13. Η Άγνοια είναι Δύναμη (3): Όταν τα λίγα είναι πολλά (και τα πολλά λίγα)…

Το 1999, οι Goldstein και Gigerenzer έγραψαν μια εργασία με τίτλο «The recognition heuristic: How ignorance makes us smart» (Ο ευρετικός κανόνας της αναγνώρισης: Πως η άγνοια μας κάνει έξυπνους). Η εργασία μελετά τον ευρετικό κανόνας της αναγνώρισης (recognition heuristic) σύμφωνα με τον οποίο αν πρέπει κανείς να επιλέξει ανάμεσα σε δύο αντικείμενα ποιο έχει την μεγαλύτερη αξία σύμφωνα με κάποιο κριτήριο (π.χ., ψηλότερο, μεγαλύτερο, δυνατότερο), τότε, εάν το ένα αντικείμενο είναι αναγνωρίσιμο και το άλλο όχι, θα υποθέσει ότι αυτό έχει τη μεγαλύτερη αξία. Περιγράφεται επίσης ένα φαινόμενο με το όνομα “less-is-more effect” (τα λίγα είναι πολλά) όπου, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, άτομα με λιγότερες γνώσεις μπορούν να κάνουν πιο ακριβείς προβλέψεις από άτομα με περισσότερες γνώσεις. 

Στο πλαίσιο της εργασίας διεξήχθη το εξής πείραμα: Ρώτησαν φοιτητές του Πανεπιστημίου του Σικάγο και του Πανεπιστημίου του Μονάχου ποια πόλη ανάμεσα στο Σαν Ντιέγκο και το Σαν Αντόνιο έχει περισσότερους κατοίκους, Μόλις το 62% των Αμερικανών φοιτητών απάντησε σωστά σε αντιδιαστολή με το εντυπωσιακό 100% των Γερμανών. Ο λόγος ήταν ότι όλοι οι Γερμανοί είχαν ακούσει στο παρελθόν για το Σαν Ντιέγκο, αλλά πολλοί από αυτούς δεν είχαν ξανακούσει για το Σαν Αντόνιο. Οπότε επέλεξαν (με βάση τον ευρετικό κανόνα της αναγνώρισης) το όνομα το οποίο είχαν ξανακούσει. Οι Αμερικανοί φοιτητές από την άλλη, γνωρίζοντας και τις 2 πόλεις, δεν ήταν αρκετά «ανίδεοι» ώστε να μπορέσουν να αξιοποιήσουν τον ευρετικό κανόνα.

Σε ένα παλαιότερο πείραμα (1997) oi Ayton kai Önkal ζήτησαν από 50 Τούρκους και 54 Βρετανούς φοιτητές να κάνουν προβλέψεις σχετικά με τα αποτελέσματα των 32 αγώνων ποδοσφαίρου του Αγγλικού κυπέλλου. Παρόλο που οι Τούρκοι είχαν από ελάχιστες ως καθόλου γνώσεις σχετικά με τις Αγγλικές ομάδες προέβλεψαν σωστά σε ποσοστό 63%, έναντι του ελάχιστα καλύτερου 66% των Βρετανών. Η βασική ιδέα εδώ ήταν ότι οι περισσότερες Αγγλικές ομάδες έχουν το όνομα της πόλης όπου εδρεύουν. Συνήθως οι μεγαλύτερες πόλεις (και άρα πιο γνωστές) έχουν και καλύτερες ομάδες. Μάλιστα, περαιτέρω ανάλυση των στοιχείων έδειξε ότι ανάμεσα στα ζευγάρια όπου οι φοιτητές γνώριζαν μόνο τη μία από τις δύο ομάδες, επέλεγαν τη γνωστή σε ποσοστό 95%.

Μια αξιοπερίεργη ιδιότητα του ευρετικού κανόνα της αναγνώρισης είναι το  “less-is-more effect” (φαινόμενο «τα λίγα είναι πολλά»). Φανταστείτε 3 αδέρφια που πρέπει να περάσουν ένα διαγώνισμα το οποίο περιλαμβάνει ερωτήσεις με 2 εναλλακτικές απαντήσεις σχετικά με το μέγεθος των 50 μεγαλυτέρων πόλεων της Γερμανίας. Ο μικρότερος δεν γνωρίζει καμία πόλη, ο μεσαίος έχει ακούσει για 25 από αυτές (οι οποίες είναι στο 80% των περιπτώσεων μεγαλύτερες από αυτές που δεν έχει ακούσει ποτέ), ενώ ο μεγαλύτερος έχει ακούσει για όλες. Επίσης, αν ένας αδελφός γνωρίζει και τις 2 πόλεις/απαντήσεις σε μια ερώτηση έχει 60% πιθανότητα να απαντήσει σωστά. Χρησιμοποιώντας τα στοιχεία αυτά για την επίλυση μιας εξίσωση που περιλαμβάνεται στην εργασία, προκύπτει ότι ο μεσαίος αδελφός θα πάρει την καλύτερη βαθμολογία (67.5%),ενώ ο μεγάλος που ξέρει περισσότερα 60% (ο μικρότερος απαντά στην τύχη θα πάρει 50%).

Για να πειραματιστούν στην πράξη, οι Goldstein και Gigerenzer αρχικά έγραψαν ένα πρόγραμμα στον υπολογιστή στον οποίο «μάθαιναν» τα ονόματα Γερμανικών πόλεων και στη συνέχεια έπρεπε να απαντήσει στο κουίζ με τις 2 απαντήσεις. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την ύπαρξη του φαινομένου «τα λίγα είναι πολλά». Στη συνέχεια, υπέβαλαν 52 φοιτητές του Πανεπιστημίου του Σικάγο σε ένα κουίζ σχετικά με τις 22 μεγαλύτερες πόλεις της Αμερικής και σε άλλο ένα σχετικά με τις 22 μεγαλύτερες πόλεις της Γερμανίας. Το εντυπωσιακό αποτέλεσμα ήταν ότι οι φοιτητές απάντησαν κατά μέσο όρο 71% σωστά σχετικά με τις Αμερικάνικές πόλεις, ενώ 73% σχετικά με τις Γερμανικές!

Τον Μάη του 2009, το BBC αποφάσισε να υποβάλει σε δοκιμασία το φαινόμενο «τα λίγα είναι πολλά» και στο πρόγραμμα του Radio 4 με τίτλο “More or less” ρωτώντας τους ακροατές στη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο αν το Ντιτρόιτ ή το Μιλγουόκι έχει τον μεγαλύτερο πληθυσμό.  Στη Νέα Υόρκη απάντησε σωστά το 65%, ενώ στο Λονδίνο το 85%!

Σε μια πιο πρόσφατη εργασία τους (2011) με τίτλο «The recognition heuristic: A decade of research» οι Goldstein και Gigerenzer συζητούν και αναλύουν θέματα και περαιτέρω έρευνα που προέκυψε από την αρχική τους εργασία, απαντούν σε κριτική που έχουν δεχτεί και θέτουν νέα ερωτήματα, αλλά και επιβεβαιώνουν τις εντυπωσιακές δυνατότητες πρόβλεψης που προσφέρει ο ευρετικός κανόνας της αναγνώρισης.

Ένας χώρος που γνωρίζει πολύ καλά τη δύναμη αυτού του κανόνα είναι το Μάρκετινγκ και για το λόγο αυτό οι εταιρίες ενδιαφέρονται περισσότερο να γίνεται γνωστό το όνομά τους (brand name) από ότι τα ίδια τους τα προϊόντα. Για τον ίδιο λόγο, στις εκλογές τα περισσότερα κόμματα σπεύδουν να προσθέσουν στα ψηφοδέλτιά τους ηθοποιούς, τραγουδιστές, αθλητές και τηλεπερσόνες, αφού την «ώρα της κρίσης» δεν είναι λίγοι αυτοί που – μην έχοντας άλλα στοιχεία στη διάθεσή τους -εναποθέτουν την απόφασή τους στον ευρετικό κανόνα της αναγνώρισης….

 

Σχετικά άρθρα:

  • Goldstein, D. G. and Gigerenzer, G. The recognition heuristic: How ignorance makes us smart. In G. Gigerenzer, et al. Simple heuristics that make us smart. Oxford University Press (1999), 36-58
  • Gigerenzer, G., & Goldstein, D.G. (2011). “The recognition heuristic: A decade of research,”Judgment and Decision Making, Vol. 6, No. 1, January 2011, pp. 100–121.