Mark Honigsbaum «The Pandemic Century»

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές βρισκόμαστε ήδη στην τρίτη εβδομάδα του Ελληνικού lockdown2. Καθημερινά στη χώρα μας εξακολουθούν να καταγράφονται τετραψήφιοι αριθμοί νέων νοσούντων και υψηλοί, διψήφιοι αριθμοί θανάτων εξαιτίας της πανδημίας Covid-19.

Σχεδόν ένα χρόνο μετά την εμφάνιση του νέου SARS κι ο παγκόσμιος ιικός Αρμαγεδδών δεν λέει να κοπάσει. Ζούμε ημέρες βγαλμένες από τα blockbusters των προηγούμενων δεκαετιών. Σκηνές από τα φιλμ όπως το Outbreak, το Contagion και το The Flu αποτελούν την καθημερινότητα μας και λαμβάνουν χώρα σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της πατρίδας μας κι όχι μόνο…

Σε τι λοιπόν θα μπορούσε να μας χρησιμεύσει ένα βιβλίο που αφορά την ιστορία των πανδημιών της τελευταίας εκατονταετίας;

Ένας από τους επτά σοφούς της Αρχαίας Ελλάδας, ο Πιττακός ο Μυτιληναίος, είχε πει «Γνούς Πράττε». Να ενεργείς έχοντας γνώση.

Μια και αναφέρθηκα στην Αρχαία Ελλάδα, ας ξεκινήσω από εκεί.

Στην αρχή του Πελοποννησιακού Πολέμου ο Περικλής διέταξε τους συμπολίτες του Αθηναίους να υποχωρήσουν μέσα στα τείχη της πόλης τους υπό τον φόβο του Σπαρτιατικού στρατού που πλησίαζε την Αθήνα. Η Σπάρτη ήταν ισχυρότερη στο στρατό αλλά η Αθήνα ήταν ισχυρότερη στο ναυτικό. Με τους Αθηναίους συγκεντρωμένους εντός της πόλης και εφοδιασμένους με τις απαραίτητες προμήθειες σε τροφή και νερό, ο Περικλής θα είχε όλο τον καιρό να χτυπήσει τους αντιπάλους του από τη θάλασσα.

Αυτή ήταν μία καταστροφική απόφαση.

300.000 Αθηναίοι συνωστισμένοι μέσα στα τείχη σε συνθήκες έντονης ζέστης έγιναν οι ώριμοι στόχοι για τις ασθένειες που τους έπληξαν «χωρίς κανένα περιορισμό», σύμφωνα με τον Θουκυδίδη. Ο ασθενής μηδέν δεν βρέθηκε ποτέ, αλλά ο τύφος, η ευλογιά και η ελονοσία αποδεκάτισε περί τα δύο τρίτα της πόλης…

Κι όπως λέει ο συγγραφέας του βιβλίου Mark Honigsbaum, δημοσιογράφος και ιατρικός ιστορικός, «Δεν υπάρχει τίποτα σαν την ένοπλη εξέγερση, που να προκαλεί το μολυσματικό χάος.»

Ο Honigsbaum ερευνά τη γενεαλογία και το ιστορικό δέκα πανδημιών αποκαλύπτοντας την περίπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ του φυσικού και του κοινωνικού. Οι ιστορίες αυτές είναι δοσμένες τόσο από την βιολογική όσο και από την κοινωνική προοπτική τους.

Ξεκινά την αφήγηση της κάθε ιστορίας από τον ασθενή μηδέν, αναφέρει το πώς εμφανίζονται τα κρούσματα και έπειτα πώς αντιμετωπίζονται πολιτικά και οικονομικά από τις κυβερνήσεις και τα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο όλες οι πανδημικές ιστορίες (ασθένειες) έχουν κάτι κοινό. Την διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας με αποτέλεσμα η μετάλλαξη των ιών να εκπλήσσει κάθε φορά την ανθρωπότητα.

Και οι δέκα ασθένειες που εξετάζονται εδώ, έθεσαν συχνά την επιδημιολογία, την παρασιτολογία, τη ζωολογία, τη μοριακή βιολογία, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τις κυβερνήσεις και άλλους σε λάθος πορεία διερεύνησης υπό την επήρεια της τρέχουσας επιστήμης. Καθώς οι ιοί μεταλλάσσονται απέναντι σε οικολογικές αλλαγές, το ίδιο κάνουν και τα επιστημονικά παραδείγματα.

Οι πόλεμοι, η αστική ανάπτυξη, οι παπαγάλοι ως κατοικίδια ζώα, τα πολυτελή κλιματιζόμενα ξενοδοχεία και γραφεία, ένας ολοένα και πιο παγκοσμιοποιημένος κόσμος διεθνών ταξιδιών και εξελίξεων στην αγορά, έχουν διαταράξει τις οικολογίες τα τελευταία 100 χρόνια.

Ας δούμε συνοπτικά τις πανδημίες :

-Ισπανική Γρίπη. Εκδηλώθηκε το 1918. Περί τα 50.000.000 θάνατοι παγκοσμίως.
-Πνευμονική Πανώλη. Εκδηλώθηκε το 1924. 30 θάνατοι στο Los Angeles των ΗΠΑ.
-Ψιττακίαση ή Νόσος των Παπαγάλων. Εκδηλώθηκε σε 21 χώρες από όλες τις Ηπείρους. Ποσοστό θανάτων επί των κρουσμάτων 15%.
-Νόσος των Λεγεωνάριων (στο βιβλίο σε δύο κεφάλαια). Πρωτοεκδηλώθηκε το 1976 κι έκτοτε εκδηλώνεται σχεδόν σε ετήσια βάση ανά τον κόσμο λόγο του βακτηριδίου L. Pneumophila που ζει στα κλιματιστικά. Ποσοστό θανάτων επί των κρουσμάτων από 10 – 80%.
-Νόσος του AIDS – HIV. Πρωτοεμφανίστηκε στην Κεντροδυτική Αφρική στις αρχές του 20ου αιώνα. Αναγνωρίστηκε ως ασθένεια το 1981. Πάνω από 30.000.000 θάνατοι παγκοσμίως.
– Αιμορραγικός Πυρετός Έμπολα. Πρωτοεμφανίστηκε το 1976 κι από τότε έχουν καταγραφεί 26 ξεσπάσματα της νόσου στη υποσαχάρια Αφρική με περίπου 25.000 θανάτους. Ποσοστό θανάτων επί των κρουσμάτων από 25 – 90%.
-SARS-Cov-1. Εκδηλώθηκε το 2002. Κρούσματα περί τα 8.500. Ποσοστό θανάτων επί των κρουσμάτων 11%.
-Ιός Ζίκα. Πρωτοεμφανίστηκε το 1947. Ως επιδημία εκδηλώθηκε το 2015 στην Γαλλική Πολυνησία, στην Μικρονησία και στην Νότιο Αμερική. Σπάνια θανατηφόρα. Ωστόσο το 10 – 15% των μωρών που γεννιούνται από μητέρες που στην διάρκεια της εγκυμοσύνης τους κόλλησαν τον ιό, πάσχουν από μικροκεφαλία.
– SARS-CoV-2. Πρωτοεμφανίστηκε τον Δεκέμβριο του 2019. Έως τα μισά Νοεμβρίου του 2020 καταγράφηκαν περί τα 57.850.000 κρούσματα και 1.400.000 θάνατοι παγκοσμίως.

Στο βιβλίο συνάντησα αρκετές φορές τις λέξεις bushmeat και wet market.

To «κρέας των θάμνων» είναι το κρέας προερχόμενο από είδη άγριας πανίδας, το οποίο προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση. Αντιπροσωπεύει μια κύρια πηγή ζωικής πρωτεΐνης αλλά και ένα προϊόν που η πώληση του αποτελεί το κύριο εισόδημα για τους κατοίκους υγρών τροπικών δασικών περιοχών στην Αφρική, την Ασία και τη Νότια Αμερική. Το κρέας των θάμνων είναι ένας σημαντικός πόρος για τους φτωχούς ανθρώπους, ιδίως στις αγροτικές περιοχές. Το bushmeat αυξάνει δραματικά την ευκαιρία για μετάδοση αρκετών ζωονοσογόνων ιών από ζωικούς ξενιστές σε ανθρώπους, όπως το AIDS, ο Έμπολα και διάφορα είδη κοροναϊών, συμπεριλαμβανομένου του SARS-CoV-2.

Σε πολλά wet markets («υγρές αγορές») αν και όχι σε όλα, πωλούνται ζωντανά ζώα εκ των οποίων μεγάλο μέρος τους αποτελείται από εξωτικά είδη. Οι συνθήκες φύλαξης των ζώων αυτών αλλά και γενικότερα η υγιεινή είναι πολύ κακές. Εκεί οι πωλητές σφαγιάζουν τα ζώα μπροστά στους πελάτες που τα παρήγγειλαν. Τα wet markets είναι κάτι σύνηθες σε πολλά μέρη του κόσμου ιδιαιτέρως στην Κίνα, την Νότια και την Νοτιοανατολική Ασία.

Στα wet markets πωλούνται άγρια πουλιά, πίθηκοι, νυχτερίδες , μυρμηκοφάγοι, κουνάβια, κουτάβια λύκων, σαλαμάνδρες, αρουραίοι, μοσχογαλές και πολλά άλλα. Μετά το ξέσπασμα της παρούσης πανδημίας πολλοί οργανισμοί έχουν ζητήσει το παγκόσμιο κλείσιμο των αγορών ζώων προερχόμενων από την άγρια φύση λόγω του δυναμικού ζωονόσων και του κινδύνου για τα απειλούμενα είδη.

Αυτό το εξαιρετικό βιβλίο για τις πρόσφατες επιδημίες μας δείχνει ότι ο ανθρώπινος παράγοντας συχνά εμποδίζει μια/την λύση.

Ο Honigsbaum κάνει έναν συναρπαστικό απολογισμό ενός βαθιά σημαντικού θέματος – γιατί αν τα τελευταία 100 χρόνια μας έχουν διδάξει κάτι, είναι ότι νέες ασθένειες και στελέχη ιών αναπόφευκτα θα μας πλήττουν, ανεξάρτητα από το πόσο εξελιγμένη γίνεται η Επιστήμη . Ή όπως το λέει ο Honigsbaum: «Οι λοιμοί μπορεί να είναι απρόβλεπτοι, αλλά θα πρέπει να περιμένουμε να επαναληφθούν».

Ειρήνη Μανδηλαρά.
www.books,gr & eleftheroudakispublications@gmail.com

East West Street του Philippe Sands

Ο Phillipe Sands γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1960 από Εβραίους γονείς. Είναι διακεκριμένος νομικός, συγγραφέας γενικών και ακαδημαϊκών βιβλίων και συνεργάτης σε έγκυρα έντυπα, τα Financial Times, The Guardian, London Review of Books και Vanity Fair.

Ο Sands έχει ενεργήσει ως σύμβουλος και συνήγορος σε περιπτώσεις που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεματικών τομέων. Επίσης έχει ενεργήσει και ως σύμβουλος σε περισσότερες από δύο δωδεκάδες υποθέσεις στο Διεθνές Δικαστήριο συμπεριλαμβανομένης και της δίκης για την έκδοση του Χιλιανού δικτάτορα Pinochet.

Το βιβλίο που θα μας απασχολήσει στην παρούσα βιβλιοπαρουσίαση είναι το βραβευμένο East West Street, το οποίο έχει μεταφραστεί σε 20 γλώσσες, δυστυχώς όχι (ακόμη;) στην Ελληνική.

Μια πρόσκληση για διάλεξη στην πόλη Λβιβ της δυτικής Ουκρανίας αποτέλεσε την αφορμή για τον διεθνώς αναγνωρισμένο δικηγόρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Philippe Sands να προβεί σε μια βαθιά αναζήτηση για την προέλευση του Διεθνούς Δικαίου και να γεμίσει τα φοβερά κενά στην αποδεκατισμένη ιστορία της οικογένειάς του. Στη διάρκεια της όλης διαδικασίας ερευνά τα αποτελέσματα των νόμων που πρωτοδημιουργήθηκαν εκείνη τη εποχή και οριοθετεί τη μηχανή θανάτου που είχε κατασκευαστεί για να αφανίσει άτομα και κοινότητες.

Στις 20 Νοεμβρίου του 1945 στη Νυρεμβέργη , δέκα ακριβώς χρόνια μετά στον ίδιο τόπο που οι Εθνικοσοσιαλιστές νομιμοποίησαν τον αντισημιτισμό, η αρχαία Βαυαρική πόλη φιλοξένησε τις δίκες για τα εγκλήματα πολέμου, τα οποία έδωσαν τη γέννηση του σύγχρονου συστήματος του Διεθνούς Δικαίου.

Για πρώτη φορά στην Ιστορία, εθνικοί ηγέτες κατηγορήθηκαν για τις δολοφονικές πράξεις τους ενώπιον ενός Διεθνούς Δικαστηρίου. Ο Χέρμαν Γκέρινγκ και άλλοι κορυφαίοι Ναζί, όπως ο «χασάπης της Πολωνίας», ο Χανς Φρανκ, ο διακεκριμένος νομικός σύμβουλος του Χίτλερ και ο επικεφαλής της «Γενικής Κυβέρνησης» της κατεχόμενης Πολωνίας, συνάντησαν την τελική τους κρίση.

Ήταν επίσης εδώ που οι έννοιες «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» και «γενοκτονία», τόσο κεντρικές και σημαντικές για τη σύγχρονη πολιτική ζωή, «είχαν» την πρώτη τους αίθουσα δικαστηρίου.

Ο Sands με εξαιρετική λεπτομέρεια μας αποκαλύπτει την εξαιρετική ιστορία δύο εισαγγελέων της Νυρεμβέργης που τελικά συνειδητοποιούν ότι ο άντρας που διώκουν (Χανς Φρανκ) μπορεί να είναι ο κύριος υπεύθυνος για τη δολοφονία ολόκληρων οικογενειών και ομάδων στην κατεχόμενη Πολωνία, εντός και γύρω από το Λβιβ.

Αυτοί οι δύο αξιοθαύμαστοι άντρες – ο Hersch Lauterpacht και ο Rafael Lemkin – βρίσκονται στην καρδιά της εξερεύνησης του Sands, ενώ το «θήραμα» τους, ο προσωπικός δικηγόρος του Χίτλερ Χανς Φρανκ, αποδεικνύεται εξίσου συναρπαστικός χαρακτήρας.

Μέσω του Lauterpacht και του Lemkin, οι λέξεις/εκφράσεις «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» και «γενοκτονία» – εκείνη την εποχή αμφιλεγόμενες έννοιες – έγιναν μέρος τόσο των αποφάσεων στη Νυρεμβέργη όσο και του παγκόσμιου λεξικού του μίσους.

Αλλά το βιβλίο δεν πραγματεύεται μόνο η ιστορία των δικών της Νυρεμβέργης και των νόμων για τα ανθρώπινα δικαιώματα που τέθηκαν στον παγκόσμιο χάρτη. Ένα σκέλος του βιβλίου, και ίσως το πιο καταιγιστικό του, είναι ένα οικογενειακό memoir που αποκαλύπτει τη ζωή του μάλλον σιωπηρού μητρικού παππού, του Leon Buchholz, και της γυναίκας του, Rita. Όσο πιο βαθιά σκάβει ο Sands, τόσο περισσότερο εντοπίζει τα ζοφερά γεγονότα που κατέβαλλαν την οικογένειά του κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ως παιδί, και αργότερα ως νεαρός, ο Philippe επισκέφτηκε τους παππούδες του στο Παρίσι όπου ζούσαν. Ποτέ δεν έμαθε τίποτα περισσότερο από την ιστορία τους, εκτός από το ότι ήταν Εβραίοι που ήρθαν, στην περίπτωση του Leon, από το Λίμπεργκ και η Rita από τη Βιέννη. Τα απαίσια χρόνια του πολέμου, η απώλεια γονέων και συγγενών στα στρατόπεδα θανάτου ή η σκληρή και εξαντλητική περίοδος πριν από τον πόλεμο σπάνια αναφέρθηκαν…

Το βιβλίο East West Street αποτέλεσε τη βάση για το ντοκιμαντέρ « My Nazi Legacy: Τι έκαναν οι Πατέρες μας». Η ταινία σκηνοθετήθηκε από τον David Evans και έκανε πρεμιέρα τον Απρίλιο του 2015 στο Tribeca Film Festival. Στις κινηματογραφικές αίθουσες κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ στις 6 Νοεμβρίου 2015 και στο Ηνωμένο Βασίλειο στις 20 Νοεμβρίου 2015.

Ο Sands έγραψε το σενάριο και εμφανίζεται στην ταινία μαζί με τους δύο γιους διακεκριμένων ναζιστών αξιωματούχων, τον Niklas Frank (γιο του Hans Frank, τον Γενικό Κυβερνήτη της κατεχόμενης Πολωνίας) και τον Horst von Wächter (γιο του Otto von Wächter, τον Κυβερνήτη της Κρακοβίας και της Γαλικίας).

Το ντοκιμαντέρ, το οποίο διερευνά τη σχέση μεταξύ των δύο γιων και των πατέρων τους, κέρδισε το Βραβείο του Προέδρου του Yad Vashem στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Ιερουσαλήμ και ανακηρύχθηκε Καλύτερο Ντοκιμαντέρ στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Στοκχόλμης.

Το βιβλίο περιέχει πολιτικούς χάρτες της εποχής πριν και κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, σελίδες χειρόγραφων και σπάνιες φωτογραφίες.

“Is it possible that the antonym of ‘forgetting’ is not ‘remembering’, but justice?” Yosef Yerushalmi.

Καλή ανάγνωση σε όσους το επιλέξουν.

Ειρήνη Μανδηλαρά.

LAWRENCE WRIGHT – ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ

Το άρτι εκδοθέν μυθιστόρημα του Lawrence Wright εκτός από πολυαναμενόμενο υπήρξε και προφητικό. Η ιδέα για τη συγγραφή του γεννήθηκε όταν στα 2010 ο διάσημος σκηνοθέτης του κινηματογράφου Ridley Scott πλησίασε τον Wright και του ζήτησε να γράψει ένα σενάριο για το τέλος του πολιτισμού.

« Θεώρησα ότι, ο πιο πιθανός τρόπος να απειληθεί ο πολιτισμός με εξαφάνιση θα ήταν μια πανδημία» δήλωσε ο Wright, ο οποίος θαυμάζει εδώ και καιρό τους «πραγματικά δημιουργικούς, έξυπνους» επιδημιολόγους, μικροβιολόγους και ιολόγους που γνώρισε ως δημοσιογράφος.

Αν και δεν έκαναν ποτέ την ταινία, «πάντα με ενδιέφερε και νόμιζα ότι ήταν μια πολύ καλή ιστορία» είπε ο συγγραφέας. O Write άρχισε να γράφει το βιβλίο του το 2017, ενώ το τελευταίο του σχέδιο υποβλήθηκε το καλοκαίρι του 2019. Η πρώτη κυκλοφορία του βιβλίου συνέπεσε με την ανησυχητική εξέλιξη της πραγματικής πανδημίας Covid-19. Στα Ελληνικά κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2020.

Κεντρικός ήρωας του βιβλίου του είναι ο Δρ. Henry Parsons ένας ιδιοφυής και πολυμήχανος ιολόγος του Αμερικανικού CDC (Centers for Disease Control and Prevention) με ένα σκιερό παρελθόν που το άφησε πίσω του κρυμμένο σε ένα μυστικό εργαστήριο στο Fort Detrick του Μέριλαντ.

Οι μαζικοί θάνατοι που σημειώθηκαν σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης ομοφυλόφιλων ανδρών στην Ινδονησία οδηγούν τον δόκτορα Parsons στην Τζακάρτα όπου ανακαλύπτει μια τρομερή νέα μορφή άκρως μεταδοτικής αιμορραγικής γρίπης. Ο ιός Kongoli παίρνει το όνομα του από το όνομα του στρατοπέδου αυτού.

Ο πλασματικός ιός Kongoli βασίστηκε στον ιό της ινφλουέντσας του 1918 και στους δύο κορωναϊούς SARS και MERS. Όταν γράφτηκε το βιβλίο ο συγγραφέας, όπως κι όλοι μας, δεν γνωρίζαμε την επερχόμενη επέλαση του SARS-COV-2. Ο ψεύτικος Kongoli ωστόσο είναι πολύ πιο μεταδοτικός και θανατηφόρος από τον πραγματικό SARS-COV-2. Τουλάχιστον προς ώρας.

Ο συγγραφέας κοίταξε τον κόσμο μας τον γεμάτο αντιπάλους, έχθρες κι ανταγωνισμούς και του πρόσθεσε ένα ισχυρό πανδημικό στρες. Αποτέλεσμα; Εκατόμβες νεκρών. Πλήρης κοινωνική κατάρρευση. Οικονομικό χάος. Λεηλασίες. Κυβερνήσεις που πέφτουν η μία μετά την άλλη. Χώρες έτοιμες να εξαφανιστούν από το χάρτη. Συνομωσίες. Εντάσεις. Κυβερνοπόλεμος. Εχθροπραξίες. Τρομοκρατία.

Τα μάτια του Αμερικανού Πρόεδρου αιμορραγούν κατά την διάρκεια του τηλεοπτικού διαγγέλματος του προς τον λαό. Κατάσκοποι προσπαθούν να δολοφονήσουν τον Ρώσο Πρόεδρο. Πολεμικές συγκρούσεις ξεσπούν στην Μέση Ανατολή. Κι ένας φοβερός, χωρίς ηθικούς φραγμούς βιολογικός πόλεμος βρίσκεται στα σκαριά.
Υπάρχει ο ιός Kongoli; Μήπως πρόκειται για μία παγκόσμια συνομωσία; Eίναι προϊόν της Φύσης ή δημιουργήθηκε σε κάποιο σκοτεινό εργαστήριο; Είναι πρωτοεμφανιζόμενος ή ένας αρχαίος ιός που βρήκε τον δρόμο του στη σύγχρονη εποχή και με ποιόν τρόπο;

Σέχτες όπως οι «Άγγελοι της Γης» θεωρούν ότι ήρθε η ώρα που οι άνθρωποι πρέπει να αποχαιρετίσουν τον πλανήτη. Ίσως την απάντηση να μας την δώσουν οι αρκούδες που έπεσαν νεκρές σε μία μικρή Ρωσική ατόλη που ονομάζεται Νησί της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Ο συγγραφέας υιοθέτησε μια δημοσιογραφική προσέγγιση για την έρευνα του μυθιστορήματος μελετώντας όσο το δυνατόν περισσότερο, επικοινωνώντας με ειδικούς. Οι ευχαριστίες στο τέλος του βιβλίου αναφέρουν κορυφαίους εμπειρογνώμονες από το NIH, το Κολούμπια και την Pfizer, μεταξύ άλλων.

Ο Lawrence Wright ξεκίνησε την καριέρα του ως καθηγητής της Αγγλικής γλώσσας στο American University in Cairo. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος στα περιοδικά Texas Monthly και Rolling Stone. Από το 1992 εργάζεται στο The New Yorker. Το βιβλίο του The Looming Tower βραβεύτηκε με το Βραβείο Pulitzer το 2007 και μεταφέρθηκε το 2018 σε μίνι τηλεοπτική σειρά 10 επεισοδίων από το Hulu.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ είναι συγκινητικά «αφιερωμένο στην ευφυΐα και το κουράγιο των ανδρών και των γυναικών που αφιέρωσαν την ζωή τους στην υπηρεσία της δημόσιας υγείας»

Καλή ανάγνωση,
Ειρήνη Μανδηλαρά.

JO NESBO

Για τους λάτρεις της Αστυνομικής Λογοτεχνίας κι ιδιαιτέρως τους Nesbomaniacs (σαν κι εμένα!)

Στις 17 Σεπτεμβρίου κυκλοφόρησε τον νέο βιβλίο του ροκ σταρ της αστυνομικής λογοτεχνίας Jo Nesbo τόσο στην Αγγλική όσο και στην Ελληνική γλώσσα. Ο τίτλος αντίστοιχα The Kingdom https://books.gr/product/the-kingdom/ και Το Βασίλειο https://cutt.ly/Pst3oZU (Σκληρόδετη συλλεκτική έκδοση με πολυτελή κουβερτούρα, υπογραφή και πρόλογο του συγγραφέα σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων.)

Τα βιβλία του Nesbo έχουν πουλήσει συνολικά πάνω από 45.000.000 αντίτυπα. Ο πασίγνωστος «γιός» του ευπώλητου Νορβηγού συγγραφέα, ο Harry Hole είναι επιθεωρητής της αστυνομίας του Όσλο. Έχασε τη μητέρα του από καρκίνο όταν ήταν είκοσι ετών, ενώ έχει μια αδερφή με σύνδρομο ντάουν. Ο Χόλε έχει σκληροτράχηλο χαρακτήρα, είναι γύρω στα σαράντα, άγαμος, με προβλήματα αλκοολισμού, ενώ πολλές φορές καταφεύγει σε ανορθόδοξες μεθόδους για να επιλύσει τις υποθέσεις του. Δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στους κύκλους της αστυνομίας, όμως οι συνάδελφοί του τον σέβονται, έστω και απρόθυμα. Όντας μοναχικός χαρακτήρας, έχει λιγοστούς αλλά πιστούς φίλους, ενώ σημαντικό ρόλο στη ζωή του παίζει η Ράκελ Φάουκε, με την οποία έρχεται σε επαφή για πρώτη φορά στο βιβλίο «Ο Κοκκινολαίμης».

Στα Ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει τα βιβλία
• 1997 – Η Νυχτερίδα
• 1998 – Οι Κατσαρίδες
• 2000 – Ο Κοκκινολαίμης
• 2002 – Νέμεσις
• 2003 – Το Αστέρι του Διαβόλου
• 2005 – Ο Λυτρωτής
• 2007 – Ο Χιονάνθρωπος
• 2009 – Η Λεοπάρδαλη
• 2011 – Ο Φαντομάς
• 2013 – Η Αστυνομία
• 2017 – Η Δίψα
• 2019 – Μαχαίρι

(πληροφορίες στο www.books.gr )

Μία πρώτη γεύση του νέου τίτλου εδώ http://flip.metaixmio.gr/DIAFORA/TO_VASILEIO_PREVIEW/index.html

ΕιρΜ

1

The Ends of the World – Peter Brannen.

Προχωρούμε σε μια έκτη μαζική εξαφάνιση; Αυτό το βιβλίο είναι ένα ταξίδι στο παρελθόν για να αξιολογήσουμε το μέλλον μας.

Ο βραβευμένος επιστημονικός δημοσιογράφος Peter Brannen επισημαίνει ότι η ζωή είναι εξαιρετικά εύθραυστη, «μία λεπτή επικάλυψη ενδιαφέρουσας χημείας σε μια κατά τα άλλα ασήμαντη, δροσερή μπάλα από πέτρα». Τόσο εύθραυστη, που στην ιστορία του πλανήτη υπήρξαν πέντε μαζικές εξαφανίσεις, στις οποίες σχεδόν όλη η ζωή είχε εξαλειφθεί. Το ερώτημα που κρέμεται από αυτό το βιβλίο είναι, εάν το τρέχον πιο κυρίαρχο είδος στον πλανήτη πρόκειται να προκαλέσει μια έκτη μαζική εξαφάνιση .

Για να απαντήσουμε σε αυτό, ο Brannen μας φέρνει πίσω εκατομμύρια χρόνια «για να δούμε τον κόσμο μέσα από το φακό της γεωλογίας, οπότε να δούμε τον κόσμο για πρώτη φορά».

Για περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια η Γη ήταν ένας άψυχος, σιωπηλός πλανήτης. Τίποτε δεν περπατούσε στα βουνά της, τίποτε δεν κολυμπούσε στις θάλασσες της και τίποτε δεν πετούσε στην ατμόσφαιρα της. Ο πλανήτης μας ήταν μία έρημη γη για το 90% της μέχρι τώρα ιστορίας της. (Ας το έχουμε αυτό υπ’ όψιν μας, ενόσω ερευνούμε τους γύρω πλανήτες για ύπαρξη ζωής).

Τα χρόνια μεταξύ 1,85 δισεκατομμύρια και 850 εκατομμύρια ήταν τόσο ήσυχα, που οι απανταχού γεωλόγοι τα έχουν βαφτίσει ως το «βαρετό δισεκατομμύριο». Κατόπιν και περί τα 635 εκατομμύρια χρόνια πριν ένας μικρός ψίθυρος πολύπλοκης ζωής εμφανίστηκε στο Ομάν. To 24-ισοπροπυλοχολεστένιο, ένα οργανικό μόριο που παράγεται από συγκεκριμένους σπόγγους. Ναι, η ζωή ξεκίνησε από τα ταπεινά σφουγγάρια! Αρκετά “παρακατιανή” φαντάζει η καταγωγή αυτή για τον σημερινό Homo Sapiens και το Ανρωπόκαινο του.

Ας πάρουμε λοιπόν τα πράγματα ή μάλλον -για να ακριβολογούμε- τις καταστροφές, από την αρχή.

Τι εστί μαζική εξαφάνιση; Μαζική εξαφάνιση ορίζεται «κάθε γεγονός στο οποίο περισσότερα από τα μισά είδη της γης εξαφανίζονται σε λιγότερο από ένα εκατομμύριο χρόνια».

-Ορδοβιακή Εξαφάνιση. Τα γεγονότα εξαφάνισης των Ορδοβικών – Σιλουρίων , όταν συνδυάζονται, αποτελούν το δεύτερο μεγαλύτερο από τα πέντε μεγάλα γεγονότα εξαφάνισης στην ιστορία της Γης ως προς το ποσοστό των γενών που εξαφανίστηκαν. 445 εκατομμύρια χρόνια πριν.

-Ύστερη Δεβόνια Εξαφάνιση. Συνολικά, το 19% όλων των οικογενειών και το 50% όλων των γενών εξαφανίστηκαν. 374 και 359 εκατομμύρια χρόνια πριν.

– Η Πέρμια Εξαφάνιση. Ή αλλιώς ο «Μέγιστος Θάνατος» . Είναι το πιο σοβαρό γνωστό γεγονός εξαφάνισης της Γης , με έως και 96% όλων των θαλάσσιων ειδών και το 70% των χερσαίων σπονδυλωτών να εξαφανίζονται . Επίσης είναι η μεγαλύτερη γνωστή μαζική εξαφάνιση εντόμων . Περίπου το 57% όλων των βιολογικών οικογενειών και το 83% όλων των γενών εξαφανίστηκαν! Η .. βασίλισσα των εξαφανίσεων έλαβε χώρα περί τα 252 εκατομμύρια χρόνια πριν.

-Η Τριασική Εξαφάνιση. Έλαβε χώρα περί 201 εκατομμύρια χρόνια πίσω επηρεάζοντας βαθιά τη ζωή στην ξηρά και στους ωκεανούς. Στις θάλασσες, μια ολόκληρη τάξη ( οι κωνόδοντες ) και το 23-34% των θαλάσσιων γενών εξαφανίστηκαν. Στην ξηρά τα κροκοδειλόμορφα και τα πρωτοθηλαστικά.

– H Κρητιδική Εξαφάνιση. Μια ξαφνική μαζική εξαφάνιση των τριών τετάρτων των ειδών φυτών και ζώων στη Γη , περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια πριν. Το φαινόμενο K-Pg όπως ονομάστηκε, χαρακτηρίζεται από ένα λεπτό στρώμα ιζήματος που ονομάζεται όριο K-Pg , το οποίο μπορεί να βρεθεί σε ολόκληρο τον κόσμο σε θαλάσσια και χερσαία πετρώματα. Ο οριακός άργιλος εμφανίζει υψηλά επίπεδα του μεταλλικού ιριδίου , το οποίο είναι σπάνιο στο φλοιό της Γης , αλλά είναι άφθονο σε αστεροειδείς…

-Η Εξαφάνιση του Ύστερου Πλειστόκαινου περί τα 50.000 χρόνια πριν. Η εξαφάνιση αυτή ταυτίστηκε με την εξαφάνιση των μεγάλων θηλαστικών συμπεριλαμβανομένων των μαμούθ, των μαστόδοντων, των γιγαντιαίων ιπποπόταμων και των μαχαιρόδοντων αιλουροειδών.

Μία από τις πρώτες ερωτήσεις που έρχονται στο νου του αναγνώστη είναι, πόσο καιρό διήρκησαν αυτές οι εξαφανίσεις;

Η χρονική διάρκεια ποικίλει. Από λίγες γεωλογικές στιγμές (η κάθε γεωλογική στιγμή μεταφράζεται σε 20.000 χρόνια) έως και τα 25.000.000 χρόνια που διήρκησε η Δεβόνια καταστροφή.

Ποια γεγονότα επέφεραν ή δύνανται να επιφέρουν μελλοντικά την σχεδόν ολοκληρωτική εξαφάνιση της ζωής στον πλανήτη μας;

Οι τεράστιες ποσότητες του διοξειδίου του άνθρακα, του υδρογόνου και του μεθανίου. Οι όξινοι ωκεανοί. Οι αλογονοάνθρακες που ανατινάζουν κυριολεκτικά το στρώμα του όζοντος αφήνοντας την υψηλή ραδιενέργεια να περνά στην ατμόσφαιρα. Οι γεμάτες νευροτοξίνες εκρήξεις των ηφαιστείων. Οι όξινες βροχές. Οι υψηλότατες θερμοκρασίες που ούτε τα έντομα δεν μπορούν να αντέξουν. Οι μεγατυφώνες που τρέχουν με πάνω από 800 χλμ την ώρα. Σεισμοί των 11 και 12 Ρίχτερ. Οι πτώσεις κομητών κι αστεροειδών. Τα παραπάνω είναι κάποια από αυτά τα γεγονότα!

Ας θυμηθούμε (ιστορικά) την έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα τον Αύγουστο του 1883. Το πλοίο Norham Castle έπλεε 65 χλμ μακριά από το ηφαίστειο. Τα τύμπανα των αυτιών του πληρώματος έσπασαν, γράφει ο καπετάνιος του πλοίου στο ημερολόγιο του. Ο ήχος του Κρακατόα ακούστηκε περί τα 5.000 χλμ μακριά κι έκανε το γύρο της Γης 4 φορές, αναφέρει ο Brannen. «Ας πάρουμε το Κρακατόα κι ας το πολλαπλασιάσουμε 500.000 φορές για να φτάσουμε στο τι μπορεί να προκαλέσει η πρόσκρουση ενός αστεροειδούς σαν τον Chicxulub* στον πλανήτη»! Αλλά και μικρότερες ηφαιστειακές εκρήξεις από αυτή του Κρακατόα μπορεί να ρίξουν έως και 0,5 βαθμούς Κελσίου την μέση θερμοκρασία της Γης για 3 με 4 χρόνια. Χμ, νομίζω πως πειστήκαμε!

Όπως προειδοποιεί ο συγγραφέας, ο τρόπος προετοιμασίας μας για την πιθανότητα ενός έκτου μεγάλου γεγονότος εξαφάνισης μπορεί να είναι «υπαρξιακός, ακόμη και κοσμολογικά, επακόλουθος».

«Ερευνώντας αυτές τις αρχαίες καταστροφές, περίμενα να βρω μια ιστορία τόσο τακτοποιημένη και ξεκάθαρη όσο αυτή για τον αστεροειδή* που σκότωσε τους δεινόσαυρους. Αυτό που βρήκα αντ “ αυτού ήταν ένα σύνορο της ανακάλυψης με πολλά ακόμη γεγονότα που περιμένουν να αποκαλυφθούν, και μια ιστορία που εξακολουθεί να καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από την ομίχλη του αχανούς χρόνου.» παραδέχεται ο Brannen.

Μέσα από συνεντεύξεις με εξέχοντες γεωλόγους και παλαιοντολόγους, όπως οι Paul Olsen του Πανεπιστημίου της Κολούμπια, Charles Mitchell του Πανεπιστημίου του Μπάφαλο και Lauren Sallan του Πανεπιστημίου Πρίνστον, αλλά και μέσα από τα ταξίδια που έκανε σε ΗΠΑ και Καναδά, ο Brannen μας καταθέτει ένα εκλαϊκευμένο κι ευχάριστο στην ανάγνωση επιστημονικό βιβλίο. Είναι επίσης ένα ταξιδιωτικό βιβλίο που η γραφή του έχει μία ευπρόσδεκτη ελαφρότητα του τύπου “Ας δούμε τι μπορούμε να βρούμε”.

O ενθουσιασμός του συγγραφέα για όλα τα πλάσματα και η παθιασμένη περιέργειά του μειώνουν τον απογοητευτικό τόνο του βιβλίου κάνοντας τους αναγνώστες με λίγο ή καθόλου υπόβαθρο στη γεωλογία ή την παλαιοντολογία να χαθούν στο λαβύρινθο των πλασμάτων και στη χρονολογία τεκτονικών γεγονότων. (Το έκανα).

Ο συγγραφέας παραμένει ανοιχτός σε δυνατότητες και είναι ελπιδοφόρος για το μέλλον της ανθρωπότητας στη Γη και τους γαλαξίες πέρα από αυτήν. Ο Brannen επισημαίνει ότι ο γεωλογικός χρόνος είναι πολύ μεγάλος. Αν λοιπόν η Γη βρίσκεται σε πτώση, θα χρειαστεί κάμποσο από αυτόν!

Μέχρι που γραφόντουσαν αυτές οι γραμμές, το βιβλίο δεν έχει κυκλοφορήσει (ακόμη;) στα Ελληνικά. Το ΔΤ του πρωτότυπου, αγγλικού version μπορείτε να το δείτε εδώ https://books.gr/product/the-ends-of-the-world/

Καλή ανάγνωση.

Ειρήνη Μανδηλαρά

1

«Τα υπέρ και τα κατά των βιβλίων «τσέπης».

Αντιγράφω τα highlights από το άρθρο του youthspot,eu «Τα υπέρ και τα κατά των βιβλίων «τσέπης».

Βιβλίο κανονικής κοπής ή βιβλίο «τσέπης»; Ένας διαρκής πόλεμος μεταξύ αναγνωστών, ιδίως στις χώρες του εξωτερικού, αποτελεί η επιλογή αυτή της έκδοσης διαφόρων συγγραμμάτων. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μια αξιοσημείωτη προσπάθεια να γνωρίσει το ελληνικό αναγνωστικό κοινό τα pocket sized books. Ας δούμε λοιπόν τα θετικά και τα αρνητικά τους ένα προς ένα:

Pros(+++).

1) Τιμή
Φυσικά ο No 1 λόγος πάνω στον οποίο στηρίζεται ολόκληρη η ύπαρξη των mini εκδόσεων είναι η προνομιακή τους τιμή. Δεν είναι λίγο πιο οικονομικά από τις κλασικές εκδόσεις• είναι εξωφρενικά φτηνά! Ορισμένες φορές η τιμή τους είναι η υποτριπλάσια από την αντίστοιχη των κανονικών..

2) Οικονομία χώρου
Σε κάθε περίπτωση το να έχεις πολλά βιβλία είναι πολύ πολύ καλό. Εκτός από όταν πρέπει να τα χωρέσεις στην βιβλιοθήκη σου! Εκείνη τη στιγμή κάθε όνειρο για μια minimal περιποιημένη βιβλιοθήκη διαλύεται. Εκείνη ακριβώς τη δύσκολη ώρα έρχεται το βιβλίο τσέπης να σε στηρίξει!..

3) Φιλικό προς το περιβάλλον
Και για τους οικολόγους τα νέα είναι ευχάριστα. Οι εκδόσεις αυτές είναι εξαιρετικά φιλικές προς το περιβάλλον. Ειδικά τα ονομαζόμενα paperback books, τα βιβλία δηλαδή με το μαλακό, χάρτινο εξώφυλλο και οπισθόφυλλο μπορείς κατευθείαν να τα στείλεις για ανακύκλωση χωρίς να χρειαστεί αν αφαιρέσεις κάποιο μέρος τους.

Cons (- – – ).

1) Μικρά γράμματα
Εδώ υπάρχει μεγάλο θέμα και όχι μόνο για τους μεσήλικες και υπερήλικες που επιθυμούν να διαβάσουν και τους εμποδίζει η πρεσβυωπία. Οποιοσδήποτε και να προσπαθήσει για πρώτη φορά να διαβάσει βιβλίο τσέπης στα πέντε λεπτά θα αισθάνεται ότι τυφλώθηκε…

2) Φύλλο ριζόχαρτο
.. Αυτό σε συνδυασμό τώρα με τα μικρά γράμματα καθιστούν την ανάγνωση ένα αρκετά κουραστικό άθλημα (αν και έχει παρατηρηθεί ότι στις καινούργιες εκδόσεις έχει γίνει μια προσπάθεια να γίνει το φύλλο λιγότερο see-through και κατά συνέπεια η ανάγνωση λίγο πιο ανθρώπινη).

3) Ευθραυστότητα
.. Το πιο συχνό πρόβλημα με τις κανονικές εκδόσεις είναι να «τσακίζει» το βιβλίο στη μέση (και όλοι εμείς οι ψυχαναγκαστικοί να αρρωσταίνουμε). Τα βιβλία τσέπης όχι μόνο τσακίζουν στην μέση, τσακίζουν και στην άκρη, πάνω, κάτω, δεξιά, αριστερά και διαγώνια. Γι’ αυτό πρέπει να χρήζουν ιδιαίτερης μεταχείρισης αν ο ιδιοκτήτης επιθυμεί να τα έχει στην κατοχή του χωρίς απώλειες.

Όλο το άρθρο εδώ https://cutt.ly/ouFhhjf

Στη φωτογραφία κολάζ της Jan Swanson με τίτλο Bird with Pocketbook

1

Η ΔΙΕΡΜΗΝΕΑΣ – ANNETE HESS

«Η Διερμηνέας» αποτελεί το βιβλίο – ντεμπούτο της συγγραφέως Annette Hess και ήδη από τους πρώτους μήνες της κυκλοφορίας του χαρακτηρίστηκε ως διεθνές bestseller.

Στο επίκεντρο του μυθιστορήματος είναι η Eva Bruhn, μία περίπλοκη και στοχαστική γυναίκα που βρίσκεται στο μέσο μιας σημαντικής στιγμής στην Ιστορία. Η Eva είναι μεταφράστρια που ζει στην Φρανκφούρτη, και δεν ανησυχεί παρά για την πρώτη συνάντηση μεταξύ του πλούσιου μελλοντικού συζύγου της, Jurgen Schoormann, και των γονιών της, Ludwig και Edith Bruhn. Είναι ιδιαίτερα αγχωμένη για το πότε ο Jurgen θα τη ζητήσει σε γάμο από τον πατέρα της.

Ο Ludwig και η Edith Bruhn είναι ιδιοκτήτες του «Γερμανικού Μαγειρείου», ενός εστιατορίου σε έναν όχι και τόσο αριστοκρατικό δρόμο. Η Eva ζει σε ένα διαμέρισμα πάνω από το εστιατόριο με τους γονείς της, την υπέρβαρη και ελκυστική αδερφή της, την Annegret και τον πολύ μικρότερο αδερφό της, τον Stefan. Η Annegret είναι νοσοκόμα στο τοπικό νοσοκομείο που φροντίζει νεογέννητα βρέφη. Ο Stefan είναι κακομαθημένος και άτακτος.

Ο Jurgen ζει σε ένα αρχοντικό στα περίχωρα της Φρανκφούρτης. Είναι ο μοναχογιός ενός πολύ πλούσιου επιχειρηματία της Γερμανίας. Υπάρχει μια τέτοια διαφορά μεταξύ της οικογένειας Bruhn και της οικογένειας Schoormann, που η Eva αναρωτιέται αν μπορεί να γεφυρωθεί.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης επίσκεψης του Jurgen στο σπίτι των Bruhn η Eva δέχεται ένα επείγον τηλεφώνημα εργασίας. Πιστεύει ότι δεν θα έχει παρά να μεταφράσει για άλλη μία φορά από τα Πολωνικά, κάποια αστική αγωγή σε σχέση με ελαττωματικά εξαρτήματα και για τις ζημιές που προκλήθηκαν σε κάποιο κινητήρα. Γρήγορα ανακαλύπτει ότι έκανε λάθος. Της ζητούν να μεταφράσει μαρτυρίες Πολωνών επιζώντων του Άουσβιτς…

«Και σε περίπτωση που δεχτείτε, αρχίστε να μαθαίνετε και το αναγκαίο λεξιλόγιο».
«Τι εννοείτε; Στρατιωτική ορολογία;»
«Όλες τις πιθανές λέξεις για το πώς μπορεί κανείς να σκοτώσει έναν άνθρωπο».

Η Δίκη του Άουσβιτς (στην Γερμανική γλώσσα ως der Auschwitz-Prozess, ή der zweite Auschwitz-Prozess, (= η δεύτερη Δίκη του Άουσβιτς)) ήταν μια σειρά από δίκες που διεξήχθησαν από τις 20 Δεκεμβρίου 1963 ως τις 19 Αυγούστου 1965 στο μέγαρο Bürgerhaus Gallus της Φρανκφούρτης με κατηγορούμενους είκοσι δύο άνδρες οι οποίοι, σύμφωνα με την Γερμανική νομοθεσία, είχαν ανάμιξη σε εγκληματικές ενέργειες που διαπράχθηκαν κατά το Ολοκαύτωμα στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς – Μπιρκενάου . Οι άνδρες αυτοί χαρακτηρίστηκαν ως μεσαίοι ή χαμηλόβαθμοι αξιωματούχοι στο σύμπλεγμα του στρατοπέδου. Αντίθετα από την πρώτη δίκη του Άουσβιτς που έγινε το 1947 ενώπιον του Ανώτατου Εθνικού Δικαστηρίου της Πολωνίας, οι δίκες στη Φρανκφούρτη δεν βασίστηκαν στον νομικό ορισμό των εγκλημάτων κατά της Ανθρωπότητας, όπως αυτά αναγνωρίζονται από τη διεθνή νομοθεσία, αλλά σύμφωνα με τους νόμους της τότε Ομοσπονδιακής Γερμανίας.

Η Eva επηρεάζεται βαθύτατα καθώς μεταφράζει από τα Πολωνικά στα Γερμανικά τις μαρτυρίες των Πολωνών μαρτύρων κατηγορίας, αλλά δεν καταλαβαίνει γιατί οι γονείς της, η Edith και ο Ludwig, δεν φαίνεται να ενδιαφέρονται για τη δίκη. Η Eva μαζί με την υπόλοιπη ομάδα ταξιδεύει στο Άουσβιτς κι εκεί ανακαλύπτει τα μεγάλα και έως τότε καλά κρυμμένα μυστικά της οικογενείας της για το ρόλο του πατέρα της στη διάρκεια του πολέμου.

Στο boersenblatt.net , σε συνέντευξη που έδωσε η Hess αναφορικά με το πώς «γεννήθηκε» η ηρωίδα της η Eva, η συγγραφέας απάντησε :

«Άκουσα τις 400 ώρες της δίκης του Άουσβιτς πριν από μερικά χρόνια – αρχικά από καθαρό ενδιαφέρον. Εντυπωσιάστηκα βαθιά από μία Πολωνέζα διερμηνέα η οποία, με τον ήρεμο, ακριβή και αξιόπιστο τρόπο της, έδινε στους μάρτυρες ασφάλεια. Αυτή η γυναίκα συνέβαλε πολύ στο γεγονός ότι οι άνθρωποι βρήκαν τη δύναμη να αφηγηθούν τις κακές εμπειρίες τους μπροστά στους βασανιστές τους. Η δεύτερη έμπνευση για την Eva ήταν η μητέρα μου, γεννημένη το 1942, η οποία έκανε αφελώς και ανυποψίαστα σχέδια για το μέλλον τη δεκαετία του 1960: να παντρευτεί, να αποκτήσει παιδιά, να χτίσει ένα σπίτι. Θα μπορούσα να γράψω για το θέμα του Ολοκαυτώματος μέσα από μια αφελής προοπτική. Θέλω οι αναγνώστες να βιώσουν για άλλη μια φορά αυτό που εμείς οι άνθρωποι είμαστε ικανοί.»

Όταν η Hess ρωτήθηκε αναφορικά με την κυκλοφορία του βιβλίου της σε 20 χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ, και το τι σήμαινε αυτό για εκείνη, απάντησε:

«Είμαι συγκλονισμένη από την επιτυχία γιατί δεν το περίμενα καθόλου. Αλλά η ιστορία της Eva είναι προφανώς παγκόσμια. Η συνειδητοποίησή του ότι η ιστορία της χώρας σου συνδέεται άρρηκτα με την ιστορία της οικογένειάς σου είναι παγκόσμια.. Επειδή υπάρχουν στο παρελθόν σκοτεινά κεφάλαια σε κάθε χώρα (αν και δεν είναι συγκρίσιμα με τα εγκλήματα των Γερμανών). Και όλοι που ζουν σήμερα επηρεάζονται από την καταγωγή και την οικογένειά τους. Το Τραύμα παραλείπει γενιές και κληρονομείται. Το ξέρουμε τώρα. Επομένως, υπάρχει ανάγκη για αποκάλυψη και επεξεργασία της ιστορίας κάποιου. Επειδή μόνο έτσι το τραύμα μπορεί να επουλωθεί.»

Το βιβλίο κυκλοφόρησε στα Ελληνικά τον Απρίλιο του 2020 κι όσο κι αν είναι επώδυνο, πρέπει να διαβαστεί.
Ειρήνη Μανδηλαρά.

1

«Μία σύντομη ιστορία της Ευρώπης» του Simon Jenkins

Ο Simon Jenkins είναι σαφής. «Αυτό το σύντομο βιβλίο απευθύνεται σε όσους δεν έχουν το χρόνο και την τάση για να διαβάσουν ένα μεγαλύτερο». Για αυτό κι ονομάζεται «Μία σύντομη ιστορία της Ευρώπης». Είναι δυνατόν η Ευρώπη (μας) να χωρέσει ιστορικά σε μία αφήγηση 400 σελίδων; Χρειάζονται πολλές περισσότερες σελίδες για να φτάσουμε στον Βλαντιμίρ Πούτιν ξεκινώντας από τον αρχαίο ημών Περικλή.

Η σύντομη αυτή Ευρωπαϊκή ιστορία ήρθε ως μια φυσική συνέχεια μιας σύντομης ιστορίας της Αγγλίας, που ο αρθρογράφος της Guardian και της Evening Standard Jenkins είχε συγγράψει το 2011. Το παρόν βιβλίο περιέχει είκοσι σελίδες χαρτών, χρονολόγιο, αλλά και έγχρωμες εικόνες: από τον κόσμο του Εκαταίου στα 500 π. Χ. έως και τη σύνοδο κορυφής των G7 το 2018. Και τα δύο βιβλία ξεκινούν και τελειώνουν με κλασικές μεταφορές.
Πριν από την αυγή. Ο Δίας ατένιζε την Φοινικική ακτή, όταν το βλέμμα του σταμάτησε σε μία πανέμορφη πριγκίπισσα ονόματι Ευρώπη που στεκόταν στην παραλία. Κυριευμένος από τον πόθο ο θεός Δίας μεταμορφώθηκε σε έναν κατάλευκο ταύρο κι άρχισε να σεργιανά στο πλάι της. Μαγεμένη από αυτό το υπέροχο πλάσμα η Ευρώπη του πέρασε μία γιρλάντα στο λαιμό κι ανέβηκε στη ράχη του. Ο ταύρος-Δίας κολύμπησε στη θάλασσα κι έφτασε στην Κρήτη. Εκεί, με κάποιο τρόπο, ο ταύρος κι η πριγκίπισσα συνευρέθηκαν ώστε να γεννηθεί ο μελλοντικός βασιλιάς Μίνωας, πατριός του φοβερού και τρομερού Μινώταυρου. Από αυτή την απίθανη συνάντηση προέκυψε ένας βασιλιάς, μία χώρα, ένας πολιτισμός και μία ήπειρος. Αιγαιακή αυγή – η δόξα της Ελλάδας, 2500 – 300 π. Χ.

Ο Jenkins τελειώνει την ιστορία του με το υπέροχο λιοντάρι του Πειραιά, που είχε σκαλιστεί στην Ελλάδα τον 4ο αιώνα π. Χ. Το μαρμάρινο αυτό θηρίο εκλάπη τον 17ο αιώνα από τον Βενετό Φραγκίσκο Μοροζίνι κι έκτοτε στέκει έξω από τις πύλες του Αρσενάλε στη Βενετία. Το λιοντάρι στέκεται στα καπούλια του κι έχει χαραγμένους στην επιφάνεια του σκανδιναβικούς ρούνους του 11ου αιώνα. Τα σχέδια αυτά τα φιλοτέχνησε ο Ασμούνδος κατόπιν εντολής που είχε λάβει από τον Χάραλντ , έναν Βίκινγκ μισθοφόρο των αυτοκρατόρων της Κωνσταντινούπολης. Ο συγγραφέας αισθάνεται την ιστορία του λιονταριού να κυκλώνει την Ευρώπη. Το λιοντάρι μας καλεί «να ελευθερωθούμε από το δικό μας μέρος στην Ιστορία και να δούμε το παρελθόν ως μία μακρινή γη, στην οποία όμως πρέπει να ταξιδέψουμε με μάτια και μυαλά ανοιχτά, ελεύθερα από προκατάληψη κι εκ των υστέρων γνώση, αλλά με την επίγνωση της διαρκούς διασύνδεσης των γεγονότων.»

Πράγματι, τα πολιτιστικά ρεύματα που διαμόρφωσαν την Ευρώπη και καθόρισαν το πεπρωμένο της ήταν συγκλονιστικά. Από την ανάληψη της Ρώμης και την κατάκτησή της από βαρβάρους εισβολείς έως την ίδρυση ενός Φραγκικού βασιλείου από τον Καρλομάγνο και τις εισβολές των Βίκινγκς, η Ευρώπη βίωσε πολλές αναγκαστικές μεταναστεύσεις διαφορετικών λαών. Έτσι, υπήρξε το χωνευτήριο φωτισμένων πολιτισμών, από τις επιχειρηματικές σκανδιναβικές φυλές έως τους Νορμανδούς οικοδόμους, από την άνοδο ισχυρών εθνών-κρατών έως τις γαλβανιστικές ιδέες της Αναγέννησης και της Μεταρρύθμισης.
Σε όλο αυτό το χρονολογικό έργο, ο Jenkins αγγίζει πολλούς συνηθισμένους υπόπτους, π.χ. τους: Κλεισθένη, Περικλή, Μέγα Αλέξανδρο, Αννίβα, Καίσαρα, Μέγα Κωνσταντίνο, Αττίλα, Ιουστινιανό, Φίλιππο της Γαλλίας, Γιαν Χους, Γουτεμβέργιο, Χριστόφορο Κολόμβο, Ερρίκο Ε’, Μεγάλη Αικατερίνη, Ροβεσπιέρο, Ναπολέοντα, Όττο φον Μπίσμαρκ, Αδόλφο Χίτλερ, Ιωσήφ Στάλιν – όμως επίσης ασχολείται με δυναστείες, πολέμους, ειρήνη, σχίσματα, επιδημίες, ελευθερίες, πλούτο, συνθήκες.

Η ιστορία της Ευρώπης θα μπορούσε να πει κανείς, ότι είναι ο ένας αιματηρός πόλεμος μετά τον άλλο. Ξεκινώντας από τους Ελληνοπερσικούς πολέμους (499 – 449 π. Χ.), τους τρεις πολέμους μετά την πτώση της Ρώμης (264 – 146 π.Χ.) και τα κύματα εισβολών από τους Ούννους, τους Βίκινγκς και τους Νορμανδούς. Είχαμε τουλάχιστον εννέα πόλεμους σταυροφόρων (1095–1291) και τον ατελείωτο εκατονταετή πόλεμο μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας (1337-1453). Την πτώση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς (1453), τον πόλεμο των τριάντα ετών (1618-1648) που «θεωρήθηκε ως ο πιο αιματηρός στην Ευρώπη πριν από τον εικοστό αιώνα», τον πόλεμο των εννέα ετών (1688–97) και τον πόλεμο των επτά ετών (1756 -1763) πριν από τον Ναπολεόντειο Πόλεμο (1803-1815), τον Κριμαϊκό Πόλεμο (1853-1856) και τον Γαλλοπρωσικό Πόλεμο (1870-1871).

Στη συνέχεια, μετά την ειρηνική περίοδο που είναι γνωστή ως belle époque (1871-1914), η Ευρώπη ήταν η αφετηρία για δύο πραγματικά τεράστιες και καταστροφικές συγκρούσεις που σημάδεψαν τον Κόσμο: τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918) και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (1939-1945), συμπεριλαμβανομένου του μοναδικού τρόμου του Ολοκαυτώματος. Ο Jenkins δίνει αριθμούς 17 εκατομμυρίων και 40 εκατομμυρίων ως προσεγγίσεις για τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς θανάτους αυτών των παγκόσμιων συγκρούσεων.

Αυτή η ιστορία περιλαμβάνει πολλές τρομερές εμπειρίες, όπως ο Μαύρος Θάνατος (η αιχμή του ήταν από το 1347 έως το 1351), όταν «Το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού πέθανε και, στην Ευρώπη την ήδη αποδυναμωμένη από την πείνα, πιθανώς περισσότερο». Όμως υπήρξαν κι υπέροχοι θρίαμβοι, κυρίως η Αναγέννηση (14ος – 17ος αιώνας), η Μεταρρύθμιση (16ος αιώνας) και φυσικά ο Διαφωτισμός (τέλη 17ου -αρχές 18ου αιώνα). Και να μην ξεχνάμε και τον συχνά όχι και τόσο καλό ρόλο που διαδραμάτισε η Καθολική Εκκλησία στην Ευρωπαϊκή ιστορία.

Ο Jenkins έχει κάνει υπέροχη δουλειά συγγράφοντας αυτή τη συνοπτική ιστορία της Ευρώπης. Η μεστή, περιεκτική αφήγηση του κρατά το ενδιαφέρον του μελετητή κάνοντας το βιβλίο αυτό πολύ προσβάσιμο κι εξαιρετικά αναγνώσιμο.
Το βιβλίο κυκλοφόρησε στο Αγγλικό πρωτότυπο το 2018 από τις εκδόσεις Viking με τίτλο A Short History of Europe και στα Ελληνικά τον Νοέμβριο του 2019 από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση του Δημήτρη Σταυρόπουλου. (πληρ: www.books.gr)

Ειρήνη Μανδηλαρά.

3

Yrsa Sigurdardottir – «Λύτρωση»

Ποια είναι η Yrsa Sigurdardottir; Η Yrsa είναι 57 χρονών, Ισλανδή, παντρεμένη , μητέρα δύο παιδιών, με διπλή εργασιακή ζωή. Αν και Πολιτικός μηχανικός στο επάγγελμα, το 1998 ξεκίνησε και συγγραφική καριέρα γράφοντας αστυνομικά μυθιστορήματα αλλά και παιδικά βιβλία. Τα βιβλία της έχουν αγαπηθεί πολύ εντός κι εκτός της πατρίδας της κι έχουν κερδίσει πολλά βραβεία όπως τα : Icelandic Children’s Book Prize, IBBY, Patrona Award και Icelandic Crime Fiction Award.

Η βασική ηρωίδα των αστυνομικών μυθιστορημάτων της Yrsa Sigurdardottir είναι η Thóra Gudmundsdóttir. Η Thóra είναι μία ανύπαντρη μητέρα, δικηγόρος στο επάγγελμα που διαμένει στην πρωτεύουσα της Ισλανδίας στο Reykjavik. Από το 2005 έως το 2015 έχουν εκδοθεί έξι συνολικά βιβλία με κεντρική πρωταγωνίστρια τη Thóra κι έχουν γνωρίσει τεράστια επιτυχία διεθνώς. Το 2017 γυρίστηκε σε ταινία το βιβλίο της Sigurdardottir «I Remember You» (Ισλανδικά: Ég man þig) σε σκηνοθεσία του Óskar Thór Axelsson. Το βιβλίο αυτό είναι ένα από τα τρία non-series novels της. Το 2014 η Yrsa εγκαινίασε μία ακόμη πολύ επιτυχημένη σειρά αστυνομικών βιβλίων με τον κεντρικό τίτλο Children’s House Series με πρωταγωνιστές το δίδυμο Freyja και Huldar. Τα βιβλία της σειράς έχουν φτάσει τους έξι τίτλους και μεταφράζονται σε περισσότερες από 30 χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο. Στα Ελληνικά κυκλοφορούν μέχρι στιγμής τέσσερις τίτλοι της Yrsa, οι: «Εκδίκηση», «DNA», «Το Μήνυμα» και η «Λύτρωση».

Ένα κρύο χειμωνιάτικο βράδυ στο Reykjavik, η επίθεση και ο φόνος σε έναν κλειστό κινηματογράφο της Stella, ενός έφηβου κοριτσιού, μεταδίδεται ζωντανά στο Snapchat. Ο δολοφόνος παρουσιάζεται μεταμφιεσμένος με μια μάσκα του Darth Vader. Όταν αργότερα βρίσκεται το πτώμα της, φέρει τον αριθμό 2. Οι έρευνες των Freyia και Huldar οδηγούν στην αποκάλυψη ότι η Stella είναι υπεύθυνη για τον συστηματικό και περίπλοκο εκφοβισμό μίας συμμαθήτριας της μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Όταν η βίαιη επίθεση κατά ενός άλλου εφήβου, του Egill, μεταδίδεται επίσης στο Snapchat, εμφανίζεται το παράξενο μοτίβο ενός δολοφόνου αποφασισμένου να κάνει τα θύματα του να λένε «συγνώμη». Σύντομα αποκαλύπτεται ότι κι ο Egill ήταν κι αυτός εκφοβιστής που στόχευε ένα μικρότερο αγόρι με υβριστικά κείμενα. Όταν ανακαλύπτεται το πτώμα του Egill, με την επισήμανση αριθ. 3, η αστυνομία ανησυχεί ότι πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον ένα ακόμη πτώμα που δεν έχει ακόμη ανακαλυφθεί.

Η «Λύτρωση» εκδόθηκε στα Ελληνικά τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους και είναι το τρίτο βιβλίο της Children’s House Series. Η λίγο μπερδεμένη και πολύ απογοητευμένη παιδοψυχολόγος Freyja κι ο προβληματικός αστυνομικός ντετέκτιβ Huldar ενώνουν για άλλη μία φορά τις δυνάμεις τους προσπαθώντας να πιάσουν έναν serial killer.

Η σχέση των Freyja και Huldar, παρόλο που δεν βρίσκεται στο επίκεντρο του βιβλίου, θα μας απασχολήσει αρκετά. Τους βλέπουμε να δουλεύουν μαζί και μπορούμε να νιώσουμε την ένταση που υπάρχει μεταξύ τους. Η έντονη σχέση τους προσθέτει ένα συναισθηματικό βάθος στην ιστορία. Από τότε που είχαν εκείνο το παθιασμένο one-night stand η Freyja χαρακτηρίζει τον Huldar σαν «τον λάθος άνθρωπο στο σωστό κορμί» και προσπαθεί να τον αποφύγει. Ο περισσότερο συναινετικός Huldar παραμένει ωστόσο θαυμαστής της.

Ο δολοφόνος δημοσιεύει φρικτές εικόνες στο Snapchat ανακοινώνοντας τις απαγωγές, τα βασανιστήρια και τις σφαγές εφήβων cyberbullies. Το ειρωνικό είναι ότι, οι εικόνες αυτές αναρτώνται στους λογαριασμούς των φίλων των δολοφονημένων, κάποιοι εκ των οποίων υπήρξαν κι οι ίδιοι θύματα των εκφοβιστών.

Οι εκφοβιστές χρησιμοποιούσαν το συγκεκριμένο μέσο για να απομονώσουν και να εκφοβίσουν τα θύματα τους και τώρα το μέσο αυτό γίνεται ο «μάρτυρας» των τραγικών τελευταίων τους στιγμών…

Όλοι γνωρίζουμε σήμερα το πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν οι επιπτώσεις του cyberbulling, πόσο δραματικές διαστάσεις μπορεί να πάρουν, το βιβλίο αυτό δεν μας δείχνει μόνο πόσο οδυνηρές και βαθιές είναι οι ουλές του εκφοβισμού στην ψυχοσύνθεση και στο συναίσθημα κάποιου, αλλά και το πώς μπορεί να επηρεάσει όλους όσους βρίσκονται γύρω από το άτομο αυτό. Σε τι έκταση και με ποιο τρόπο θα αντιδράσουν τα αγαπημένα πρόσωπα αυτών που επηρεάζονται;

H Yrsa εκτός από βασίλισσα του Nordic Crime είναι και μία αριστοκρατική δημιουργός αγχωτικών κι ενοχλητικών ιστοριών. Η «Λύτρωση» είναι ένα βιβλίο που δεν είναι εύκολο να διαβαστεί γιατί, αντιμετωπίζοντας το απαίσιο θέμα του εκφοβισμού, αγγίζει έναν από τους χειρότερους φόβους κάθε γονέα. Η συγγραφέας κατηγορεί το Ισλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα ως ανίκανο να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων απογοητεύοντας συνεχώς τους μαθητές του. Κατηγορεί επίσης εκείνους τους γονείς που καλλιεργούν μία δυσλειτουργική οικογενειακή ζωή και ένα ιατρικό προσωπικό που κρύβει με εγωιστικό τρόπο ζωτικά μυστικά. Μα πάνω από όλα η Yrsa αποκαλύπτει απερίφραστα τον βασανιστικό πόνο που αισθάνονται τα θύματα των εκφοβιστών.

Τόσο οι πρωταγωνιστές αυτής της νουβέλας όσο κι οι κομπάρσοι της συνθέτουν κάτι που νομίζουμε ότι είναι μία απλή υπόθεση, πλην όμως αποδεικνύεται πως είναι οτιδήποτε άλλο. Δεν υπάρχουν εδώ άρτιες, στρογγυλεμένες προσωπικότητες. Οι ήρωες βγαίνουν από τις σκιές με τα ελαττώματα τους, τις ανασφάλειες τους, τα άγχη και τις εμμονές τους. Και κάπου εκεί βλέπουμε και κάποια καλοσύνη.

«Η έμπνευση για τη Λύτρωση ήρθε όταν διάβασα μια πολύ θλιβερή είδηση για την αυτοκτονία ενός νεαρού αγοριού στην Ισλανδία. Το παιδί, ηλικίας 11 χρονών, είχε πέσει θύμα bullying. Η ζωή του είχε γίνει τέτοια κόλαση που θεώρησε τον θάνατο καλύτερη επιλογή από το να συνεχίσει να ζει. Σε μια χώρα που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν πολλά να παραπονεθεί κανείς και όλοι να έχουν την ευκαιρία να ζήσουν μια καλύτερη ζωή, βρήκα ένα τέτοιο συμβάν καταφανώς τραγικό. Είμαι αρκετά τυχερή να μην έχω δεχτεί ποτέ bullying ούτε ως παιδί ούτε ως ενήλικη και επίσης, κάτι που θεωρώ ακόμα πιο σημαντικό, ούτε στα παιδιά μου έχει συμβεί κάτι τέτοιο. Ωστόσο έχω φίλους και συγγενείς που δεν έχουν σταθεί τόσο τυχεροί. Μέσα από τις δικές τους εμπειρίες έχω δει τι κάνει το bullying σε μια οικογένεια, και πιο συγκεκριμένα στο παιδί που υπήρξε θύμα του. Τα παιδιά εκείνα, όπως άλλωστε όλα που έχουν πέσει θύματα τέτοιας συμπεριφοράς, δεν έκαναν τίποτα για να αξίζουν την άσχημη μεταχείριση και τον εξευτελισμό από τους γύρω τους…» θα εκμυστηρευτεί η Yrsa μεταξύ άλλων για την αφετηρία της έμπνευσης της.

Συνιστώ το βιβλίο αυτό όχι μόνο στους λάτρεις των σκοτεινών αστυνομικών μυθιστορημάτων, αλλά στους αναγνώστες που τους ενδιαφέρει το σοβαρότατο ζήτημα του bullying. Η γρήγορη και καταιγιστική πλοκή του με έκανε να τελειώσω τις κοντά 450 σελίδες του σε τρεις μόνο ημέρες!

Καλή ανάγνωση!

Ειρήνη Μανδηλαρά

www.books.gr

A sick woman wearing a medical face mask and reading a book. 
(iStock)

Περί Ιών και άλλων Δαιμονίων

(όπως θα δημοσιευτεί στο ReadMagazine Απριλίου 2020)

Την ώρα που ξεκινώ να γράφω αυτές τις γραμμές βρισκόμαστε λίγο μετά τα μισά Μαρτίου του 2020. Προς το παρόν παραμένω στο σπίτι, αισθάνομαι υγιής, η πατρίδα μας βρίσκεται στη φάση β’ αυτής της πρωτοφανούς πανδημίας με μερικές εκατοντάδες κρούσματα του covid-19 και μονοψήφιο αριθμό νεκρών. Δεν είμαι φυσικά σε θέση να γνωρίζω, πως θα έχει διαμορφωθεί η κατάσταση στην χώρα μας, έως ότου η καλή μου φίλη Ρούλα Μονογιού φιλοξενήσει στο παρόν ηλεκτρονικό περιοδικό το άρθρο μου. Το μόνο που μπορώ κι εύχομαι είναι το καλύτερο δυνατό. Για εμένα, την οικογένεια μου, τους φίλους μου και όλους τους συνανθρώπους μου. Τόσο στην Ελλάδα μας όσο και στον υπόλοιπο κόσμο.

Το άρθρο αυτό δεν είναι ιατρικό. Έχει να κάνει με τα βιβλία, με την ανάλυση τους και την ανάγνωση τους. Στην προκειμένη περίπτωση με τα βιβλία που είτε έχω ήδη διαβάσει, είτε με αυτά που εισάχθηκαν –κακήν κακώς λόγω της πανδημίας- στο wish reading list μου. Βιβλία πεζογραφίας αλλά κι εκλαϊκευμένης επιστήμης που έχουν να κάνουν με τους ιούς –τι άλλο;- και τις επιδημίες . Αυτής της θεματογραφίας τα βιβλία ( ανεξάρτητα από τον πονηρό και πανούργο covid-19 που στοίχειωσε την φετινή μας άνοιξη) ποτέ δεν είχαν τόσο το σκοπό να μας ψυχαγωγήσουν, όσο να μας επιμορφώσουν με κάποιο τρόπο. Στα πλαίσια λοιπόν του #menoume_spiti , το οποίο θα ισχύσει τουλάχιστον και για τον μήνα Απρίλιο, παραθέτω τις βιβλιοπροτάσεις μου, οι οποίες άλλοτε με χαλαρό κι άλλοτε με λίγο πιο σκληρό τρόπο, θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε κάπως καλύτερα τα περί ιών κι επιδημιών.

Θα ξεκινήσω με το περίφημο βιβλίο του Richard Preston με τίτλο Hot Zone, το οποίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1995 κι αναφέρεται στον γνωστό ιό Ebola. Πρόκειται για ένα non-fiction βιβλίο, πρωτοπόρο για το είδος του. Από το 1976 που πρωτοεμφανίστηκε ο Ebola έως και το 2019 που ο ΠΟΥ τον χαρακτήρισε ως «παγκόσμιο υγειονομικό κατεπείγον», ο ιός αυτός δεν μας αφήνει σε ησυχία. Τα συμπτώματα του καταρχάς είναι παρόμοια με αυτά της κοινής γρίπης, αλλά καταλήγουν πολλές φορές σε έναν ακατάσχετο αιμορραγικό πυρετό και στον θάνατο. 24 ξεσπάσματα του ιού έχουν καταγραφεί έως τις μέρες με πολλές, πολλές χιλιάδες θανάτους ιδιαιτέρως στις χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής . Ο Ebola ξανάγινε επίκαιρος στις μέρες μας διότι οι διάφορες συμπτωματικές θεραπείες του εφαρμόζονται πειραματικά στους βαριά προσβεβλημένους με covid-19 συνανθρώπους μας.

Ένα από τα βιβλία που πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσουμε πριν πεθάνουμε, ανεξαρτήτως συγκυρίας είναι «Η Πανούκλα» του Albert Camus. Γραμμένο στα 1947 η κλασσική αυτή νουβέλα του Νομπελίστα συγγραφέα, μας μεταφέρει στην Γαλλοαλγερινή πόλη του Οράν και στην αναβίωση του μεσαιωνικού Μαύρου Θανάτου. Πολλοί αναρωτιούνται πόσα μπορεί να μας διδάξει η βουβωνική πανώλη του Camus σε σχέση με τον covid-19 κι όχι άδικα! Η «Πανούκλα» κυκλοφορεί και στα ελληνικά.
Στα 1969 ο Michael Crichton στο μυθιστόρημα του με τίτλο The Andromeda Strain μας περιγράφει τον αγώνα μίας ομάδας επιστημόνων να αντιμετωπίσουν μία επιδημία προερχόμενη από έναν εξωγήινο οργανισμό.

Ο φοβερός και τρομερός Stephen King δεν θα μπορούσε να μην έχει καταπιαστεί και με τις πανδημίες! Το έκανε και μάλιστα πρώιμα στο συγγραφικό του έργο το 1978 με το The Stand. Όσοι δεν έχετε τρομοκρατηθεί ακόμη με τις ανατριχιαστικές κι άκρως μεταφυσικές ιστορίες του βιβλίου αυτού, σπεύσατε. Όλα ξεκινούν όταν ένας ασθενής προσβεβλημένος με μία υπερ-γρίπη, η οποία δύναται να σκοτώσει το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού, δραπετεύει από ένα κέντρο νοσηλείας.

Ο συγγραφέας Dean Koontz στο προφητικό όπως αποδείχτηκε βιβλίο του The Eyes of Darkness γραμμένο στα 1981 μας περιγράφει έναν θανατηφόρο ιό, ο οποίος αντιστέκεται σε όλες τις γνωστές θεραπείες προκαλώντας σοβαρότατη πνευμονία. Και το όνομα του ιού – κρατηθείτε!- Wuhan 400!!!!

Πριν από έξι χρόνια, το 2014, γράφτηκαν δύο εξαίρετα πανδημικά μυθιστορήματα. Το Bird Box του Josh Malerman και το Station Eleven της Emily St.John Mantel. Για το πρώτο αυτό που έχω να πω είναι ότι, το βιβλίο είναι μακράν ανώτερο από την ταινία. Το δεύτερο βιβλίο μας ταξιδεύει μπρος πίσω στο χρόνο και μας περιγράφει τη ζωή πριν και μετά την Γρίπη της Τζώρτζια που σκότωσε την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού.

Κι ένα ολοκαίνουργιο μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε στις 3 Μαρτίου με τίτλο The Companions της Katie M.Flynn. Πρόκειται για ένα δυστοπικό, μεταφυσικό θρίλερ όπου οι επιζήσαντες αλλά κι οι θανόντες μίας επιδημίας που ξέσπασε στην Καλιφόρνια καλούνται να βρουν τρόπο να συνυπάρξουν!

Ένα non-fiction βιβλίo για τη συνέχεια. Το ευπώλητο βιβλίο του John M.Barry με τίτλο The Great Influenza κι υπότιτλο The Story of the Deadliest Pandemic in History. Από την Ισπανική Γρίπη στον σχεδόν τρίχρονο κύκλο της (Ιανουάριος 1918 – Δεκέμβριος 1920) νόσησαν περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Από αυτούς κοντά στα 100 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν την ζωή τους από αιμορραγική πνευμονίτιδα.

Στα καθ’ ημάς.
Στην «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι οι αρχαίοι Αθηναίοι έσπευσαν να κατηγορήσουν τους ξένους για την ασθένεια που έπληξε την Αθήνα κατά την διάρκεια της σύγκρουσης τους με τους Σπαρτιάτες. Κάποιοι υποστήριξαν ότι οι ίδιοι οι Σπαρτιάτες μόλυναν τις δεξαμενές τους, ενώ κάποιοι άλλοι πρόγονοι μας υποστήριξαν ότι η ασθένεια είχε προέλθει μέσω Αιγύπτου από τη βόρεια Αιθιοπία.
Ο βασιλιάς Οιδίπους στο ομώνυμο έργο του Σοφοκλή προσπαθεί να εντοπίσει την αιτία της πανώλης που άφησε την αρχαία Θήβα «ένα ναυάγιο από θρήνους, στεναγμούς, μυρωδιές, ύμνους και θυμίαμα». Η αιτία βέβαια ήταν ο ίδιος. «Εσύ είσαι η ρύπανση του τόπου» του είχε πει ο Τειρεσίας για τους λόγους που όλοι γνωρίζουμε.

Δύο κλασσικά έργα για τη συνέχεια που έχουν να κάνουν πάλι με την βουβωνική πανώλη. Το «Δεκαήμερο» του Βοκάκιου και το A Journal of the Plague Year του Daniel Defoe. Ο πρωταγωνιστής του Defoe επιλέγει να μην διαφύγει από το χτυπημένο από τη πανώλη Λονδίνο, ενώ οι ευγενείς κύριοι του Βοκάκιου όταν ο «Μαύρος Θάνατος» χτυπά τη Φλωρεντία, απομονώνονται στις βίλες τους στα βουνά λέγοντας πικάντικες ιστορίες ο ένας στον άλλον.

Αξίζει σαφώς να αναφέρω έστω κι επιγραμματικά κάποιους από τους φετινούς τίτλους που αφορούν τους κοροναϊούς. «Wuhan Coronavirus» της Dr Vanessa Adams, «Wuhan Coronovirus. A concise and Rational Guide to the 2020 Outbreak» του Tyler J. Morrison, «Coronavirus Outbreak» του Ron Kness, «Mers Coronavirus» του Rahul Vijay και το παιδικό «A Kid’s Guide to Coronavirus» του Ian Olio.

Κλείνοντας. Στην Ελληνική γλώσσα υπάρχουν πολλά ιατρικά βιβλία αναφορικά με τις επιδημίες και την επιδημιολογία. Παραθέτω εδώ δύο εκλαϊκευμένα βιβλία.

1. «Επιδημίες. 50 από τις χειρότερες επιδημίες και μεταδοτικές ασθένειες.» του Peter Moore σε επιμέλεια Καλλιόπης Πιτσόλη: Εξανθήματα, ρίγη, ναυτίες, πυρετοί, ζαλάδες, οιδήματα, λιποθυμίες, αιμορραγίες, σπασμοί, τύφλωση, σοκ, κώμα, θάνατος. Μπροστά στην ανησυχία που δημιουργούν τα κρούσματα του Έμπολα και της γρίπης των χοίρων, το βιβλίο «Επιδημίες» θέτει τα πράγματα στο σωστό τους πλαίσιο. Το βιβλίο αυτό είναι μια συνοπτική και συναρπαστική περιήγηση στις 50 πιο επιθετικές και χειρότερες μάστιγες, πανδημίες και μεταδοτικές ασθένειες που έχει γνωρίσει μέχρι σήμερα η ιατρική επιστήμη. Είναι ο οδηγός σας για τις ασθένειες του παρελθόντος και του παρόντος με ορισμένες προειδοποιήσεις για το μέλλον. Από την προέλευση και τα συμπτώματα μέχρι το ποσοστό επιβίωσης, όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τους επικίνδυνους ιούς και τα βλαβερά βακτήρια βρίσκεται εδώ.(Για ενήλικες)

2. «Η ζωή στο μικροσκόπιο. Βακτήρια, μύκητες, ιοί, πρωτόζωα» του Richard Walker σε μετάφραση Αλέξη Γαλάνη: Στο βιβλίο αυτό διερευνάται ο κόσμος των μικροσκοπικών οργανισμών που υπάρχουν ανάμεσά μας, από τα βακτήρια στο σώμα μας έως τα ακάρεα που ζουν στα χαλιά του σπιτιού μας. Θα συναντήσουμε τους μύκητες, που μας είναι χρήσιμοι στην καθημερινότητά μας, όπως επίσης τους μικροσκοπικούς σκώληκες και τους ιούς που μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμιες επιδημίες. Θα ανακαλύψουμε πώς γίνεται η μελέτη τους με τα μικροσκόπια και θα μάθουμε πώς οι επιστήμονες εργάζονται πάνω σε αυτά για να ανακαλύψουν θεραπείες για διάφορες ασθένειες, προκειμένου να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης. (Για παιδιά και νεαρούς αναγνώστες)

«Υπάρχει μία παρηγοριά στην ασθένεια. Και αυτή είναι η πιθανότητα ότι μπορεί να ανακάμψετε, και μάλιστα να είστε σε καλύτερη θέση, απ΄ότι ήσασταν πριν» Henry David Thoreau.

(Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο μου είναι από το istock της ηλεκτρονικής Washington Post)

Ειρήνη Μανδηλαρά
https://www.facebook.com/irini66

Πληροφορίες για τα βιβλία στα www.books.gr & internet@books.gr