Monthly Archives: Νοεμβρίου 2015

Μικρή Ιστορία της Λογοτεχνίας John Sutherland εκδ.Πατάκη

Το πρώτο πράγμα που αναρωτιέσαι κρατώντας στα χέρια σου το βιβλίο αυτό είναι, το πως κατάφερε ο συγγραφέας του Τζων Σάδερλαντ (ομότιμος καθηγητής Νεώτερης Αγγλικής Λογοτεχνίας στο London University College) να χωρέσει όλους αυτούς τους αιώνες των αιώνων λογοτεχνικής έκφρασης στις 400 περίπου pocket format σελίδες του (ελληνική έκδοση). Το όλο εγχείρημα θα πρέπει να ήταν τόσο απλό όσο και σύνθετο. Ο Σάδερλαντ πήρε το υπέροχο ρίσκο κι επέλεξε τόσο τους κορυφαίους όσο και τους χαρακτηριστικούς παγκοσμίως γνωστούς συγγραφείς με το κατά τις εποχές backround τους εξετάζοντας με μεστό, περιεκτικό τρόπο τα πιο αναγνωρίσιμα έργα τους. Μικρές αλλά κι εκτενέστερες αναφορές γεμάτες χρήσιμα…τσιτάτα και …σπιντάτα για τους (μεταξύ άλλων) Όμηρο, Σοφοκλή, Αριστοτέλη, Τσώσερ, Σαίξπηρ, Μίλτον, Σπένσερ, Ντίφοου, Σουίφτ, Ώστεν, Ντίκενς, Μπροντέ, Ουγκώ, Ουάιλντ, Μπωντλαίρ, Προύστ, Ουίτμαν, Τέννυσον, Χάρντυ, Κίπλινγκ, Κόνραντ, Φόστερ, Τζόυς, Έλιοτ, Γιέιτς, Πάουντ, Γουλφ, Κάφκα, Καμύ, Μπέκετ, Πίντερ, Λόουελ, Πλαθ, Χιουζ, Μόρισον, Μπόρχες, Γκρας, Ρούσντι και Μάρκες. Με πνευματικό μεταφορικό μέσο τα 40 απέριττα, ολιγοσέλιδα κεφάλαια του βιβλίου αρχίζουμε να ταξιδεύουμε τον θαυμαστό, μαγικό κόσμο της Λογοτεχνίας. Από τους Ελληνικούς Μύθους στα σύγχρονα graphic novels κι από το Έπος του Γκιλγκαμές στον Harry Potter ο συγγραφέας μας μεταδίδει το άσβεστο πάθος του για όλα τα λογοτεχνικά είδη ανακατεύοντας το αριστοτεχνικά με το δικό μας πάθος!

Η Λογοτεχνία είναι ένα βουνό στην κορυφή του οποίου κανείς μας δεν θα φθάσει. Είμαστε τυχεροί αν φτάσουμε ως τους πρόποδες ακολουθώντας ένα επιλεγμένο μονοπάτι όσο πιο προσεκτικά μπορούμε, καθώς η κορυφή από πάνω μας υψώνεται συνέχεια .Η Λογοτεχνία είναι απείρως περισσότερη από αυτή που δύναται ένας άνθρωπος να διαβάσει σε ολόκληρη τη ζωή του. Ένας μαθητής θα συναντήσει περί τα 50 λογοτεχνικά έργα στη διάρκεια της εκπαίδευσης του, αν γίνει σπουδαστής της λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο περί τα 300 ακόμη. Το μέσο μορφωμένο άτομο διαβάζει περί τα 600 λογοτεχνικά έργα στην ενήλικη ζωή του. Το καλύτερο λοιπόν που έχουμε να κάνουμε είναι να επιλέξουμε και να συνθέσουμε ένα έξυπνο δείγμα της με ότι θεωρούμε πολυτιμότερο και σημαντικότερο για τη πνευματική και τη ψυχική μας υπόσταση. Τι θα απαντούσαμε σε αυτούς που υποστηρίζουν πως «καταναλώνουμε» Λογοτεχνία; Η Λογοτεχνία, σε αντίθεση με τη τροφή, παραμένει εκεί αφότου την έχουμε καταναλώσει. Τις πιο πολλές φορές δε εξακολουθεί να είναι το ίδιο νόστιμη αν ξαναζεσταθεί ή μάλλον αν ξαναδιαβαστεί! Άλλη μία ειδοποιός διαφορά Λογοτεχνίας και τροφής είναι πως, τη πρώτη συνήθως την καταναλώνουμε από μικρή μάλιστα ηλικία στη κρεβατοκάμαρα. Το φαγητό μπαίνει σε πιάτα επάνω στο τραπέζι της κουζίνας! Ποτέ να μην σκεφτούμε πως ο χρόνος της όποιας λογοτεχνικής μελέτης είναι χρόνος χαμένος. Το ακριβώς αντίθετο μάλιστα. Είναι χρόνος καλά ξοδεμένος!
Τι σημαίνει η δήλωση «αυτό το βιβλίο είναι δικό μου;» Σε ποιόν ανήκει η Λογοτεχνία; Αντιγράφω από το βιβλίο ««…Φανταστείτε μία ομάδα βιβλιόφιλων. Ο οικοδεσπότης δείχνοντας τα ράφια του που στενάζουν από το βάρος, αναφωνεί με υπερηφάνεια «Κοιτάξτε τα δικά μου βιβλία!» Ένας συγγραφέας που παρατηρεί τα ράφια με χαρά «Βλέπω ότι έχεις κι ένα από τα δικά μου βιβλία-σου άρεσε;» Ένας εκδότης που επίσης επιθεωρεί τα βιβλία, λέει «Χαίρομαι που έχεις πολλά από τα δικά μας βιβλία στο ράφι» . ‘Ολοι έχουν δίκιο με μία έννοια: στον οικοδεσπότη ανήκουν τα φυσικά αντικείμενα, στον εκδότη η συγκεκριμένη μορφή τύπωσης και στον συγγραφέα τα πρωτότυπα λόγια…»».

Μερικά μόνο από τα θαυμαστά που μαθαίνουμε, ξαναθυμόμαστε ή συνειδητοποιούμε διαβάζοντας τη «Μικρή Ιστορία της Λογοτεχνίας» :
-Οι τρεις καταλυτικές παραμυθένιες αρχές της Λογοτεχνίας ήταν ο Μύθος, το Έπος κι η Τραγωδία. Οι μεγάλες αυτοκρατορίες με τους μεγάλους πολιτισμούς δημιούργησαν τα διασημότερα έπη στο κόσμο. Μεταξύ άλλων η «Οδύσσεια» στην Αρχαία Ελλάδα, ο «Γκιλγκαμές» στη Μεσοποταμία, η «Αινειάδα» στην Αρχαία Ρώμη, ο «Μπέογουλφ» στην Αγγλία και «Το Τραγούδι των Νιμπελούνγκεν» στη Γερμανία.
-Η λέξη «σάγκα» σημαίνει «αφηγημένη ιστορία» , προέρχεται από τα αρχαία νορβηγικά που μιλούσαν κι ακόμη μιλούν οι Ισλανδοί. Η «εποχή της Σάγκα» ξεκίνησε τον 9ο αιώνα όταν η Ισλανδία πρωτοκατοικήθηκε από τους Βίκινγκς και διήρκησε δύο αιώνες.
-Οι Κινέζοι είχαν εφεύρει τη Τυπογραφία νωρίτερα από τον Ευρωπαίο Γουτεμβέργιο πλην όμως λόγω των χιλιάδων «εικονογραφικών» χαρακτήρων της γλώσσας τους μία μικρή, τυπωμένη παράγραφος θα απαιτούσε το μέγεθος ενός μικρού τοίχου!!!
-Αγαπάμε κι απολαμβάνουμε το Θέατρο γιατί μας δίνει στους λογοτεχνόφιλους μία δημόσια, συλλογική εμπειρία κι ανταπόκριση του λογοτεχνικού έργου. Γινόμαστε παρέα!
-Το μυθιστόρημα όπως το ξέρουμε πρωτοεμφανίστηκε τον 18ο αιώνα. Τα παλαιότερα πιο διάσημα αφηγήματα που μπορούμε να χαρακτηρίσουμε ως «πρωτομυθιστορήματα» είναι το «Δεκαήμερο» του Βοκάκκιου, το «Γαργαντούας και Πανταγκρυέλ» του Ραμπελαί, ο «Δον Κιχώτης» του Μιγκέλ ντε Θερβάντες, το Pilgrim’s Progress του Τζον Μπάνυαν και ο «Ορουνόκο» της; Ίφρυ Μπεν.
-Το 1891 εμφανίστηκε στην Αμερική η πρώτη λίστα με τα τα 10 πιο ευπώλητα βιβλία, το περίφημο Top10. Ο όρος «ευπώλητο» (bestseller) χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά το 1912.Οι εκδότες πληρώνουν την «υψηλή» λογοτεχνία από τις πωλήσεις της «χαμηλής» λογοτεχνίας.
-Η Λογοτεχνία στη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα δεν είναι πλέον τόσο «κειμενική», έχει γίνει πιο «εικονική». Η «βιονική» Λογοτεχνία θα εμφανιστεί πολύ νωρίτερα από ότι προφήτεψε ο Χάξλευ και θα γίνουμε σύντομα «ολόσωμοι» αναγνώστες!!!

Ο Σάδερλαντ οδηγεί με έναν μοναδικό κι ακαταμάχητο τρόπο, τόσο τους ενήλικες όσο και τους νεαρούς αναγνώστες μέσω της άκρως ψυχαγωγικής του ανάλυσης, κρατώντας τους (μας) καλά κρυμμένους στη…ντουλάπα, σε μία μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση κι εν τέλει στη κατανόηση του πως η Λογοτεχνία του Κόσμου μπορεί να μας μεταφέρει και να μας βοηθήσει να αντιληφθούμε καλύτερα την ανθρώπινη μας υπόσταση. Η παράθεση των προσώπων, των έργων τους, των εποχών τους και το βαθμό του επηρεασμού τους στις σύγχρονες τους αλλά και τις μετέπειτα γενιές και κουλτούρες ζωντανεύει μέσα κι από γερές δόσεις έξυπνου χιούμορ, το οποίο κάνει τη μάθηση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Έτσι το βιβλίο αυτό αποτελεί το ιδανικό εγχειρίδιο εισαγωγής στη Λογοτεχνία ιδιαιτέρως των νέων, υποψήφιων εραστών-αναγνωστών.Προχωρώντας τη μελέτη αυτού του απαραίτητου σε κάθε βιβλιόφιλο λογοτεχνικού οδηγού, γινόμαστε κι εμείς το ίδιο καλοί κριτικοί σαν τον δάσκαλο μας Τζων Σάδερλαντ. Η λογοτεχνική μας όραση και λαλιά γίνεται αιχμηρότερη, η καρδιά μας πιο γενναιόδωρη και το μυαλό μας πιο σοφό. Διαλέγουμε πιο συνειδητά κι εμπλουτίζουμε το books wish list μας με νέα, πολλά υποσχόμενα βιβλία ή επιστρέφουμε εμβαθύνοντας πιο ενημερωμένοι για άλλη μία φορά στα παλιά, πολυαγαπημένα μας βιβλία.

Ειρήνη Μανδηλαρά.

2