11. Το Ψυγείο της Βλακείας

«Ο άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίσει τα πάντα, οπλισμένος με βλακεία και καλή πέψη» είχε πει κάποτε ο Charles Dickens (1812 -1870). Βέβαια, το τι αποτελεί βλακεία και τι όχι είναι κάτι το οποίο είναι πολλές φορές εξαιρετικά δύσκολο να προσδιορίσει κανείς. Γι’ αυτό άλλωστε σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας έχουν υπάρξει πολλές περιπτώσεις όπου βλακώδεις ιδέες κρίθηκαν ως ευφυείς καθώς και το αντίστροφο, ακόμη μάλιστα και από ανθρώπους που θεωρούνταν διανοητικά προικισμένοι.

Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα:

  • Ο Αριστοτέλης, στο δεύτερο κεφάλαιο του «Περί τα ζώα ιστοριών» (350 π.Χ.), αναφέρει ότι «χουσι δ πλείους ο ρρενες τν θηλειν δόντας κα ν νθρώποις κα π προβάτων κα αγν κα ὑῶν» (δηλ. τα αρσενικά έχουν περισσότερα δόντια από τα θηλυκά, στην περίπτωση των ανθρώπων, των προβάτων, των αιγών και των χοίρων).

Χαρακτηριστικά του προσώπου ενός αρσενικού βλάκα (σύμφωνα με τον φυσιογνωμιστή J.C. Lavater)

  • Τον 18ο αιώνα άνθισε ανάμεσα στους ακαδημαϊκούς κύκλους η «επιστήμη» της «Φυσιογνωμικής«, σύμφωνα με την οποία μπορούσε κανείς να κρίνει τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα ενός ατόμου με βάση την εξωτερική του εμφάνιση και κυρίως με βάση τα χαρακτηριστικά του προσώπου. Μάλιστα συγγραφείς όπως ο  Balzac, ο Chaucer, ο Dickens, ο Hardy, και η Brontë χρησιμοποιούν στοιχεία της φυσιογνωμικής για να περιγράψουν τους χαρακτήρες τους.

  • Τη δεκαετία του 1930 στο Λονδίνο ήταν της μόδας τα «κλουβιά για μωρά» που κρεμούσε κανείς έξω από το παράθυρό του κι έβαζε μέσα το μωρό του για να παίρνει καθαρό αέρα και ήλιο!

Εδώ το σχετικό (διθυραμβικό) βιντεάκι στο YouTube:

Τέλος, τον Απρίλη του 1975, ο Gary Dahl, ένας διαφημιστής από τον Καλιφόρνια, μετά από μια συζήτηση σε ένα μπαρ με φίλους του που παραπονιόταν για τα κατοικίδιά τους, αποφάσισε να δημιουργήσει και να πουλήσει το τέλειο κατοικίδιο, το οποίο δεν ήταν τίποτε άλλο από μια πέτρα. Βάφτισε το προϊόν «Pet Rock» και η συσκευασία του (ένα χαρτόκουτο με τρύπες για να «αναπνέει» το κατοικίδιο) περιελάμβανε μια σκέτη γκρι πέτρα (από μάντρα οικοδομικών υλικών), λίγο άχυρο και ένα εγχειρίδιο 32 σελίδων σχετικά με τη φροντίδα και την εκπαίδευση(!) του κατοικίδιου (π.χ., πως να του μάθετε να υπακούσει σε εντολές όπως «μείνε», «κάτσε», «επίθεση», κλπ.). Η μόδα του Pet Rock κράτησε μόνο έξι μήνες, μέσα στους οποίους όμως πουλήθηκαν γύρω στο 1,5 εκατομμύρια κομμάτια (στην τιμή των $3.95 και με ελάχιστο κόστος παραγωγής), οπότε και ο Dahl έγινε πολυεκατομυριούχος.

Αρκετά λεξικά ορίζουν τη βλακεία ως την έλλειψη ευφυΐας. Στην ουσία, η μόνη μεταξύ σχέση τους αποτελεί το γεγονός ότι και οι δύο είναι ασαφείς, υποκειμενικές, έννοιες που αλλάζουν συνεχώς στο χώρο και στο χρόνο, ενώ συνήθως σχηματίζονται από κάποιο είδος «πλειοψηφίας» – κάτι συχνά θεωρείται ότι είναι «βλακεία», αν έρχεται σε αντίθεση με τη κοινή πρακτική, γνώση ή λογική. «Αν η βλακεία δεν ήταν τόσο παρόμοια με την πρόοδο, την ικανότητα, την ελπίδα και τη βελτίωση, τότε κανείς δεν θα ήθελε να είναι βλάκας», σημειώνει ο Αυστριακός συγγραφέας Robert Musil στην ομιλία του με τίτλο «Περί βλακείας» που έδωσε στη Βιέννη τον Μάρτιο του 1937 (στα ελληνικά η ομιλία υπάρχει στο βιβλίο με τίτλο «Περί βλακείας», από τις εκδόσεις Ολκός).

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει κάποια αξιόπιστη μέθοδος την οποία να μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς προκειμένου να μπορεί να διαχωρίσει μια ιδέα η οποία φαίνεται να είναι «βλακεία» γιατί είναι πολύ μπροστά από την εποχή της, από μια ιδέα η οποία ακούγεται βλακώδης γιατί όντως είναι.

Γενικά λοιπόν είναι καλύτερα κανείς να μην απορρίπτει μονομιάς βλακώδεις ιδέες ή και τα πρόσωπα που τις πρότειναν. Αντ’ αυτού καλό είναι να φυλάσσονται για μελλοντική αναφορά, έτσι ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν – αν και όταν – έρθει η ώρα τους, ή σε περίπτωση που οτιδήποτε άλλο αποτύχει. Επιπλέον, καθώς ο κόσμος αλλάζει, υπάρχει μια πιθανότητα μια «πρώην» βλακώδης ιδέα να μεταλλαχθεί  – δίχως καμία τροποποίηση – σε ιδιοφυή.

Όμως ακόμη και οι «πραγματικά» βλακώδεις ιδέες δεν είναι και τόσο κακές. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως «πρώτη ύλη» για δημιουργική ή πλάγια σκέψη, ενώ ορισμένες φορές μια κακή ιδέα είναι στην πραγματικότητα μια καλή ιδέα που απλά χρειάζεται λίγο «χτένισμα». Επίσης, υπάρχουν ορισμένοι άνθρωποι που έχουν την εξαιρετική ικανότητα να μετατρέπουν τις κακές ιδέες σε καλές (αλλά, δυστυχώς, πολλοί περισσότεροι που μπορούν να επιτύχουν αβίαστα το αντίθετο).

Όπως και τα όνειρα, όλα τα είδη των ιδεών – καλές, κακές ή αδιάφορες – είναι κατασκευασμένα από το ίδιο υλικό – την ανθρώπινη διάνοια – το οποίο αποτελεί ένα πολύ ισχυρό εγκεφαλικό διεγερτικό. Έτσι λοιπόν, σαν τα κουνέλια, όσο πιο πολλές ιδέες εκτρέφει κανείς, τόσο περισσότερες αναπαράγονται. Και, αν συνήθως λένε ότι η ποσότητα δεν συνεπάγεται απαραίτητα και ποιότητα, στο χώρο των ιδεών η ιστορία έχει αποδείξει ότι όσο πιο πολλές, τόσο καλύτερα.

Σε αυτό το πλαίσιο, ένα προτεινόμενο εργαλείο δημιουργικής σκέψης είναι ένα «ψυγείο της βλακείας», μέσα στο οποίο θα μπορεί κανείς να συλλέγει «βλακώδεις» ιδέες και να τις διατηρεί πάντα φρέσκες, δίχως να μπορούν να «μολύνουν» η μία την άλλη. Κάθε τόσο, ή όποτε προκύπτει σχετική ανάγκη, θα μπορεί να ανοίγει την πόρτα του ψυγείου και να ελέγχει αν έχει έρθει η ώρα να ξεπαγώσει κάποια από τα περιεχόμενά του, ή απλά και μόνο για να εμπνευστεί.

stupidity_fridge

Το ψυγείο της βλακείας