Monthly Archives: Ιανουαρίου 2016

«Η μεγαλύτερη τέχνη στον πόλεμο είναι να υποτάξεις τον εχθρό χωρίς μάχη.» Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ – ΣΟΥΝ ΤΖΟΥ

1

Πριν πάνω από δύομισυ χιλιετηρίδες ο Κινέζος θεωρητικός της στρατηγικής και φιλόσοφος Σουν Τζου (Σου Βου) έγραψε τη στρατιωτική του πραγματεία «Η Τέχνη του Πολέμου». Γράφτηκε συγκεκριμένα τη κλασσική Κινέζικη περίοδο μεταξύ του 400 π.Χ. και 320 π.Χ. Το βιβλίο αυτό είναι ένα από τα αρχαιότερα βιβλία στρατηγικής στο κόσμο κι αποτελείται από δεκατρία κεφάλαια, ένα κεφάλαιο για κάθε μία πτυχή του Πολέμου.
Σχεδιασμός
Δίνοντας μάχη
Καταστρώνοντας μια πολιορκία
Σχηματισμοί
Ισχύς
Δύναμη και αδυναμία
Ένοπλη μάχη
Η τέχνη της προσαρμογής
Οι στρατιωτικοί ελιγμοί
Έδαφος
Τα Εννιά Πεδία
Επιθέσεις με φωτιά
Για τη χρήση των κατασκόπων (μτφ. Έφη Καλλιφατίδη εκδ.Οξύ)
Έγινε γνωστό στην Ευρώπη το 1772 όταν μεταφράστηκε στα γαλλικά, ενώ η ολοκληρωμένη αγγλική μετάφραση του ήρθε το 1910. Η πολεμική στρατηγική του Σουν Τζου επηρέασε λιγότερο ή περισσότερο τη στρατιωτική σκέψη, την οικονομική κι επιχειρηματική τακτική ακόμη τη νομική και τη διευθυντική στρατηγική τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση. Μεγάλοι ηγέτες και στρατηγοί όπως ο Ναπολέοντας, ο Μάο Τσε Τουνγκ, ο Ντάγκλας Μακ Άρθουρ, ο Βο Νγκιέν Γκιάπ αλλά κι Ιάπωνες Αυτοκράτορες εμπνεύστηκαν και προσέδωσαν στο έργο τους στοιχεία από το βιβλίο αυτό.
Αυτό που ώθησε τον Σουν Τζου να γράψει τη «Τέχνη του Πολέμου» ήταν οι επιτυχίες του στο σχεδιασμό και στη διεξαγωγή των στρατιωτικών επιχειρήσεων όταν υπηρετούσε ως στρατηγός και στρατιωτικός σύμβουλος στο Βασίλειο του Γου στη λεγόμενη «Περίοδο των Εμπόλεμων Κρατών». Αυτός καθαυτός ο τίτλος του βιβλίου ίσως μας παραπλανήσει και μας ωθήσει να φανταστούμε πως ο Σουν Τζου δεν είναι παρά ένας άλλος πολεμοχαρής κι αιμοσταγής στρατηγός. Αντιθέτως. Από τη πρώτη κιόλας σελίδα της πραγματείας του υποστηρίζει πως ο πόλεμος δεν θα πρέπει να είναι παρά η έσχατη λύση κι ότι θα πρέπει να είναι το κατά δυνατόν πιο σύντομος και με το ελάχιστο κόστος σε έμψυχο κι άψυχο υλικό και στους δύο αντιπάλους.
«Στον πόλεμο πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν οι εξής πέντε παράγοντες:
1) Ψυχική επιρροή. Δηλ. ό,τι εμπνέει τους ανθρώπους να αγαπούν τους ηγέτες τους, τόσο, ώστε να τους ακολουθούν στη ζωή και το θάνατο, χωρίς να φοβούνται να ρισκάρουν.
2) Περιβάλλον. Δηλ. το κρύο και τη ζέστη, το χειμώνα και το καλοκαίρι, τη νύχτα και την ημέρα, στις πολεμικές επιχειρήσεις.
3) Προβλεψιμότητα. Δηλ. το τι θα συναντήσει κάποιος στην πορεία. Αν το έδαφος βαδίζεται εύκολα ή δύσκολα, αν είναι πεδινό ή ορεινό, αν έχει στενά περάσματα και που καιροφυλακτεί ο θάνατος.
4) Διοίκηση. Δηλ. σε τι βαθμό ο στρατηγός διαθέτει τις αρετές της σοφίας, της ειλικρίνειας, της ανθρωπιάς, του θάρρους και της αυστηρότητας.
5) Οργάνωση. Δηλ. τον έλεγχο, την σωστή ιεραρχία των στελεχών, τις προμήθειες του στρατού με τα απαραίτητα και την εξασφάλιση ανεφοδιασμού.
Δεν υπάρχει στρατηγός που να μην έχει αντιμετωπίσει αυτούς τους πέντε παράγοντες. Όσοι τους σέβονται νικούν. Όσοι τους αγνοούν, ηττώνται.» (μτφ. Διονύσης Βίτσος εκδ.Περίπλους)
Ο Σουν Τζου ήταν ο πρώτος που αναγνώρισε πως η θέση στη στρατηγική επηρεάζεται από αντικειμενικές συνθήκες σε φυσικό περιβάλλον κι από τις υποκειμενικές απόψεις των ανταγωνιστών στο περιβάλλον αυτό. Η στρατηγική δεν είναι σταθερή και δογματική αλλά πρέπει να ανταποκρίνεται και να προσαρμόζεται ταχύτατα στις άκρως μεταβαλλόμενες συνθήκες που απορρέουν από τους αντιμαχόμενους σχεδιασμούς και των απρόσμενων πολλές φορές αποτελεσμάτων τους.

Η «Τέχνη του Πολέμου» είναι γραμμένη σε «κύκλο».
Τα δύο πρώτα κεφάλαια του βιβλίου και το τελευταίο είναι επικεντρωμένα στη στρατηγική της θέσης, στις μεθόδους για τη χαρτογράφηση των σχετικών πλεονεκτημάτων και των αδυναμιών των ανταγωνιστικών θέσεων. Τα μεσαία κεφάλαια έχουν επικεντρωθεί στη στρατηγική της επέκτασης, η οποία εντοπίζει και διερευνά τις ευκαιρίες του να προχωρήσεις και να χτίσεις τις θέσεις σου. Το προτελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου πραγματεύεται την κατάσταση ανταπόκρισης, η οποία ειδικεύεται στις απαντήσεις που απαιτούνται για τη διευθέτηση των ειδικών, ανταγωνιστικών περιπτώσεων. Με πιο απλά λόγια στα δεκατρία κεφάλαια του βιβλίου ο Σουν Τζου μας διδάσκει αναφορικά με την εκτίμηση της κατάστασης, το κόστος του πολέμου, την επιθετική στρατηγική, τις διατάξεις, την ενέργεια, τα δυνατά και αδύνατα σημεία, τους ελιγμούς, τις εννέα παραλλαγές, τις πορείες, το έδαφος, τις εννιά μορφές του εδάφους, την επίθεση με φωτιά και τη χρήση μυστικών πρακτόρων-κατασκόπων.

Ακολουθούν χαρακτηριστικά αποσπάσματα- αποφθέγματα του βιβλίου που αφορούν γενικά τον καλό ηγέτη και την ηγεσία :
-Ο ηγέτης καθοδηγεί με το παράδειγμα κι όχι με επίδειξη δύναμης.
-Οφείλεις να πιστεύεις στον εαυτό σου.
-Να δείχνεις αδύναμος όταν είσαι ισχυρός, κι ισχυρός όταν είσαι αδύναμος.
-Θα λάβεις την ανώτατη αριστεία κάμπτοντας την αντίσταση του εχθρού χωρίς μάχη.
-Αν ο νους είναι πραγματικά πρόθυμος, η σάρκα θα ακολουθήσει το πρόσταγμα του ξανά και ξανά χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια.
-Οι νικηφόροι πολεμιστές πρώτα κερδίζουν το πόλεμο και μετά πηγαίνουν στη μάχη. Οι ηττημένοι πολεμιστές πάνε πρώτα στο πόλεμο και μετά προσπαθούν να κερδίσουν.
-Για να γνωρίσεις τον εχθρό σου πρέπει να γίνεις ο εχθρός σου.
-Μπορείς να φανταστείς τι θα έκανα, αν θα μπορούσα να κάνω όλα που μπορώ;
-Ακόμη και το καλύτερο σπαθί αν βυθιστεί σε θαλασσινό νερό, τελικά θα σκουριάσει.
-Στρατηγική χωρίς τακτική είναι η πιο αργή πορεία προς τη νίκη. Τακτική χωρίς στρατηγική είναι ο θόρυβος πριν από την ήττα.
(μτφ. από τα αγγλικά της υπογράφουσας)
Στις μέρες μας, μαζί με τον «Ηγεμόνα» του Μακιαβέλλι, τμήματα, αρχές κι αποφθέγματα της «Τέχνης του Πολέμου» του Σουν Τζου αναφέρονται συχνά ως πηγές «κοφτερής» κι οξυδερκούς στρατηγικής σκέψης τόσο στον επιχειρηματικό κόσμο όσο και στον πολιτικό τομέα. Πριν ληφθούν τα οποιαδήποτε μέτρα η ενδελεχής έρευνα κι ο ακριβής σχεδιασμός είναι τα κλειδιά για κάθε επιχείρηση.
Κάθε πολιτικό ή επιχειρησιακό σχέδιο θα πρέπει να βασίζεται σε πέντε βασικά σημεία α)εποχιακούς παράγοντες και χρονοδιάγραμμα β) τοπίο- επιχειρησιακά πεδίου γ) ηγετικές ικανότητες – σοφία, ειλικρίνεια, καλοσύνη, θάρρος και αυστηρότητα δ) δεξιότητες διαχείρισης – που καλύπτουν τον εφοδιασμό, τη μεθοδολογία και την οργανωτική δομή ε) ηθικός νόμος-οι νόμοι της ανθρώπινης φύσης.
Ο επιχειρηματίας ή ο πολιτικός δεν θα πρέπει να έχει α) ανεπαρκές όραμα ή κακή εικόνα της κατάστασης β) λανθασμένη ποσότητα πόρων ή μεθόδων αντιμετώπισης των προκλήσεων. γ) άγνοια του πότε θα δράσει ή να μην δράσει δ) ανίσχυρη κι αναποφάσιστη διαχείρηση ε) απείθαρχη ομάδα και συνεργάτες στ) κακές δεξιότητες-ανάθεση τη λάθος εργασία στους λάθος ανθρώπους.
Οι συμβουλές του πώς να κερδηθεί μία επιχειρηματική ή πολιτική μάχη μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν : το στοιχείο της έκπληξης, την παραπλάνηση και τη συγκάλυψη, την χρησιμοποίηση δολώματος για να την ανακάλυψη των πραγματικών προθέσεων και θέσεων του εχθρού, τη μη στήριξη σε ένα πρόσωπο αλλά σε μία ενωμένη και πειθαρχημένη ομάδα.(πηγή suntzusaid.com σε μτφ της υπογράφουσας).
«Η Τέχνη του Πολέμου» θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι ένας κανόνας του τι να πράξεις και του τι να μην πράξεις διαχωρίζοντας τη ψευδαίσθηση από τη πραγματικότητα. Παρόμοιες ιδέες θα βρούμε στο Ταοισμό, στο Κουνγκ Φου, στο Φενγκ Σούι καθώς και στο Ζεν. Μας διδάσκει το πώς να βρισκόμαστε σε αρμονία με τον κόσμο γύρω μας, πώς να αριστεύουμε και να κυριαρχούμε στο περιβάλλον μας και να επιτυγχάνουμε τους στόχους και τα οράματα μας όντας απροσπέλαστοι από εχθρούς κι απειλές. Διαβάζοντας το βιβλίο αυτό κι εμβαθύνοντας στα νοήματα του μαθαίνουμε καλύτερα τον κόσμο γύρω μας κάνοντας πιο αναγνωρίσιμες τις καλές και τις κακές του προθέσεις.
«Η Τέχνη του Πολέμου» στην ελληνική γλώσσα κυκλοφορεί από αρκετές, αξιόλογες εκδόσεις όπως από τις εκδόσεις: Μίνωας, Εντύποις, Δίαυλος, Αιώρα, Οξύ, Βάνιας, Key Books, Περίπλους και Introbooks. Στην αγγλική γλώσσα από πάρα πολλές εκδόσεις όπως από τους : Filiquarian Publishing, LLC., HarperCollins Publishers, John Wiley and Sons Ltd, Running Press, Dover Publications Inc. και Penguin Books Ltd.

Ειρήνη Μανδηλαρά.