής κι ηλιόλουστης». (πηγές από το βιβλίο Virginia Woolf της Alexandra Lemasson εκδόσεις Gallimard)

-Ψάχνοντας το δικό μας δωμάτιο

«Κλειδώστε τις βιβλιοθήκες σας εάν έτσι σας αρέσει. Αλλά δεν υπάρχει πόρτα, μήτε κλειδαριά, ούτε ένα μπουλόνι για να μπορέσετε με αυτά να περιορίσετε την ελευθερία του μυαλού μου». Το βιβλίο «Ένα δικό σου δωμάτιο» γεννήθηκε όταν η Βιρτζίνια Γουλφ είχε προσκληθεί σε μία διάλεξη στο Κολλέγιο Γκίρτον στο Κέιμπριτζ το 1928 για να μιλήσει με θέμα τη γυναίκα και τη λογοτεχνική συγγραφή. Αναλύοντας με έναν μοναδικό τρόπο τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η γυναικεία συγγραφική δημιουργία, πρόσφερε στον κόσμο μια πρωτοποριακή για την εποχή εκείνη άποψη και κατέγραψε μια από τις πιο σημαντικές φεμινιστικές πολεμικές του 20ου αιώνα Προωθεί τη θέση ότι «μια γυναίκα πρέπει να έχει χρήματα και ένα δικό της δωμάτιο εάν επιθυμεί να γράψει ένα μυθιστόρημα». Το δοκίμιο της αυτό είναι εν μέρει μία μυθιστορηματική αφήγηση της σκέψης που την οδήγησε να υιοθετήσει αυτή τη θέση. Υποστηρίζει ότι η ψυχική διαδικασία στο χαρακτήρα μίας φανταστικής αφηγήτριας («αποκάλεσε με Mary Beton, Mary Seton, Mary Carmichael ή με οποιοδήποτε όνομα σε ευχαριστεί, αυτό είναι θέμα άνευ σημασίας»), βρίσκεται στην ίδια θέση με τη δική της και θα παλέψει με το ίδιο θέμα. Η αφηγήτρια αρχίζει την έρευνα της στο Oxbridge College, όπου αντανακλά τις διαφορετικές εκπαιδευτικές εμπειρίες των ανδρών σε σχέση με αυτές των γυναικών, οι οποίες μοιραία οδηγούν και σε μία πιο υλική διαφοροποίηση. Στη συνέχεια περνά μια μέρα στην Βρετανική Βιβλιοθήκη περιεργαζόμενη τις μελέτες και τις υποτροφίες αναφορικά με τις γυναίκες, το σύνολο των οποίων έχουν γραφτεί από άνδρες κάτω από την επήρεια του θυμού!!! Αναζητώντας στην ιστορία, ανακαλύπτει τόσο λίγα στοιχεία για την καθημερινή ζωή των γυναικών που αποφασίζει να ανακατασκευάσει φανταστικά την ύπαρξή τους . Η φιγούρα που επινόησε η Βιρτζίνια αυτή της Τζούντιθ Σαίξπηρ, αδελφής του Ουίλιαμ Σαίξπηρ ταλαντούχα κι ίδια συγγραφέας θεατρικών έργων, αναπαράγεται ως παράδειγμα της τραγικής μοίρας μίας πολύ έξυπνης γυναίκας που το μόνο που ήθελε ήταν να διαβάσει, να γράψει και να γνωρίσει τον κόσμο όπως ακριβώς κι ο διάσημος κι αναγνωρισμένος αδελφός της. «Πιστεύω πως αυτή η ποιήτρια, που ποτέ της δεν έγραψε μία λέξη και που βρίσκεται θαμμένη στα σταυροδρόμια, είναι ακόμη ζωντανή. Ζει μέσα σε σένα και σε μένα και μέσα σε πολλές άλλες γυναίκες που δεν βρίσκονται εδώ μαζί μας απόψε αλλά πλένουν τα πιάτα στο σπίτι τους και βάζουν τα παιδιά τους για ύπνο. Αλλά ζει, γιατί οι μεγάλοι ποιητές ποτέ δεν πεθαίνουν, μένουν εδώ παρόντες ψάχνοντας την ευκαιρία να περπατήσουν ανάμεσα μας με σάρκα και οστά». Η Τζούντιθ είναι γυναίκα και δεν της επιτρέπεται να πάει στο σχολείο ενώ της επιβάλλονται άχαρες και θλιβερές εργασίες όπως να μαντάρει τις κάλτσες και να προσέχει το ψήσιμο του φαγητού. Γεμάτη ζωντάνια κι ενεργητικότητα πιστεύοντας στο ταλέντο της αλλά και για να αποφύγει το γάμο που προσπαθούν να της επιβάλλουν οι γονείς της, εγκαταλείπει το σπίτι της και πηγαίνει στο Λονδίνο. «ποιος τάχα μπορεί να μετρήσει τη βίαιη κάψα μίας ποιητικής καρδιάς σαν βρίσκεται μπερδεμένη με ένα γυναικείο κορμί;» Με όλες τις πόρτες κλειστές για τις γυναίκες, κανένας δεν έριξε ούτε μία ματιά στα γραπτά της, και με προδομένο το ταλέντο της η Τζούντιθ οδηγείται τελικά στη τρέλα και την αυτοκτονία. « Η αλήθεια γλίστρησε μέσα από τα δάχτυλα μου. Κάθε σταγόνα της δραπέτευσε». Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η Βιρτζίνια Γουλφ προσμετρά τα θαυμαστά επιτεύγματα των μεγάλων γυναικών συγγραφέων του 19ου αιώνα και προάγει τη σημασία της παράδοσης που αποπνέουν, άκρως χρήσιμη για τον όποιο επίδοξο συγγραφέα. Η Γουλφ κλείνει το δοκίμιο της με μια προτροπή στο γυναικείο κοινό της. Να προωθήσουν την παράδοση, που έχει τόσο ελάχιστα κληροδοτηθεί σε αυτές, αυξάνοντας την για τις δικές τους κόρες. . (μτφ των κειμένων που περικλείονται στα άγκιστρα της υπογράφουσας). Το «δωμάτιο» της Βιρτζίνια Γούλφ ανάγεται όχι μόνο στο χώρο αλλά και στο χρόνο. Αφορά και παλεύει για την προσωπική, την οικογενειακή, την κοινωνική και την οικονομική ανεξαρτησία, την ελευθερία της έκφρασης και της συμπεριφοράς- πράγματα αδιανόητα για τις γυναίκες της μεταβικτωριανής εποχής της συγγραφέως αλλά και για μερίδα γυναικών της σύγχρονης εποχής. Η Γούλφ χρησιμοποιώντας το ταλαντούχο χάρισμα του λόγου της, κατακεραυνώνει το μονοπώλιο του ανδρικού, λογοτεχνικού κατεστημένου του καιρού της και μας χαρίζει ένα εξαίρετο βιβλίο-ορόσημο στο διαχρονικό θέμα της γυναικείας χειραφέτησης.

Προτεινόμενες εκδόσεις:
Πρωτότυπο κείμενο (Α Room of One’s Own) Σκληρό εξώφυλλο Penguin Books (1965), Μαλακό εξώφυλλο Albatross Publishers (2015)
Μεταφρασμένο κείμενο (Ένα Δικό σου Δωμάτιο) Μαλακό εξώφυλλο εκδόσεις Οδυσσέας (2015)

Ειρήνη Μανδηλαρά.